Đàm phán thương mại giữa Mỹ và các nền kinh tế lớn đang ở đâu khi hạn chót cận kề?

Chính quyền Mỹ dưới thời Tổng thống Donald Trump khẳng định sẽ không gia hạn lệnh tạm hoãn áp thuế, đồng nghĩa với việc nếu không đạt được các thỏa thuận thương mại, thuế quan sẽ chính thức có hiệu lực. Tính đến ngày 1/7, chỉ Vương quốc Anh là đạt được thỏa thuận thương mại với Washington, trong khi các cuộc đàm phán với Liên minh châu Âu (EU), Nhật Bản, Hàn Quốc và các nước ASEAN vẫn chưa có đột phá.

Đối với EU, theo Bloomberg, khối này sẵn sàng chấp nhận một thỏa thuận thương mại “bất đối xứng” với Mỹ, trong đó mức thuế chung 10% áp dụng cho nhiều mặt hàng xuất khẩu. Tuy nhiên, EU yêu cầu Washington cam kết áp dụng mức thuế thấp hơn đối với các lĩnh vực quan trọng như dược phẩm, rượu, chất bán dẫn và máy bay thương mại. Liên minh châu Âu cũng đang thúc đẩy Mỹ áp dụng hạn ngạch và miễn trừ để giảm mức thuế 25% đối với ô tô và phụ tùng ô tô, cũng như 50% đối với thép và nhôm. Ủy ban châu Âu đánh giá rằng mặc dù thỏa thuận này có phần thiên vị cho Mỹ, nhưng vẫn là cơ sở chấp nhận được.

Các quan chức EU đã vạch ra bốn kịch bản tiềm năng trước hạn chót vào tuần tới: thỏa thuận bất đối xứng chấp nhận được, đề xuất không thể chấp nhận, gia hạn thời gian ngừng áp thuế, hoặc Mỹ đơn phương tăng thuế. Ủy viên Thương mại EU Maros Sefcovic đã tới Washington ngày 1/7 để trao đổi với các đồng cấp Mỹ và hoan nghênh các đề xuất dự thảo. Ông cho biết EU đã nhận được bản thảo đầu tiên từ Mỹ, cho thấy “sự chuyển từ trao đổi quan điểm sang soạn thảo là dấu hiệu tích cực.”

Chuyên gia Cui Hongjian, Giám đốc Khoa Nghiên cứu Châu Âu tại Viện Nghiên cứu Quốc tế Trung Quốc, nhận định cạnh tranh giữa Mỹ và EU, đặc biệt trong ngành ô tô, là rào cản chính. Ông cho rằng EU đang chủ động nhượng bộ để đạt thỏa thuận, ví dụ tăng đầu tư và mua thêm hàng Mỹ, nhưng Washington chưa thể hiện thiện chí tương xứng.

Tại châu Á, thuế ô tô là nút thắt chính trong các cuộc đàm phán với Nhật Bản. Tổng thống Trump ngày 29/6 tuyên bố thương mại ô tô của Nhật Bản với Mỹ là không công bằng và ông sẽ không lùi bước trong việc áp thuế 25% đối với xe nhập khẩu. Nhật Bản nhiều khả năng chấp nhận phần lớn điều kiện của Mỹ nếu thuế ô tô giảm xuống mức 2,5% hoặc 0%, nhưng Mỹ vẫn kiên định lập trường: trừ khi ô tô Mỹ được phép vào thị trường Nhật Bản, không có thỏa thuận thuế quan.

Hàn Quốc cũng chịu áp lực nếu Mỹ áp dụng “thuế quan qua lại” 25%, điều này sẽ ảnh hưởng nghiêm trọng đến ngành ô tô, chất bán dẫn và pin. Với chính quyền Tổng thống Lee Jae-myung mới nhậm chức, Seoul có thể yêu cầu Washington gia hạn thêm thời gian, đồng thời đặt mục tiêu quay lại Hiệp định Thương mại Tự do Hàn-Mỹ ban đầu với mức thuế 0%, mặc dù Mỹ khó chấp nhận.

ASEAN tỏ ra thận trọng. Việt Nam, Indonesia, Thái Lan, Philippines và Malaysia đều mong muốn tham gia đàm phán để tránh thuế quan cao. Theo ông Ge Hongliang, phó giám đốc Cao đẳng ASEAN tại Đại học Dân tộc Quảng Tây, Mỹ nhiều lần gây sức ép buộc các nước chọn giữa Trung Quốc và Mỹ. Các thành viên ASEAN đều muốn tham gia nhưng có xu hướng quan sát, phối hợp để bảo vệ lợi ích chung.

Trong khi đó, Ấn Độ được coi là quốc gia có triển vọng đạt thỏa thuận thương mại với Mỹ. Ngày 1/7, Tổng thống Trump hứa hẹn một thỏa thuận “rất lớn” giúp các công ty Mỹ cạnh tranh tại Ấn Độ và giảm thuế quan. Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent cho biết hai nước đang tiến gần tới một thỏa thuận giúp giảm thuế hàng Mỹ vào Ấn Độ, tránh mức thuế 26% từng được công bố hồi tháng 4.

Tình hình này cho thấy Mỹ đang kiên quyết duy trì áp lực thuế quan, trong khi EU, Nhật Bản, Hàn Quốc và ASEAN phải cân nhắc nhượng bộ, theo dõi động thái và phối hợp để giảm tác động tiêu cực, đồng thời duy trì vị thế thương mại và an ninh chiến lược của khu vực. Thỏa thuận thương mại với từng đối tác sẽ phản ánh mức độ nhượng bộ và khả năng cân bằng lợi ích giữa Washington và các quốc gia trong bối cảnh thương mại toàn cầu đang biến động.