Đột phá vị thế, khơi nguồn tăng trưởng từ FTZ Hải Phòng
Kỳ họp thứ 9 Quốc hội khóa XV đã thông qua Nghị quyết về thí điểm một số cơ chế, chính sách đặc thù phát triển thành phố Hải Phòng.
Hải Phòng vừa đón nhận quyết sách lịch sử từ Quốc hội, mở ra kỷ nguyên phát triển vượt bậc với việc thí điểm các cơ chế, chính sách đặc thù, đặc biệt là thành lập Khu thương mại tự do (FTZ). Đây không chỉ là bước ngoặt cho thành phố Cảng mà còn là động lực tăng trưởng mới, mang tầm vóc quốc tế cho cả khu vực và quốc gia.
Tại kỳ họp thứ 9 Quốc hội khóa XV thông qua Nghị quyết về thí điểm một số cơ chế, chính sách đặc thù phát triển thành phố Hải Phòng. Trong số 6 nhóm chính sách đặc thù được Quốc hội phê chuẩn, việc cho phép thành lập và áp dụng các cơ chế, chính sách vượt trội trong Khu thương mại tự do tại thành phố được xem là điểm nhấn mang tính đột phá, hứa hẹn thay đổi diện mạo kinh tế - xã hội của Hải Phòng trong những thập kỷ tới.
Việc thành lập Khu thương mại tự do tại Hải Phòng không phải là một ý tưởng ngẫu nhiên mà là sự hiện thực hóa những định hướng chiến lược đã được Bộ Chính trị đề ra trong Nghị quyết 45 và Kết luận số 96 về tiếp tục thực hiện Nghị quyết số 45, xây dựng và phát triển thành phố Hải Phòng đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045. Các văn bản này đều nhấn mạnh sự cần thiết của việc đổi mới tư duy phát triển, áp dụng các giải pháp đột phá để Hải Phòng phát triển mạnh mẽ, bền vững kinh tế biển. Khu thương mại tự do chính là một trong những động lực mới, then chốt để hiện thực hóa mục tiêu đó.
Mục tiêu cuối cùng là thúc đẩy xuất khẩu, phát triển công nghiệp, hoạt động nghiên cứu và phát triển (R&D), thu hút nguồn nhân lực chất lượng cao. Đây là một mô hình "Khu thương mại tự do thế hệ mới" – không chỉ đơn thuần là khu vực miễn thuế mà là một hệ sinh thái kinh tế tổng hợp, tạo ra giá trị gia tăng cao.
Khu thương mại tự do Hải Phòng được tổ chức thành nhiều khu chức năng đa dạng, bao gồm: Khu sản xuất, khu cảng và hậu cần cảng, trung tâm logistics, khu thương mại - dịch vụ và các loại hình khu chức năng khác theo quy định của pháp luật. Sự đa dạng này cho phép Khu thương mại tự do hỗ trợ toàn diện các hoạt động kinh tế, từ sản xuất, vận chuyển đến thương mại và dịch vụ. Các khu chức năng đáp ứng điều kiện khu phi thuế quan sẽ được đảm bảo hoạt động kiểm tra, giám sát, kiểm soát hải quan của cơ quan hải quan và hoạt động quản lý nhà nước theo lĩnh vực tương ứng của các cơ quan có liên quan. Điều này tạo ra một môi trường kinh doanh minh bạch, thuận lợi và hiệu quả.
Về vị trí địa lý, Khu thương mại tự do sẽ do UBND thành phố quyết định thành lập và điều chỉnh địa giới, gắn liền với Khu kinh tế Đình Vũ - Cát Hải và Khu kinh tế ven biển phía nam Hải Phòng. Đặc biệt, Khu thương mại tự do Hải Phòng dự kiến nằm trong Khu kinh tế ven biển phía Nam Hải Phòng, được ví như “trái tim” của khu kinh tế này, gắn với Cảng Nam Đồ Sơn và Cảng quốc tế Lạch Huyện.
Điều này cho thấy Hải Phòng hội tụ đầy đủ các điều kiện về hạ tầng, vị trí địa lý chiến lược để triển khai và bảo đảm tính khả thi của mô hình Khu thương mại tự do. Ban Quản lý Khu kinh tế Hải Phòng sẽ chịu trách nhiệm quản lý nhà nước trực tiếp đối với Khu thương mại tự do, đồng thời cung cấp các dịch vụ hành chính công và dịch vụ hỗ trợ khác liên quan đến hoạt động đầu tư, sản xuất, kinh doanh cho doanh nghiệp trong khu.
Để Khu thương mại tự do Hải Phòng thực sự trở thành một thỏi nam châm thu hút đầu tư và phát triển, Nghị quyết của Quốc hội đã ban hành hàng loạt cơ chế, chính sách đặc thù vượt trội, tạo ra lợi thế cạnh tranh mạnh mẽ so với các khu vực khác.
Về quản lý tài chính và ngân sách: Một trong những chính sách nổi bật là việc ngân sách trung ương sẽ bổ sung có mục tiêu cho ngân sách thành phố 70% số tăng thu ngân sách trung ương từ hoạt động xuất, nhập khẩu (không bao gồm thuế giá trị gia tăng). Về bản chất, đây là một khoản thưởng vượt thu, nhằm động viên, khuyến khích Hải Phòng phấn đấu tăng thu, đóng góp lớn hơn cho ngân sách Trung ương. Khoản bổ sung này sẽ tạo thêm nguồn lực đáng kể để thành phố đầu tư vào các dự án, công trình kết cấu hạ tầng khu kinh tế, khu công nghiệp, Khu thương mại tự do và kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội của đảo Bạch Long Vĩ.
Nghị quyết cũng quy định việc thí điểm cơ chế tài chính thực hiện biện pháp giảm phát thải khí nhà kính theo các cơ chế trao đổi, bù trừ tín chỉ carbon. Tín chỉ carbon hình thành từ các chương trình, dự án đầu tư từ nguồn vốn ngân sách thành phố được phép giao dịch với các nhà đầu tư trong nước và quốc tế.
Đặc biệt, nguồn thu từ giao dịch tín chỉ carbon là nguồn thu ngân sách thành phố được hưởng 100% và không tính vào số thu cân đối ngân sách địa phương. HĐND thành phố sẽ quyết định việc sử dụng nguồn thu này cho các chương trình, dự án ứng phó với biến đổi khí hậu, phát triển kinh tế xanh, kinh tế số, kinh tế tuần hoàn trên địa bàn. Đây là một cơ chế tiên phong, thể hiện cam kết của Hải Phòng trong phát triển bền vững và hội nhập quốc tế về môi trường.
Về chính sách đất đai: Để bảo đảm quỹ đất cần thiết cho việc phát triển Khu thương mại tự do và các trung tâm logistics, Nghị quyết cho phép thu hồi đất xây dựng trung tâm logistics, thu hồi đất xen kẹp và thu hồi đất xây dựng Khu thương mại tự do Hải Phòng khác với quy định của Luật Đất đai hiện hành. Việc này được Bộ Chính trị đồng ý theo hướng thí điểm, thực hiện trong một khoảng thời gian nhất định và trên địa bàn cụ thể.
Chính sách này sẽ tạo điều kiện cho Hải Phòng chủ động, tận dụng nguồn lực về đất đai, nâng cao sức cạnh tranh để thu hút đầu tư, tạo động lực phát triển kinh tế - xã hội, góp phần hoàn thành mục tiêu tăng trưởng cao của vùng đồng bằng sông Hồng và cả nước nói chung trong giai đoạn 2026 - 2030. Đặc biệt, các dự án đầu tư trong Khu thương mại tự do sẽ được miễn toàn bộ tiền thuê đất, thuê mặt nước cho cả thời hạn thuê, trừ các dự án xây dựng nhà ở thương mại, đất thương mại dịch vụ, tạo ưu đãi lớn cho các nhà đầu tư.
Về ưu đãi thuế và thu hút nhân lực chất lượng cao: Các chính sách ưu đãi về thuế là điểm nhấn quan trọng để thu hút các nhà đầu tư chiến lược. Về thuế thu nhập doanh nghiệp, các dự án đầu tư mới hoặc mở rộng trong Khu thương mại tự do thuộc ngành, nghề, lĩnh vực ưu tiên sẽ được hưởng mức thuế 10% trong 30 năm, miễn thuế 4 năm và giảm 50% số thuế phải nộp trong 9 năm tiếp theo, sau đó áp dụng thuế suất 15%. Đối với các dự án không thuộc ngành, nghề, lĩnh vực ưu tiên, mức thuế thu nhập doanh nghiệp 10% được áp dụng trong 15 năm, miễn thuế 4 năm và giảm 50% số thuế phải nộp trong 9 năm tiếp theo, sau đó áp dụng thuế suất 15%.
Để khuyến khích hoạt động đổi mới sáng tạo, chi phí R&D của doanh nghiệp được tính vào chi phí được trừ để xác định thu nhập chịu thuế với tỷ lệ 200% chi phí thực tế.
Ngoài ra, về thuế thu nhập cá nhân, nghị quyết quy định giảm 50% thuế trong 10 năm cho chuyên gia, nhà khoa học, người có tài năng đặc biệt, nhà quản lý, và người lao động có trình độ cao làm việc tại khu.
Chính sách thị thực và cư trú cũng được ưu đãi đặc biệt: Quốc hội đồng ý miễn thị thực và cấp thẻ tạm trú 10 năm cho người nước ngoài là chuyên gia, nhà khoa học, người có tài năng đặc biệt cùng thành viên gia đình (vợ, chồng, con dưới 18 tuổi) làm việc tại doanh nghiệp có trụ sở chính trong khu, nhằm thu hút và giữ chân nguồn nhân lực chất lượng cao.
Thành phố còn được phép thành lập Quỹ đầu tư mạo hiểm từ ngân sách để đầu tư vốn vào các doanh nghiệp công nghệ cao, khởi nghiệp sáng tạo, tạo môi trường thuận lợi cho hệ sinh thái đổi mới sáng tạo.
Việc thành lập Khu thương mại tự do với những cơ chế, chính sách đặc thù này được kỳ vọng sẽ tạo ra cú hích tăng trưởng mới cho Hải Phòng. Theo nghiên cứu, đánh giá tác động của thành phố, Khu thương mại tự do sẽ thúc đẩy thu hút đầu tư, đặc biệt là các tập đoàn, doanh nghiệp lớn trong những lĩnh vực như thương mại, dịch vụ, công nghiệp phục vụ thương mại và dịch vụ.
Dự báo đến năm 2030, suất đầu tư và vốn đầu tư bình quân một dự án trong Khu thương mại tự do sẽ đạt 12 triệu USD/ha và 56 triệu USD/dự án. Giai đoạn 2031-2035, con số này dự kiến tăng lên tương ứng 15 triệu USD/ha và 70 triệu USD/dự án. Những con số này minh chứng cho tiềm năng thu hút vốn đầu tư khổng lồ mà Khu thương mại tự do mang lại.
Không chỉ thu hút vốn, Khu thương mại tự do còn được dự báo sẽ tạo ra hàng chục nghìn việc làm mới. Đến năm 2030, khu có thể tạo ra 62.000 - 70.000 việc làm, đồng thời góp phần nâng cao chất lượng lao động thông qua việc thu hút và đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao. Việc thành lập Khu thương mại tự do cũng giúp đổi mới phương thức quản lý, điều hành của nhà nước, đổi mới hành chính theo hướng hiện đại, hiệu lực, hiệu quả, ứng dụng tối đa công nghệ thông tin.
Các chính sách như thông quan nhanh, giảm chi phí, thời gian và thủ tục, cũng như chính sách đãi ngộ về hỗ trợ đào tạo lao động, hỗ trợ tài chính, sẽ là nguồn động lực rất lớn để các doanh nghiệp nhỏ và vừa mạnh dạn đầu tư, mở rộng thị trường, tham gia sâu vào chuỗi cung ứng toàn cầu.
Mặc dù Khu thương mại tự do là mô hình kinh tế còn rất mới mẻ ở Việt Nam, nhưng mô hình này đã được áp dụng thành công ở nhiều quốc gia trên thế giới. Việc thí điểm thành lập Khu thương mại tự do Hải Phòng là một chủ trương lớn, có đủ căn cứ chính trị, căn cứ pháp lý và cơ sở thực tiễn.
Đây cũng là chính sách mang tính đột phá thể hiện quyết tâm chính trị, tinh thần đổi mới, sáng tạo, dám nghĩ, dám làm của Chính phủ và thành phố Hải Phòng trong việc áp dụng mô hình phát triển tiên tiến của thế giới. Thực hiện thành công mô hình này sẽ tạo tiền đề góp phần thúc đẩy kinh tế - xã hội của thành phố Hải Phòng, của cả vùng và đất nước phát triển nhanh, bền vững, khẳng định vị thế của Việt Nam trên bản đồ kinh tế toàn cầu.
Bài: PV
Ảnh: NHÓM PHÓNG VIÊN
Trình bày: THU THẢO