Động lực khiến Tổng thống Trump hạ giọng với Trung Quốc

Trong những tuần gần đây, chính sách thương mại của Tổng thống Mỹ Donald Trump đối với Trung Quốc đang chứng kiến sự thay đổi đáng chú ý, thể hiện qua cách tiếp cận mềm mỏng hơn so với những đe dọa thuế quan nặng nề trước đây. Theo Bloomberg, Tổng thống Trump tuyên bố sẽ thương lượng với Bắc Kinh “một cách rất thân thiện” và nhiều nguồn tin thạo tin cho biết ông thường giữ lập trường ôn hòa trong các cuộc họp nội bộ với đội ngũ nhân viên. Đây là một diễn biến mới, trái ngược rõ rệt với các cảnh báo trước đó về việc áp thuế nhập khẩu cao đối với hàng hóa Trung Quốc, phản ánh nỗ lực cân bằng giữa áp lực chính trị trong nước và nhu cầu ổn định quan hệ thương mại quốc tế.

Một trong những dấu hiệu quan trọng nhất của sự thay đổi này là quyết định cho phép Tập đoàn Nvidia bán trở lại chip H20 cho Trung Quốc. Đây được coi là bước đi chiến lược của Nhà Trắng nhằm nới lỏng kiểm soát xuất khẩu công nghệ cao đối với Bắc Kinh, đồng thời đổi lấy khoáng sản đất hiếm cần thiết cho sản xuất các sản phẩm công nghệ. Trước đó, Bộ trưởng Tài chính Scott Bessent từng nhấn mạnh rằng biện pháp kiểm soát chip H20 là bằng chứng cho lập trường cứng rắn của Mỹ đối với Trung Quốc, nhưng hiện nay, chính quyền Trump đang tìm cách sử dụng các công nghệ này làm công cụ đàm phán, mở ra cánh cửa cho các thỏa thuận kinh tế có lợi cho Mỹ.

Trong bối cảnh này, các quan chức Mỹ cũng đang xem xét trì hoãn thời hạn chót liên quan đến thuế quan đối với Trung Quốc. Thỏa thuận đình chiến thương mại 90 ngày, dự kiến kết thúc vào ngày 12/8, có thể được gia hạn thêm ba tháng. Đây là một nỗ lực nhằm giảm căng thẳng, tạo không gian để hai bên tiếp tục đàm phán, đồng thời tránh việc leo thang xung đột thương mại, vốn đang ảnh hưởng đến nhiều ngành công nghiệp Mỹ như dược phẩm và chất bán dẫn. Việc cân nhắc gia hạn thời gian cho thấy Nhà Trắng đang áp dụng chiến lược linh hoạt, vừa duy trì sức ép với Bắc Kinh, vừa tránh gây thiệt hại lâu dài cho nền kinh tế Mỹ.

Một yếu tố quan trọng khác trong chính sách thương mại mềm dẻo này là khả năng tổ chức hội nghị thượng đỉnh giữa Tổng thống Trump và Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình. Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio, người vốn từng giữ quan điểm cứng rắn về Trung Quốc tại Thượng viện, cho biết ông đã có cuộc gặp gỡ “mang tính xây dựng và tích cực” với Bộ trưởng Ngoại giao Trung Quốc Vương Nghị vào ngày 11/7, mở ra khả năng đối thoại trực tiếp giữa hai nhà lãnh đạo, tạo tiền đề cho các thỏa thuận song phương trong tương lai.

Ngoài các vấn đề thương mại, Mỹ cũng đang phối hợp với Trung Quốc để kiểm soát việc sản xuất và buôn bán fentanyl, một loại thuốc opioid cực kỳ nguy hiểm và có tính gây nghiện cao. Theo Tổng thống Trump, Trung Quốc đã thực hiện các biện pháp thắt chặt quản lý hóa chất được sử dụng để sản xuất fentanyl, đánh dấu bước tiến quan trọng trong việc hạn chế dòng chảy fentanyl bất hợp pháp vào Mỹ. Fentanyl bất hợp pháp, thường được trộn lẫn với các chất khác như baking soda, đường hoặc tinh bột, là nguyên nhân chính gây ra hơn 70% số ca tử vong do dùng thuốc quá liều tại Mỹ. Việc Trung Quốc đồng ý phối hợp trong kiểm soát fentanyl thể hiện một bước đi thực tiễn và mang tính chiến lược, giúp củng cố niềm tin giữa hai bên và mở đường cho các thỏa thuận thương mại phức tạp hơn.

Tuy nhiên, việc Mỹ nới lỏng kiểm soát xuất khẩu chip và hợp tác kiểm soát fentanyl không đồng nghĩa với việc quan hệ thương mại sẽ ổn định hoàn toàn. Một số cố vấn Nhà Trắng lo ngại rằng động thái này có thể tạo ra sự rạn nứt nội bộ. Trong các cuộc đàm phán thương mại tại London hồi tháng 6, Bộ trưởng Thương mại Howard Lutnick từng nhấn mạnh rằng các biện pháp kiểm soát xuất khẩu được thiết kế nhằm “làm phiền” Trung Quốc. Song gần đây, ông cùng Bộ trưởng Bessent và cố vấn chính sách David Sacks đã khẳng định việc cho phép bán một số chip Nvidia kém tiên tiến là một phần của chiến lược thương lượng rộng hơn. Sự khác biệt quan điểm này phản ánh thách thức của Nhà Trắng trong việc cân bằng giữa các mục tiêu dài hạn và áp lực chính trị ngắn hạn.

Ngoài ra, chuyên gia Derek Scissors từ Viện Doanh nghiệp Mỹ cảnh báo rằng thỏa thuận thương mại có thể chỉ tồn tại trong thời gian ngắn. Thâm hụt thương mại của Mỹ vẫn ở mức cao, và với ngân sách mới, nhu cầu nhập khẩu dự kiến tăng mạnh trong quý IV năm 2025. Điều này đồng nghĩa rằng mọi thành quả thương mại đạt được với Trung Quốc đều có thể bị xói mòn nếu tình hình kinh tế không ổn định. Tình trạng thâm hụt kéo dài sẽ khiến Washington khó đạt được mục tiêu cân bằng thương mại bền vững, dù chính quyền Trump đang nỗ lực để kiểm soát các yếu tố kinh tế và chính trị liên quan.

Việc nới lỏng kiểm soát chip cũng đặt ra câu hỏi về chiến lược dài hạn của Mỹ trong cuộc cạnh tranh công nghệ toàn cầu. Một số cố vấn lo ngại rằng việc tiếp tục bán chip, ngay cả khi kém tiên tiến, có thể giúp Trung Quốc tăng cường khả năng phát triển AI và các công nghệ chiến lược khác, đồng thời làm giảm lợi thế công nghệ của Mỹ. Tuy nhiên, lập luận của Nhà Trắng là việc này tạo ra “sân chơi bình đẳng” cho các công ty Mỹ, đồng thời thu hút Bắc Kinh tham gia vào các thỏa thuận kinh tế lớn hơn, từ đó mở đường cho việc tiếp cận các khoáng sản chiến lược và thị trường công nghệ cao của Trung Quốc.

Nhìn tổng thể, chính sách thương mại hiện tại của Tổng thống Trump với Trung Quốc là một sự kết hợp giữa áp lực và hợp tác chiến lược. Việc cho phép bán một số chip kém tiên tiến, gia hạn thỏa thuận đình chiến thuế quan và hợp tác kiểm soát fentanyl đều thể hiện cách tiếp cận linh hoạt, nhằm tối đa hóa lợi ích kinh tế và chính trị cho Mỹ. Song, động thái này cũng đồng nghĩa với việc Nhà Trắng phải liên tục cân nhắc rủi ro từ thâm hụt thương mại, mất lợi thế công nghệ và phản ứng của các cố vấn nội bộ. Tổng thống Trump là người có tiếng nói cuối cùng trong mọi quyết định, và phát ngôn viên Nhà Trắng Kush Desai khẳng định ông liên tục đấu tranh để tạo ra sân chơi bình đẳng cho người lao động và các ngành công nghiệp Mỹ, đồng thời duy trì các cuộc thảo luận hiệu quả với tất cả đối tác thương mại.

Như vậy, mặc dù Tổng thống Trump đang áp dụng cách tiếp cận mềm mỏng hơn với Trung Quốc, nhưng các quyết định của ông vẫn phản ánh một chiến lược tổng thể nhằm cân bằng áp lực chính trị trong nước, thách thức cạnh tranh toàn cầu, và mục tiêu duy trì vị thế kinh tế chiến lược của Mỹ. Cách xử lý này mở ra cơ hội đàm phán nhưng cũng tiềm ẩn nhiều rủi ro, cho thấy sự phức tạp và đa chiều trong chính sách thương mại của Nhà Trắng.