(HPĐT)- Theo phong tục của người Việt, ngày 23 tháng Chạp hằng năm là ngày cúng ông Công, ông Táo, hay còn gọi là ngày Tết Táo quân. Đây là nét đẹp văn hóa truyền thống, hướng tới bình an của người dân Việt Nam từ bao đời nay. Vào ngày này, các thành viên trong mỗi gia đình trở về nhà, quây quần đầm ấm bên bữa cơm gia đình để tổng kết năm cũ, hướng tới năm mới sung túc, hạnh phúc hơn.
Lễ cúng ông Công, ông Táo là nét đẹp văn hóa tâm linh của người Việt Nam.
Truyền thống bao đời của người dân Việt Nam
Không rõ cúng ông Công, ông Táo vào 23 tháng Chạp hằng năm có từ bao giờ, nhưng từ lâu trở thành nét văn hóa, phong tục đẹp của người dân Việt. Chỉ biết rằng, phong tục bắt nguồn từ tích cổ: Thị Nhi có chồng là Trọng Cao. Tuy ăn ở mặn nồng, nhưng họ mãi không có con. Vì vậy, Trọng Cao kiếm chuyện dằn vặt vợ. Một hôm, chỉ vì chuyện nhỏ, Trọng Cao đánh Thị Nhi và đuổi đi. Nhi đến xứ khác và sau đó gặp Phạm Lang. Phải lòng nhau, hai người kết thành vợ chồng. Trọng Cao khi nguôi giận thì quá ân hận, nên lên đường tìm vợ. Cuối cùng, tình cờ vào đúng nhà Nhi, nhằm lúc Phạm Lang đi vắng. Nhi sớm nhận ra người chồng cũ. Nàng mời vào nhà, nấu cơm mời Trọng Cao. Đúng lúc Phạm Lang trở về, Nhi sợ chồng nghi oan, nên giấu Trọng Cao dưới đống rạ sau vườn. Đêm ấy, Phạm Lang nổi lửa đốt đống rạ để lấy tro bón ruộng. Thấy lửa cháy, Nhi lao mình vào cứu Trọng Cao ra. Phạm Lang thương vợ cũng nhảy theo. Cả ba đều chết trong đám lửa. Thượng đế thương tình thấy 3 người sống có nghĩa, có tình nên phong làm vua bếp hay còn gọi là Định phúc Táo quân. Thượng đế giao người chồng mới là Thổ Công trông coi việc trong bếp, người chồng cũ là Thổ Địa trông coi việc trong nhà, còn người vợ là Thổ Kỳ trông coi việc chợ búa. Từ đấy, các vị Táo quân là những vị thần coi giữ, trông nom, bảo vệ gia đình người dân Việt.
Theo Hội Văn nghệ dân gian Hải Phòng, tín ngưỡng thờ Thổ Công, Thổ địa, Thổ Kỳ gắn với bếp. Bởi lẽ, với người Việt, bếp quan trọng nhất, là nơi nuôi sống gia đình. Hạnh phúc, thịnh vượng của gia đình thể hiện ở bếp. Hằng năm, đúng vào ngày 23 tháng Chạp, Táo Quân lên trời báo cáo Thiên đế những việc làm tốt và chưa tốt của mỗi gia đình trong một năm, đồng thời xin sự phù giúp để gia đình sung túc, tốt đẹp hơn trong năm mới.
Trong ngày đưa tiễn ông Táo, mỗi gia đình chuẩn bị cơm, canh, hoa quả, cá chép làm lễ vật cúng các vị thần. Song, trong các lễ vật không thể thiếu bộ mã ông Công và ba bộ mã ông Táo. Sau ngày cúng ông Táo, các gia đình tiến hành dọn dẹp, lau rửa ban thờ để đón ông Táo trở về vào đêm 30 Tết Nguyên đán.
Phát huy nét đẹp văn hóa
Phong tục cúng ông Công, ông Táo là nét văn hóa đẹp, mang nhiều ý nghĩa tâm linh, hướng tới bình an của người Việt. Phó chủ tịch Hội Văn nghệ dân gian Hải Phòng Nguyễn Đình Chỉnh cho biết, bao đời nay, vào ngày 23 tháng Chạp, mỗi gia đình làm lễ tiễn Táo quân về trời thể hiện sự tri ân, bày tỏ lòng biết ơn các vị thần bảo vệ bình an cho gia đình trong năm qua. Đồng thời, đây cũng dịp là để tri ân tổ tiên ta. Mặt khác, phong tục có ý nghĩa giáo dục sâu sắc đối với mỗi gia đình. Đó là vào ngày này, mỗi thành viên trong gia đình dù bận rộn, dù đi xa cũng trở về nhà sum họp, quây quần đầm ấm bên mâm cơm sau một năm làm ăn vất vả. Tại cuộc đoàn viên này, các thành viên chia sẻ, ôn lại quá trình một năm phấn đấu của bản thân và gia đình để nhìn nhận lại những việc làm được, chưa làm được, tiếp tục phấn đấu đạt được những mục tiêu tốt đẹp hơn. Cuối cùng, từ bữa cơm, căn bếp là chất keo gắn kết tình cảm gia đình bền chặt, làm động lực để mỗi người phấn đấu, góp phần xây dựng gia đình ngày càng sung túc, hạnh phúc. Mỗi gia đình là tế bào xã hội, nên theo đó, xã hội, đất nước ngày càng phát triển, văn minh và giàu truyền thống văn hóa.
“Gắn kết phong tục cúng ông Công, ông Táo vào đời sống hiện đại sẽ thấy ý nghĩa không dừng ở nét đẹp văn hóa tâm linh, mà có giá trị lớn lao trong xây dựng đời sống gia đình, cộng đồng. Nếu biết khai thác, định hướng và phát huy tốt những giá trị của phong tục tiễn Táo quân, nét đẹp văn hóa dân gian sẽ trường tồn và lan tỏa, góp phần phong phú đời sống tinh thần của người dân Việt Nam. Trong cuộc sống hiện đại ngày nay, dường như ai cũng vội vã, nhiều lo toan, nên nhiều khi, bữa cơm gia đình thưa dần. Mong rằng, từ phong tục cúng ông Công, ông Táo phần nào như lời nhắc nhẹ, thậm chí cảnh tỉnh mỗi người ý thức, trách nhiệm hơn với hạnh phúc gia đình”, nhà nghiên cứu văn nghệ dân gian Nguyễn Đình Chỉnh nhấn mạnh.
Có thể thấy, mỗi phong tục văn hóa đều có ý nghĩa sâu sắc được đúc rút của ông cha ta từ xa xưa. Vì lẽ đó, phong tục cúng ông Công, ông Táo là nét đẹp văn hóa của người Việt đang được phát huy vào mỗi độ Tết đến, Xuân về. Nét đẹp đó như gửi gắm niềm hy vọng, mỗi gia đình và xã hội ấm no, hạnh phúc, giàu đẹp, văn minh hơn trong năm mới./.
Mạnh Quang
