Có niên đại khoảng thế kỷ XIV, 'Trúc Lâm đại sĩ xuất sơn đồ' là tác phẩm thủy mặc kết hợp thư pháp, tái hiện cảnh Phật hoàng Trần Nhân Tông xuất du.
Hai nghệ nhân Nguyễn Công Đạt, Nguyễn Công Tráng ở Tổ dân phố Thanh Liễu, phường Tân Hưng (Hải Phòng) - nơi có nghề khắc in mộc bản truyền thống vừa phục dựng thành công bức tranh cổ “Trúc Lâm đại sĩ xuất sơn đồ” trên chất liệu tranh in mộc bản.
Theo nghệ nhân Nguyễn Công Đạt, bộ ván in bức tranh được bắt đầu khắc từ cuối tháng 3/2025 và chính thức hoàn thành vào dịp Đại lễ Phật đản 2026 (Phật lịch 2570).
Ván in “Trúc Lâm đại sĩ xuất sơn đồ” gồm 3 tấm, bám sát theo bản tranh gốc (hiện đang được lưu giữ tại Bảo tàng Liêu Ninh, Trung Quốc), có kích cỡ tổng thể 316 x 28 cm, các chi tiết được khắc tinh xảo, thể hiện từng đường nét thần thái, y phục, điệu bộ của nhân vật cùng bối cảnh câu chuyện.
Nghệ nhân Nguyễn Công Đạt cho biết việc khắc in bức “Trúc Lâm Đại sĩ xuất sơn đồ” đã thể hiện những kỹ thuật điển hình của nghề khắc in mộc bản Thanh Liễu như: Khắc dương bản, khắc tơ tóc thông qua hình mẫu bức họa kinh điển của mỹ thuật Việt thời Trần.
Bộ ván được hoàn thành và in những bản tranh đầu tiên trong mùa Phật đản năm nay đã quảng bá, giới thiệu tới công chúng yêu văn hóa về một di sản mỹ thuật quý báu - lưu dấu hình ảnh của đức Phật hoàng Trần Nhân Tông cùng tư liệu quý về văn hóa trang phục, nghi lễ của triều đại nhà Trần.
"Trúc Lâm đại sĩ xuất sơn đồ” có niên đại khoảng thế kỉ XIV, chất liệu giấy xuyên, là một bức tranh theo thể trường quyển (bao gồm họa phẩm tranh thủy mặc kết hợp nghệ thuật thư pháp đặc sắc).
Tranh miêu tả cảnh Trúc Lâm đại sĩ (tức Phật hoàng Trần Nhân Tông) từ động Vũ Lâm xuất du. Với diện tích 316×28 cm, họa sĩ đã vẽ tổng cộng 82 người, trung tâm là Phật hoàng ngồi võng và vua Trần Anh Tông cùng triều thần nghinh đón. Bút pháp thủy mặc trên từng chi tiết đã tạo hiệu ứng thẩm mỹ về không gian và thời gian.
Những lời bình được các danh sĩ đề tựa cho thấy bức tranh được họa sĩ người Việt vẽ vào thời Trần.
Dự kiến, anh Nguyễn Công Đạt sẽ giới thiệu bức tranh tại Hội thảo quốc tế về nghề khắc in Mộc bản được tổ chức tại Mông Cổ vào tháng 10/2026.
Bức tranh "Trúc Lâm đại sĩ xuất sơn đồ" lưu lạc sang Trung Quốc khoảng từ thời kỳ giặc Minh đô hộ nước ta. Năm 1922, bức tranh được đưa ra khỏi Tử Cấm Thành và lưu lạc cho đến năm 1949 mới được đem về lưu giữ tại Bảo tàng Liêu Ninh, thành phố Thẩm Dương (Trung Quốc) cho đến ngày nay.
