Hải Phòng - trung tâm phong trào cách mạng giai đoạn 1930 - 1945
Những năm 1930 - 1945, phong trào đấu tranh của công nhân và nhân dân lao động Hải Phòng, Kiến An dưới sự lãnh đạo trực tiếp của Đảng bộ Đảng Cộng sản Việt Nam thành phố Hải Phòng đã phát triển sâu rộng.
Ánh sáng của Đảng Cộng sản Việt Nam dẫn đường
Tháng 2/1930, sau Hội nghị thành lập Đảng Cộng sản Việt Nam, tại Hải Phòng diễn ra hội nghị quan trọng bàn kế hoạch thực hiện thống nhất các tổ chức đảng ở trong nước tại số nhà 16 phố Dinh (nay là phố Trần Nguyên Hãn) - cơ quan bí mật của Tỉnh ủy Hải Phòng. Dự cuộc họp có đại biểu của các tổ chức cộng sản ở trong nước và đại biểu của Quốc tế Cộng sản (được đồng chí Nguyễn Ái Quốc ủy quyền). Đây là hội nghị thực hiện Nghị quyết Hội nghị thành lập Đảng ngày 3/2/1930 trên thực tiễn phong trào cách mạng ở trong nước. Sau hội nghị này, Đảng bộ Đảng Cộng sản Việt Nam thành phố Hải Phòng được thành lập vào tháng 4/1930 gồm 14 chi bộ và 100 đảng viên do đồng chí Nguyễn Đức Cảnh làm Bí thư. Sau đó, đồng chí Nguyễn Đức Cảnh được giao nhiệm vụ làm Bí thư Xứ ủy Bắc Kỳ. Tỉnh ủy Hải Phòng được kiện toàn lại và giao cho đồng chí Phạm Văn Ngọ làm Bí thư Tỉnh ủy. Đảng bộ Hải Phòng giữ quyền lãnh đạo phong trào đấu tranh của công nhân và nhân dân Hải Phòng, Kiến An.
Tỉnh ủy Hải Phòng đẩy mạnh tuyên truyền giải thích rõ ý nghĩa của việc thành lập Đảng Cộng sản Việt Nam và tổ chức các hoạt động đấu tranh kỷ niệm Ngày Quốc tế Lao động 1/5/1930. Từ đó, hàng loạt các cuộc đấu tranh của công nhân đã nổ ra, đơn cử công nhân Nhà máy Xi măng treo cờ đỏ búa liềm trên dây điện cao thế vắt ngang sông Tam Bạc, Công hội Đỏ nhà máy họp bí mật. Cũng trong đêm 30/4 và rạng sáng 1/5, truyền đơn tiếp tục được rải ở các khu vực: Nhà máy Xi măng, Nhà máy Chai, phố Tám Gian, Cầu Đất, Nhà máy Caron, trường Bonnal, phố Chavassieux, chợ Sắt, phố Khách... Ở thị xã Kiến An, truyền đơn xuất hiện ở đầu cầu Niệm, ngã tư gần trại lính và cờ đỏ được cắm trên đỉnh núi Phù Liễn… Tiếp đó, hơn 1.000 công nhân đại diện cho các xí nghiệp trong thành phố đã mít tinh phản đối án tử hình đối với tù chính trị.
Có thể khẳng định, những hoạt động kỷ niệm ngày 1/ 5/1930 của công nhân và nhân dân Hải Phòng, Kiến An đã hòa chung với phong trào đấu tranh của công nhân, nhân dân cả nước, thúc đẩy phong trào cách mạng do Đảng lãnh đạo phát triển thành cao trào mà đỉnh cao là sự ra đời của Xô viết Nghệ - Tĩnh (ngày 12/9/1930).
Cái nôi của khối liên minh công nông
Những năm 1930 - 1935 là giai đoạn khối liên minh công nông được hình thành và phát triển sôi động dưới sự lãnh đạo của Đảng. Suốt quá trình này, phong trào công nhân thành phố diễn ra sôi nổi, liên tục, đi đầu và lôi cuốn phong trào đấu tranh của học sinh, dân nghèo thành thị và nông dân một số vùng của tỉnh Kiến An, tạo ra bước nhảy vọt về chất của phong trào.
Đơn cử, tháng 3/1933, công nhân Cảng Hải Phòng bãi công phản đối và đòi chủ phải đuổi tên đốc công người Pháp, tên cai đã đánh đập công nhân và đưa đơn kiến nghị đòi tăng lương. Chủ nhà máy đã phải nhượng bộ và tăng lương cho công nhân thêm 5 xu/ngày (từ 23 xu lên 28 xu).
Giữa năm 1933, công nhân Nhà máy Tơ tổ chức mít tinh tuyên truyền vận động cho phong trào đấu tranh đòi thả tù chính trị. Cuộc mít tinh đã thu hút nhiều công nhân các xí nghiệp khác và nhân dân thành phố tham gia. Và trong tháng 2 và tháng 3/1935, nhiều cuộc bãi công đã nổ ra ở các cơ sở sản xuất thủy tinh của thành phố.
Cuộc vận động đòi trả tự do cho tù chính trị tiếp tục lan rộng. Tiểu thương chợ Sắt tổ chức bãi thị đấu tranh đòi giảm thuế chỗ ngồi bán hàng. Tháng 5/1935, nông dân Kiến An ở Tĩnh Hải, Đoàn Xá, Lão Phong, Kim Sơn, Đại Trà (Kiến Thụy) đấu tranh chống bọn hào lý, địa chủ ức hiếp dân nghèo. Ngư dân Đồ Sơn đấu tranh đòi chia đều các khẩu phần xăm. Ở Vĩnh Bảo, do ảnh hưởng của phong trào nông dân Thái Bình, đã xuất hiện phong trào vay thóc của nhà giàu chia cho dân nghèo tại các làng Cổ Am, Ngãi Am, Tiên Am…
Phong trào đấu tranh của công nhân và nhân dân lao động Hải Phòng những năm này có ý nghĩa lịch sử lớn, khẳng định trên thực tế vai trò lãnh đạo của Đảng bộ thành phố. Đồng thời đây cũng là đợt tập dượt đầu tiên của quần chúng cách mạng Hải Phòng cho việc giành chính quyền sau này, tạo những cơ sở quan trọng để Hải Phòng tiếp tục đóng vai trò là một trong những trung tâm phong trào cách mạng của cả nước trong những năm tiếp theo.