Những làn điệu, món ăn và phong tục truyền thống của đồng bào các dân tộc thiểu số ở phường Nguyễn Trãi không chỉ lưu giữ ký ức về cội nguồn mà còn góp phần tạo nên bức tranh văn hóa đa dạng giữa lòng đô thị.

Phường Nguyễn Trãi hiện có 17 dân tộc cùng sinh sống, trong đó có 16 dân tộc thiểu số, gồm: Sán Dìu, Hoa, Tày, Nùng, Thái, Dao, Mường... Mỗi dân tộc một nét riêng, cùng hòa quyện, làm phong phú đời sống tinh thần và góp phần vun đắp tình đoàn kết trong cộng đồng dân cư.
Chiều chủ nhật hằng tuần, các thành viên trong Câu lạc bộ các dân tộc tổ dân phố Đại An, phường Nguyễn Trãi lại cùng nhau giao lưu, luyện tập những làn điệu Soọng cô tại nhà văn hóa. Không cần sân khấu cầu kỳ, không trang phục biểu diễn lộng lẫy, các thành viên vẫn say sưa học hát. Người thuộc nhiều hát trước, người chưa nhớ lời được chỉ bảo, hướng dẫn từng câu, từng nhịp. Những buổi gặp gỡ giản dị ấy đang trở thành cách làm thiết thực để gìn giữ một nét văn hóa truyền thống giữa nhịp sống hiện đại.
Là thành viên trẻ nhất của câu lạc bộ, chị Diệp Hồng Vui (sinh năm 1979) chia sẻ: “Tôi được các bác, các cô dạy lời ca, tiếng hát đặc sắc của dân tộc Sán Dìu. Qua đó, tôi thêm yêu và ý thức hơn về việc gìn giữ những giá trị văn hóa truyền thống. Sau mỗi buổi sinh hoạt, tôi còn truyền lại cho các thành viên trong gia đình”.
Theo các cụ cao tuổi ở đây, Soọng cô trong tiếng Sán Dìu có nghĩa là điệu hát, được đồng bào tộc Sán Dìu truyền miệng từ đời này qua đời khác. Nội dung lời hát phong phú, từ những câu chuyện tình yêu đôi lứa đến lời ca ngợi quê hương, đất nước, tình yêu lao động và cuộc sống.
Một trong những người dành nhiều tâm huyết gìn giữ nét văn hóa này là ông Trương Văn Nam, ở tổ dân phố Đại An. Không chỉ lưu giữ tiếng nói của dân tộc Sán Dìu, ông còn am hiểu những làn điệu Soọng cô và cách làm các loại bánh truyền thống như bánh dậm, bánh boong. Ông Trương Văn Nam cho rằng: "Bảo tồn văn hóa không phải điều gì xa vời mà bắt đầu từ việc giữ lời ăn tiếng nói, nhớ câu hát của cha ông và hướng dẫn con cháu thực hành những phong tục tốt đẹp của dân tộc mình".
Nếu Soọng cô là nét đặc sắc trong đời sống tinh thần của người Sán Dìu thì nghệ thuật hát Then, đàn tính lại là dấu ấn văn hóa tiêu biểu của người Tày. Bà Hoàng Thị Tân, người dân tộc Tày vẫn duy trì thực hành nghệ thuật hát Then. Qua giọng hát và những lời Then, các giá trị văn hóa, quan niệm về cuộc sống, ước vọng bình an, hạnh phúc được gửi gắm, lưu truyền.
Nhiều phong tục tốt đẹp khác vẫn được đồng bào các dân tộc thiểu số ở phường Nguyễn Trãi quan tâm gìn giữ như thờ cúng tổ tiên, tổ chức cưới hỏi, mừng thọ và chế biến những món ăn truyền thống trong các ngày lễ, Tết.
Mỗi món ăn không chỉ mang hương vị riêng mà còn chứa đựng những câu chuyện về nguồn cội và tập quán sinh hoạt. Đó là bánh dậm, bánh boong của người Sán Dìu; khau nhục của người Hoa; bánh chưng dài, bánh gio, xôi màu của người Tày... Những món ăn được lưu truyền qua nhiều thế hệ, góp phần làm nên sự phong phú của văn hóa ẩm thực địa phương.

Trong quá trình hội nhập và phát triển, nhiều nét văn hóa, phong tục của các dân tộc thiểu số ở phường Nguyễn Trãi dần mai một khiến lớp cao tuổi không khỏi trăn trở.
Vì vậy, bảo tồn văn hóa các dân tộc thiểu số không chỉ là giữ lại những làn điệu dân ca, món ăn hay phong tục truyền thống mà quan trọng hơn là tạo điều kiện để những giá trị ấy tiếp tục hiện diện trong đời sống cộng đồng. Đây cũng là định hướng được phường Nguyễn Trãi xác định trong xây dựng đời sống văn hóa ở khu dân cư, gắn với củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc.
Theo ông Phùng Văn Khiêm, Phó Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch UBND phường Nguyễn Trãi, địa phương xác định bảo tồn, gìn giữ và phát huy bản sắc văn hóa các dân tộc thiểu số là nhiệm vụ có ý nghĩa rất quan trọng. Trong đó, phường chú trọng phát huy vai trò của người cao tuổi, người có uy tín trong cộng đồng; khuyến khích truyền dạy tiếng nói, chữ viết, dân ca, nhạc cụ truyền thống cho thế hệ trẻ; đồng thời quan tâm sưu tầm, giới thiệu những món ăn, trang phục, phong tục, tập quán đặc sắc của từng dân tộc.
Các dịp lễ, Tết, ngày hội đại đoàn kết toàn dân tộc, hội diễn văn nghệ quần chúng có thể trở thành không gian giới thiệu trang phục, ẩm thực, làn điệu và phong tục của từng dân tộc. Qua đó, không chỉ đồng bào dân tộc thiểu số thêm tự hào về bản sắc của mình mà các thế hệ trẻ có thêm cơ hội tìm hiểu, lan toả giá trị văn hóa.
Các dân tộc thiểu số tại phường Nguyễn Trãi luôn mong muốn những nét đẹp văn hóa đặc sắc được các du khách trong nước, quốc tế biết đến, đặc biệt trong các dịp lễ hội tổ chức tại chùa Thanh Mai nằm trong quần thể Di sản Yên Tử - Vĩnh Nghiêm - Côn Sơn Kiếp Bạc, được UNESCO công nhận là Di sản Văn hóa thế giới vào năm 2025.
Khi những giá trị ấy được quan tâm bảo tồn, trao truyền bằng những việc làm cụ thể, bản sắc văn hóa không chỉ được gìn giữ mà còn trở thành nguồn lực tinh thần quý báu, góp phần xây dựng phường Nguyễn Trãi ngày càng văn minh, giàu bản sắc.
NGUYỄN THẢO