Vì sao Ấn Độ tiếp tục mua dầu Nga bất chấp cảnh báo từ ông Trump?
Tổng thống Mỹ Donald Trump cảnh báo áp thuế lên Ấn Độ vì tiếp tục mua dầu từ Nga nhưng với Ấn Độ đây là quyết định kinh tế và không thể thay đổi ngay.
Trong bối cảnh cuộc xung đột Nga – Ukraine vẫn diễn biến căng thẳng và tranh chấp thương mại toàn cầu ngày càng gay gắt, quan hệ giữa Mỹ và Ấn Độ đang đứng trước một thử thách lớn. Theo CNN ngày 6/8, Thủ tướng Ấn Độ Narendra Modi đang nỗ lực giữ cân bằng giữa việc duy trì quan hệ hợp tác chặt chẽ với cả Tổng thống Mỹ Donald Trump và Tổng thống Nga Vladimir Putin, đồng thời khẳng định vị thế trung lập của Ấn Độ trong cuộc chiến giữa hai cường quốc. Tuy nhiên, sự kiên nhẫn của ông Trump dường như đã cạn khi ông yêu cầu Ấn Độ phải chọn phe và sử dụng việc New Delhi tiếp tục nhập dầu giá rẻ từ Nga như một công cụ gây áp lực trong cuộc chiến thương mại.
Ngày 4/8, trong một cuộc phỏng vấn với CNBC, ông Trump tuyên bố sẽ áp đặt mức thuế cao đối với hàng hóa Ấn Độ trong vòng 24 giờ tới vì nước này vẫn tiếp tục mua dầu từ Nga. Trước đó, ông đã áp mức thuế tối thiểu 25% đối với hàng hóa nhập khẩu từ Ấn Độ. Mức thuế mới chưa được công bố, nhưng lời cảnh báo này đã tạo ra sức ép lớn đối với New Delhi, dù việc nhập dầu Nga là hoạt động đã diễn ra trong nhiều năm.
Đối với Thủ tướng Modi, việc cân bằng giữa hai cường quốc không hề đơn giản. Trong khi nhiều quốc gia khác nhanh chóng ký kết các thỏa thuận thương mại với Mỹ dưới thời Trump, Ấn Độ lại phản ứng thách thức, nhấn mạnh rằng họ bị nhắm đến một cách bất công và gọi biện pháp thuế quan của Mỹ là vô lý. Đồng thời, Ấn Độ cũng chỉ ra rằng Mỹ và châu Âu vẫn giao thương với Nga trong các mặt hàng khác như phân bón và hóa chất, khiến lập luận của Washington trở nên thiếu thuyết phục.
Nguyên nhân Ấn Độ không muốn ngừng nhập dầu từ Nga xuất phát từ nhu cầu năng lượng khổng lồ của một nền kinh tế đang bùng nổ và dân số vượt 1,4 tỷ người. Hiện Ấn Độ là nước tiêu thụ dầu lớn thứ ba thế giới, với tốc độ tiêu thụ dự kiến vượt Trung Quốc vào năm 2030. Sự phát triển kinh tế đã kéo theo nhu cầu tiêu thụ xăng dầu tăng mạnh, từ việc sử dụng ô tô, xe máy đến các ngành công nghiệp năng lượng cao. Dầu thô Nga chiếm khoảng 36% tổng lượng dầu nhập khẩu của Ấn Độ, khiến Nga trở thành nhà cung cấp hàng đầu.
Sau khi Nga mở chiến dịch quân sự đặc biệt tại Ukraine năm 2022, phần lớn châu Âu đã cắt giảm hoặc ngừng nhập dầu Nga, khiến dòng dầu này chuyển hướng sang châu Á, trong đó Ấn Độ và Trung Quốc trở thành khách hàng trọng yếu. Theo ông Amitabh Singh, Phó Giáo sư tại Trung tâm Nghiên cứu Nga và Trung Á thuộc Đại học Jawaharlal Nehru, Ấn Độ đang mua dầu Nga với mức chiết khấu sâu, mà các nhà cung cấp truyền thống không thể cạnh tranh, quyết định hoàn toàn mang tính kinh tế và thương mại.
Mặc dù Ấn Độ đã đa dạng hóa nguồn cung dầu trong những năm qua, loại bỏ hoàn toàn dầu Nga sẽ tạo ra khoảng trống khó bù đắp. Quốc gia này nhập khẩu khoảng 80% nhu cầu dầu, trong khi sản lượng trong nước không đủ để bù đắp. OPEC có thể cung cấp một phần công suất dự phòng, nhưng khó có thể tăng nguồn cung 3,4 triệu thùng mỗi ngày chỉ trong thời gian ngắn.
Bên cạnh đó, các biện pháp trừng phạt của Mỹ đối với Iran và Venezuela đã hạn chế khả năng thay thế nguồn cung, khiến Ấn Độ càng khó rút khỏi dầu Nga mà không ảnh hưởng nghiêm trọng đến nền kinh tế trong nước. Trong bối cảnh đó, việc cân bằng giữa quan hệ đối tác chiến lược với Mỹ và nhu cầu kinh tế nội tại trở thành bài toán khó đối với Thủ tướng Modi.
Có thể thấy, xung đột thương mại giữa Mỹ và Ấn Độ hiện không chỉ là vấn đề kinh tế, mà còn là thử thách lớn trong ngoại giao, buộc hai quốc gia phải tính toán kỹ lưỡng để vừa bảo vệ lợi ích quốc gia, vừa duy trì quan hệ chiến lược trong khu vực và toàn cầu.
Giá dầu toàn cầu có thể tăng
Dầu của Nga cũng giúp duy trì tăng trưởng kinh tế Ấn Độ – một yếu tố then chốt trong thương mại dầu toàn cầu. Ấn Độ cho rằng việc họ mua dầu Nga đã giúp giữ giá dầu thế giới ở mức thấp, do không phải cạnh tranh với các nước phương Tây về nguồn cung dầu từ Trung Đông.
Khi chiến sự Nga - Ukraine nổ ra dưới thời chính quyền Tổng thống Joe Biden, ai cũng biết rằng Ấn Độ đang mua dầu từ Nga. Theo ông Singh, các nước phương Tây đã chấp nhận điều này vì họ biết rằng nếu Ấn Độ không mua dầu từ Nga thì lạm phát sẽ tăng cao.
Nếu Ấn Độ chuyển sang mua dầu từ nơi khác với giá cao hơn, người tiêu dùng Mỹ cũng có khả năng phải gánh chịu hậu quả. Một phần dầu thô Nga nhập về Ấn Độ sau đó được tinh chế và xuất khẩu sang các nước khác vì các lệnh trừng phạt Nga không áp dụng với các sản phẩm đã qua tinh chế bên ngoài Nga.
Đây là một kẽ hở mang lại lợi ích cho cả kinh tế Ấn Độ và các quốc gia nhận hàng. Năm 2023, Ấn Độ xuất khẩu 86,28 tỷ USD sản phẩm dầu tinh chế, trở thành nước xuất khẩu sản phẩm dầu mỏ lớn thứ hai thế giới.
Một số khách hàng lớn nhất mua các sản phẩm tinh chế từ dầu Nga này bao gồm châu Âu, Mỹ và Anh.