Quan hệ liên Triều liệu có tan băng sau loạt động thái đơn phương của Hàn Quốc?

Trong bối cảnh thế giới vẫn đang tập trung vào cuộc xung đột khốc liệt tại Ukraine và thảm kịch nhân đạo ở Gaza, một sự thay đổi lặng lẽ nhưng đầy tham vọng đang diễn ra tại Bán đảo Triều Tiên – một trong những khu vực quân sự hóa căng thẳng nhất hành tinh. Tân Tổng thống Hàn Quốc Lee Jae Myung, vừa nhậm chức sau một cuộc khủng hoảng chính trị kéo dài, đang nỗ lực xoay chuyển tình thế và phá vỡ hiện trạng bị đóng băng nhiều năm. Tuy nhiên, theo chuyên gia Daniel DePetris, thành viên của Defense Priorities và cây bút đối ngoại của tờ Chicago Tribune, thành công của ông Lee sẽ phụ thuộc nhiều vào thiện chí hợp tác từ Triều Tiên và sự ủng hộ của chính quyền Mỹ.

Ông Lee Jae Myung giành chiến thắng trong cuộc bầu cử tháng 6 năm nay sau khi người tiền nhiệm Yoon Suk Yeol đối mặt với các cáo buộc luận tội. Chiến dịch tranh cử của ông diễn ra giữa lúc Hàn Quốc chìm trong bất ổn chính trị và khủng hoảng hiến pháp, sau một nỗ lực áp dụng thiết quân luật bất thành của ông Yoon. Với thông điệp đơn giản nhưng mạnh mẽ: “sửa chữa những gì người tiền nhiệm đã làm hỏng”, ông Lee giành được sự tin tưởng của công chúng. Trong đó, chính sách đối ngoại, đặc biệt là quan hệ liên Triều, được ông xác định là một lĩnh vực trọng tâm cần thay đổi triệt để.

Chính quyền cựu Tổng thống Yoon Suk Yeol bị chỉ trích vì chính sách quá cứng rắn với Triều Tiên, dựa trên “cây gậy mà không có củ cà rốt”, khiến các kênh liên lạc giữa hai miền sụp đổ và vô hiệu hóa thỏa thuận an ninh quan trọng năm 2018. Trái ngược với điều đó, ông Lee đã nhanh chóng thực hiện những bước đi hòa giải đơn phương, không đặt điều kiện tiên quyết, nhằm thăm dò thiện chí từ Bình Nhưỡng.

Một tuần sau lễ nhậm chức (ngày 4/6), vào ngày 11/6, Tổng thống Lee Jae Myung ra lệnh ngừng phát sóng tuyên truyền chống Bình Nhưỡng từ các loa phóng thanh gần Khu Phi quân sự (DMZ). Theo Đại tá Lee Kyung-ho, Phó phát ngôn viên Bộ Quốc phòng Hàn Quốc, đây là một “bước đi thiết thực” nhằm giảm căng thẳng và mang lại sự yên bình cho người dân sống gần biên giới. Động thái này tiếp tục được củng cố vào ngày 4/8, khi Bộ Quốc phòng thông báo bắt đầu tháo dỡ các loa phóng thanh cố định, và Triều Tiên cũng ngừng phát sóng về phía Hàn Quốc.

Ngoài ra, chính quyền Hàn Quốc còn giảm khoảng 80% các chương trình phát thanh cung cấp tin tức từ bên ngoài cho người dân Triều Tiên, đồng thời xem xét hạn chế việc thả tờ rơi chống phá Bình Nhưỡng – một hành động trước đây bị xem là “thù địch”. Chính quyền Seoul cũng đang thảo luận nối lại các tour du lịch cá nhân đến Triều Tiên, bị đình chỉ từ năm 2008, với dự kiến người phụ trách hồ sơ liên Triều sẽ tới thăm làng hòa bình Panmunjom. Những tín hiệu này cho thấy một sự thay đổi rõ rệt trong nỗ lực xây dựng lại lòng tin với Bình Nhưỡng.

Tuy nhiên, những thiện chí từ phía ông Lee chưa nhận được phản hồi tích cực. Bà Kim Yo Jong, Ủy viên Ban chấp hành Trung ương đảng Lao động Triều Tiên, bác bỏ các đề xuất của Seoul, tuyên bố Triều Tiên “không quan tâm và không có lý do gì để gặp mặt cũng như không có vấn đề gì để thảo luận”.

Theo Giáo sư Yang Moo-jin, Hiệu trưởng Đại học Nghiên cứu Triều Tiên, quyết định tháo dỡ loa phóng thanh là “hành động phòng ngừa” khôn ngoan, nâng cao hình ảnh Hàn Quốc là quốc gia yêu chuộng hòa bình và mở đường cho việc khôi phục thỏa thuận quân sự liên Triều năm 2018. Ông nhấn mạnh rằng để thúc đẩy một mô hình kinh tế hòa bình, Hàn Quốc và Mỹ cần xem xét lại quy mô và bản chất các cuộc tập trận chung, như Ulchi Freedom Shield, giới hạn các hoạt động ở mức “tập trận phòng thủ” và chấm dứt các hành động trừng phạt quy mô lớn.

Tuy nhiên, thách thức vẫn hiện hữu. Chuyên gia DePetris lưu ý rằng trừ khi Triều Tiên có động thái tương ứng, những nỗ lực của ông Lee có thể gặp phản đối mạnh mẽ từ các chính trị gia bảo thủ Hàn Quốc vì cho rằng ông “mềm yếu trong chính sách đối ngoại”. Bộ Quốc phòng Hàn Quốc cũng xác nhận Triều Tiên chưa tháo dỡ loa phóng thanh của mình, trong khi cuộc tập trận chung với Mỹ dự kiến diễn ra giữa tháng 8 vẫn tiếp tục.

Có thể thấy, đối thoại ngoại giao trên Bán đảo Triều Tiên đòi hỏi cả hai bên hợp tác để tạo sự thay đổi. Mặc dù ông Lee Jae Myung đã thể hiện thiện chí lớn, nhưng khi các yếu tố chiến lược vẫn còn rời rạc, con đường đi đến hòa bình và ổn định tại khu vực này vẫn đầy chông gai và bất định.