Từ một câu thơ viết về Đảng đến một tác phẩm văn học

Nhà văn Xuân Cang tên thật là Nguyễn Xuân Cang, sinh ngày 5-12-1932 tại xã Phú Thuỵ, Gia Lâm (Hà Nội). Ông bắt đầu làm báo, viết văn từ năm 1949. Nhưng phải đến thời kỳ sống và viết ở Khu gang thép Thái Nguyên (từ năm 1959-1970), ông mới thực sự thành danh.

Năm 1959, công trường gang thép Thái Nguyên thành lập khu công nghiệp lớn nhất miền Bắc. Những năm đó rất nhiều nhà văn ở Hà Nội lên thăm, đi thực tế ở đây như Nguyễn Thành Long, Nguyễn Tuân, Hoàng Trung Thông... Nhưng ở lâu nhất đến mươi, mười lăm năm thì chỉ có Lê Minh (con gái nhà văn Nguyễn Công Hoan) và Xuân Cang. Từ đây, dưới ngòi bút của Xuân Cang, những tác phẩm về con người gang thép lần lượt ra đời như "Chiến sĩ và em gái", "Nhật ký lên cao", "Suối gang", "Trước lửa"... Năm 1966, trong lúc giặc cho máy bay bắn phá ác liệt miền Bắc, cũng là thời gian nhà cách mạng lão thành Trần Bảo, Chủ tịch Công đoàn Khu gang thép kể lại cuộc đời hoạt động của ông ở nhà tù Côn Đảo. Hằng ngày ở cơ quan Tổng công ty Gang thép, cũng như khi đi công tác cùng, đồng chí Trần Bảo kể được đoạn nào Xuân Cang lại ghi chép đến đấy. Thời kỳ này, khu gang thép là mục tiêu quan trọng mà đế quốc Mỹ thường cho máy bay đến bắn phá, nên đề phòng bất trắc ông phải đào một cái hầm ở trong nhà (tại khu đồi Độc Lập), nắp hầm là một tấm bê tông. Viết được đến đâu Xuân Cang lại đem bản thảo giấu xuống chiếc hầm đó, coi như một vật báu. Nếu chẳng may bị bom, thì không mất bản thảo được. Nếu bị rủi ro, dù có viết lại cũng không hay bằng.

Bản thảo của Xuân Cang viết về cuộc đời hoạt động của nhà cách mạng lão thành đã phải "ẩn nấp" trong hầm đến ba năm. Đến năm 1969, đứa con tinh thần này mới được lôi từ dưới hầm lên trao cho nhà văn Nguyễn Anh Tài, là biên tập viên Nhà xuất bản Lao Động. Những năm tháng ấy, ghi thì ghi, chép thì chép chứ Xuân Cang cũng chưa biết đặt tên cuốn sách là gì. Sau nhiều lần thay tên, nhà văn vẫn cảm thấy chưa thích hợp. Nhưng nghĩ đi nghĩ lại, nội dung cuốn sách nói về vai trò của Đảng lãnh đạo công nhân làm cách mạng thì anh nhớ tới một câu thơ trong bài thơ "Ba mươi năm đời ta có Đảng" của nhà thơ Tố Hữu, trong đó có câu:
"Đảng ta sinh ở trên đời
Một hòn máu đỏ nên người hôm nay"

Không đắn đo gì nữa, nhà văn đặt tên cho cuốn tiểu thuyết đó là "Hạt máu". Nhà văn Xuân Cang gặp đồng chí Trần Bảo hỏi: "Tên sách vậy, có được không anh?". Ông Trần Bảo gật đầu cười, tỏ vẻ bằng lòng lắm.

Tên tiểu thuyết "Hạt máu" đã ra đời như thế.

LÊ HỒNG THIỆN