Phòng ngừa các vi phạm chế độ bảo hiểm xã hội: Người lao động được quản lý sổ BHXH

Người lao động cần chủ động kiểm tra, giám sát việc tham gia, đóng các chế độ bảo hiểm trong quá trình làm việc. Trong ảnh: Công nhân Công ty TNHH May Minh Thành trong ca làm việc. 

Luật BHXH và các văn bản hướng dẫn thi hành quy định rất rõ về trách nhiệm của người sử dụng lao động đối với việc đóng BHXH cho người lao động cũng như mức đóng của người sử dụng lao động và người lao động. Tuy nhiên, trên thực tế, rất nhiều đơn vị sử dụng lao động chưa thực hiện đúng những quy định này.

Tại phiên xét xử vụ án lạm dụng chức vụ quyền hạn chiếm đoạt tài sản tại Trường THCS Hồng Phong (huyện An Dương) mới đây tại TAND thành phố, rất nhiều người dự phiên tòa bất ngờ biết được các giáo viên hợp đồng lao động với Trường THCS Hồng Phong phải tự đóng toàn bộ tiền BHXH, BHYT, BHTN, thay vì chia tỷ lệ cùng đóng giữa người sử dụng lao động và người lao động theo quy định. Như trường hợp chị Nguyễn Thị H., giáo viên ký hợp đồng thời hạn 12 tháng với Trường THCS Hồng Phong: Trong năm 2013, chị Hường phải đóng đầy đủ 30,5% mức lương 1,3 triệu đồng/tháng, thay vì chỉ phải đóng 8,5% như theo quy định. Đồng thời, khi lương của chị H., tăng, dù đã thu BHXH tăng theo lương, nhưng kế toán nhà trường lại không đóng tăng khiến chị H. bị thiệt hại gần 7 triệu đồng khi nghỉ hưởng chế độ thai sản. Không những thế, tiền đóng BHXH của 14 giáo viên hợp đồng bị kế toán nhà trường chiếm đoạt, với số tiền gần 330 triệu đồng.

Chị Vũ Thị M., nhân viên hợp đồng thu cước của Công ty viễn thông quân đội Viettel chi nhánh Hải Phòng chia sẻ: Dù ký hợp đồng lao động 12 tháng, nhưng chị không được đơn vị đóng BHXH. Cuối năm 2018, khi nghỉ sinh con, chị M. không được hưởng bất kỳ chế độ nào. Không có lương, không được hưởng chế độ thai sản, để giữ chỗ làm việc, chị M. còn phải nhờ chị họ thu cước hộ trên địa bàn được giao quản lý. Chị M. phản ánh, hầu như tất cả các nhân viên thu cước hợp đồng thời hạn 12 tháng với đơn vị đều không được đóng BHXH. Mặc dù biết người sử dụng lao động phạm luật, nhưng do tâm lý sợ mất việc khi đòi hỏi quyền lợi nên không ai phản ánh.

Gần đây, Báo Hải Phòng nhận được đơn người lao động Công ty TNHH Nội thất thủy Sejin-Vinashin phản ánh, sau nhiều năm nợ lương, nợ BHXH của người lao động, dù tuyên bố phá sản từ năm 2017 nhưng đến nay, doanh nghiệp này vẫn chưa giải quyết chế độ cho người lao động.

Theo luật gia Vũ Việt Cường, Phó Chánh văn phòng Hội Luật gia Hải Phòng, Luật BHXH và các văn bản hướng dẫn thi hành quy định rất rõ trách nhiệm của người sử dụng lao động và người lao động trong việc tham gia BHXH cho người lao động. Tuy nhiên, chính sự e ngại của người lao động, không dám lên tiếng dù biết người sử dụng lao động vi phạm pháp luật, xâm hại tới quyền lợi BHXH, BHYT, BHTN của họ trong quá trình làm việc, khiến cho tình trạng vi phạm chế độ BHXH đối với người lao động hợp đồng ngày càng nghiêm trọng.

Người lao động cần chủ động theo dõi, giám sát

Qua buổi làm việc của Đoàn đại biểu Quốc hội thành phố tại BHXH thành phố về khảo sát tình hình thi hành pháp luật về BHXH, BHYT trên địa bàn thành phố, cho thấy hiện việc rà soát, kiểm tra tham gia BHXH theo dữ liệu tại Cục Thuế gặp rất nhiều khó khăn. Toàn thành phố hiện có khoảng 17.000 doanh nghiệp có phát sinh thuế. Tuy nhiên, cơ quan BHXH mới chỉ thu BHXH của gần 10.000 doanh nghiệp (đạt gần 59%).

Rất nhiều trong số đó là các doanh nghiệp mà người lao động lại tham gia BHXH nơi khác; địa chỉ đăng ký kinh doanh không tồn tại trên thực tế hoặc nhiều doanh nghiệp rơi vào tình trạng phá sản, tạm dừng hoạt động nhưng lại không hoàn tất thủ tục phá sản theo quy định. Bên cạnh đó, trong bối cảnh cạnh tranh sản xuất kinh doanh ngày càng khốc liệt, tình trạng doanh nghiệp trốn đóng, chậm đóng, nợ, hoặc thu nhưng chiếm dụng tiền BHXH người lao động đóng để làm vốn quay vòng phục vụ hoạt động sản xuất kinh doanh có chiều hướng gia tăng. Mặc dù rất nỗ lực nhưng tính đến ngày 31-5- 2019, tổng số nợ BHXH, BHYT, BHTN trên địa bàn là gần 679 tỷ đồng.

Cũng theo luật gia Vũ Việt Cường, Luật BHXH 2014 quy định người lao động được cấp và quản lý sổ BHXH. Định kỳ 6 tháng, người sử dụng lao động phải cung cấp thông tin về việc đóng BHXH cho người lao động; định kỳ hằng năm, cơ quan BHXH xác nhận việc đóng BHXH. Người lao động cũng được quyền yêu cầu người sử dụng lao động và cơ quan BHXH cung cấp thông tin về việc đóng, hưởng BHXH. Như vậy, hành lang pháp lý giúp người lao động có thể tự quản lý, giám sát để bảo vệ quyền được tham gia, hưởng chế độ BHXH trong quá trình làm việc được quy định rất rõ ràng. Còn theo quy định tại Bộ luật Hình sự (sửa đổi), các hành vi gian dối, trốn đóng, đóng không đầy đủ chế độ bảo hiểm cho người lao động từ 6 tháng trở lên sẽ bị xử lý hình sự với mức phạt tù có thể lên tới 7 năm.

Thời gian qua, BHXH thành phố nghiên cứu, chuyển hồ sơ 2 đơn vị nợ đọng BHXH sang cơ quan chức năng xem xét, xử lý theo quy định của pháp luật. Cùng với những nỗ lực của cơ quan quản lý nhà nước, cơ quan chuyên ngành BHXH, người lao động cần chung tay, chủ động quản lý, giám sát việc tham gia, đóng các chế độ bảo hiểm trong quá trình làm việc để bảo vệ tốt nhất quyền, lợi ích hợp pháp của chính mình.