Điều gì sẽ xảy ra nếu Tổng thống Trump sa thải Chủ tịch Fed Jerome Powell?

Vào ngày 16/7, thông tin về việc Tổng thống Mỹ Donald Trump cân nhắc khả năng sa thải Chủ tịch Cục Dự trữ Liên bang (Fed) Jerome Powell đã khiến thị trường tài chính chao đảo. Mặc dù sau đó ông Trump lên tiếng phủ nhận, nhấn mạnh rằng việc sa thải ông Powell là “rất khó xảy ra, trừ khi ông ấy dính vào hành vi gian lận”, nhưng làn sóng lo ngại vẫn chưa hạ nhiệt. Tuyên bố này được giới quan sát đánh giá là nhằm ám chỉ dự án cải tạo trụ sở Fed, vốn đang bị đội vốn đáng kể, và đang trở thành lý do chính đáng mà Nhà Trắng có thể viện dẫn để sa thải Chủ tịch Fed theo Điều 10 của Đạo luật Cục Dự trữ Liên bang.

Theo luật, các thành viên Hội đồng Thống đốc, bao gồm Chủ tịch Fed, chỉ có thể bị cách chức nếu có “lý do chính đáng”. Nếu Tổng thống Trump thực sự sa thải ông Powell, quyết định này sẽ có hiệu lực ngay lập tức. Tuy nhiên, Chủ tịch Fed có quyền khởi kiện tại tòa án liên bang ở Washington để yêu cầu được phục chức trong thời gian chờ xét xử. Tòa án sẽ cân nhắc liệu việc sa thải có gây ra “thiệt hại không thể khắc phục” cho cá nhân Powell cũng như cho thể chế Fed hay không. Trong trường hợp phán quyết nghiêng về Powell, ông có thể tiếp tục giữ chức cho đến khi có quyết định cuối cùng, còn nếu không, Phó Chủ tịch hiện tại Philip Jefferson sẽ tạm quyền điều hành Fed.

Cả hai phía đều có quyền kháng cáo lên tòa phúc thẩm, và thậm chí đưa vụ việc lên Tòa án Tối cao. Theo đánh giá của các chuyên gia, Tòa án Tối cao có thể sẽ là nơi định đoạt toàn bộ cục diện. Trong quá khứ, tòa từng cho phép tổng thống sa thải lãnh đạo một số cơ quan liên bang mà không cần lý do cụ thể, nhưng cũng nhấn mạnh rằng Fed là một “tổ chức bán công, có cơ chế đặc biệt” và không hoàn toàn nằm dưới quyền kiểm soát của tổng thống. Dù vậy, với đa số thẩm phán theo khuynh hướng bảo thủ, trong đó nhiều người được chính ông Trump bổ nhiệm, giới quan sát nhận định ông Trump có thể nắm một phần lợi thế nếu vụ kiện lên đến cấp cao nhất. Tuy nhiên, ngay cả khi Tòa án Tối cao tuyên bố việc sa thải là sai luật, ông Powell cũng không chắc chắn được phục chức ngay lập tức, bởi một số phán quyết gần đây đã hạn chế thẩm quyền của tòa liên bang trong việc khôi phục chức vụ cho quan chức cấp cao.

Căng thẳng này xuất phát từ dự án cải tạo trụ sở Fed ở Washington, D.C., vốn đang tiến hành lần đầu tiên kể từ thập niên 1930. Mục tiêu của dự án là giảm chi phí vận hành lâu dài bằng cách hợp nhất các bộ phận. Tuy nhiên, tổng chi phí đã tăng từ 1,9 tỷ USD theo ước tính năm 2023 lên 2,5 tỷ USD trong ngân sách năm 2025. Fed cho biết nguyên nhân đội vốn chủ yếu là do điều chỉnh thiết kế theo khuyến nghị từ các cơ quan giám sát, chênh lệch giữa dự toán và thực tế, cùng những yếu tố bất ngờ như phát hiện thêm amiăng trong các tòa nhà.

Những người đồng minh của ông Trump đã tận dụng tình trạng chi phí tăng cao này để tạo áp lực chính trị. Giám đốc Cơ quan Tài chính Nhà ở Liên bang, Bill Pulte, cáo buộc ông Powell nói dối trong phiên điều trần trước Thượng viện, mặc dù chưa có bằng chứng cụ thể. Trong khi đó, Giám đốc Văn phòng Quản lý và Ngân sách Nhà Trắng, Russell Vought, chỉ trích dự án là “cải tạo xa hoa” và không cần thiết. Đáp lại, ông Powell đã yêu cầu Tổng Thanh tra Fed mở cuộc điều tra độc lập nhằm làm rõ nguyên nhân khiến chi phí bị đội lên, đồng thời khẳng định các phát biểu trước Thượng viện là chính xác.

Tình hình này không chỉ phản ánh mối quan hệ căng thẳng giữa Tổng thống và Fed mà còn gây ra tác động rộng hơn đối với thị trường tài chính. Làn sóng lo ngại xuất hiện ngay lập tức trên các thị trường chứng khoán và trái phiếu, khi nhà đầu tư bày tỏ mối lo ngại rằng việc can thiệp chính trị vào Fed có thể làm mất đi tính độc lập của ngân hàng trung ương, từ đó ảnh hưởng đến kỳ vọng lạm phát và lãi suất trong tương lai. Việc các cơ quan tài chính trên toàn cầu theo dõi sát sao diễn biến này cũng cho thấy mức độ nhạy cảm của các quyết định liên quan đến Chủ tịch Fed, bởi bất kỳ thay đổi nào cũng có thể tác động tới chi phí vay mượn, đầu tư và ổn định kinh tế.

Dù thông tin sa thải Powell ban đầu khiến thị trường chao đảo, phản ứng sau đó của Tổng thống Trump nhằm giảm căng thẳng phần nào xoa dịu tình hình. Ông nhấn mạnh rằng quyết định sa thải chỉ có thể xảy ra nếu Powell vi phạm pháp luật, từ đó tạo lập một cơ sở hợp pháp và giảm bớt lo ngại về một sự can thiệp tùy tiện. Tuy nhiên, câu chuyện này vẫn để lại nhiều câu hỏi mở về mối quan hệ giữa quyền lực chính trị và độc lập của ngân hàng trung ương, cũng như tác động lâu dài đối với niềm tin của nhà đầu tư và sự ổn định kinh tế Mỹ.

Trong bối cảnh đó, vụ việc cho thấy Fed không chỉ là một cơ quan tài chính quan trọng, mà còn là một biểu tượng của sự độc lập trong quản lý kinh tế. Bất kỳ quyết định chính trị nào ảnh hưởng đến chức năng của Fed đều có thể tạo ra hiệu ứng lan tỏa rộng lớn, không chỉ với nền kinh tế Mỹ mà còn với thị trường toàn cầu, nơi các nhà đầu tư theo dõi sát sao khả năng duy trì cân bằng giữa quyền lực chính trị và tính ổn định tài chính.