Tập trung diệt 'giặc đói', 'giặc dốt', chuẩn bị kháng chiến dài lâu
Xứ ủy Bắc Kỳ tăng cường cho Hải Phòng - Kiến An nhiều cán bộ có uy tín và năng lực để tập trung diệt 'giặc đói', 'giặc dốt' và giặc ngoại xâm.
Sau thắng lợi của Cách mạng Tháng Tám năm 1945, ở Hải Phòng - Kiến An có những diễn biến tình hình phức tạp và khó khăn chồng chất gồm: 'giặc đói', 'giặc dốt' và giặc ngoại xâm. Trước những khó khăn đó, Xứ ủy Bắc Kỳ tăng cường cho Hải Phòng - Kiến An nhiều cán bộ có uy tín và năng lực.
Khôi phục kinh tế, đẩy lùi “giặc đói”
Ngay sau ngày khởi nghĩa, Xứ ủy đã cử đồng chí Tô Quang Đẩu về Hải Phòng phụ trách công tác đảng. Đến cuối năm 1945, số đảng viên của Hải Phòng - Kiến An tăng lên gần 100 đồng chí. Tháng 11/1945, Thành ủy Hải Phòng được khôi phục do đồng chí Lê Quang Đạo làm Bí thư. Đảng bộ tỉnh Kiến An được thành lập do đồng chí Lê Quốc Thân làm Bí thư Tỉnh ủy. Hai Đảng bộ lãnh đạo quân và dân Hải Phòng - Kiến An thể hiện quyết tâm giữ vững lời thề độc lập, tập trung sức thực hiện các nhiệm vụ diệt “giặc đói”, “giặc dốt” và giặc ngoại xâm, củng cố, giữ vững chính quyền cách mạng, mở đầu cho cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp xâm lược ở miền Bắc.
Thực hiện chủ trương, chính sách kinh tế của Chính phủ và Chủ tịch Hồ Chí Minh, đẩy lùi “giặc đói”, từng bước ổn định đời sống nhân dân được coi là nhiệm vụ cấp bách và được ưu tiên số một. Nhân dân Hải Phòng - Kiến An tích cực hưởng ứng phong trào tăng gia sản xuất chống giặc đói. Hội Nông dân cứu quốc vận động nông dân đẩy mạnh tăng gia sản xuất, thực hiện khẩu hiệu, “Tấc đất, tấc vàng”, đắp đê phòng lụt, đào mương chống hạn... Bằng những chủ trương biện pháp trên, vụ mùa năm 1945, sản lượng thóc và hoa màu quy thóc của các huyện đều tăng. Đời sống của nhân dân tỉnh Kiến An dần dần ổn định. Nạn đói từng bước được đẩy lùi.
Tại thành phố Hải Phòng, chính quyền cách mạng thi hành ngay một số chủ trương, chính sách của Đảng, Chính phủ nhằm phục hồi sản xuất của các nhà máy, xí nghiệp, kể cả các nhà máy, xí nghiệp của tư bản nước ngoài; động viên, tạo điều kiện cho các nhà tư bản (kể cả tư bản nước ngoài) bỏ vốn, kỹ thuật cùng Nhà nước kinh doanh công nghiệp trên nguyên tắc “công tư kiên cố”, “lao tư lưỡng lợi”. Trên 30.000 công nhân trở lại các nhà máy, xí nghiệp, kể cả xí nghiệp của tư bản nước ngoài đã bỏ chạy để khôi phục sản xuất.
Chính quyền thành phố còn vận động, khuyến khích các nhà buôn bỏ vốn đi khai thác lương thực ở các tỉnh khác, cho thương nhân nhập ngũ cốc qua cảng. Các cơ quan thuế quan, công an thực hiện nghiêm lệnh của Chính phủ cấm xuất cảng lương thực, cấm nấu rượu gạo. Ủy ban cách mạng thành phố tiếp quản các cơ sở kinh tế thuộc lợi ích công cộng như Nhà máy Đèn, Nhà máy Nước, Kho bạc, Bưu điện, Thuế quan... để phục vụ các hoạt động kinh tế - xã hội chung của thành phố và đất nước.
Để khắc phục những khó khăn nghiêm trọng về kinh tế tài chính, ngày 4/9/1945, Chính phủ lập “Quỹ Độc lập”. Ngày 17/9, Chủ tịch Hồ Chí Minh kêu gọi đồng bào hưởng ứng “Tuần lễ vàng”. Trong Quỹ Độc lập và Tuần lễ vàng, nhân dân Hải Phòng - Kiến An đóng góp được 1.500 lạng vàng và hàng triệu đồng. Ngày 31/1/1946, Chính phủ ra Sắc lệnh phát hành tiền Việt Nam. Nhân dân Hải Phòng - Kiến An tình nguyện tiêu tiền Việt Nam. Với những kết quả trên, Đảng bộ, chính quyền và nhân dân Hải Phòng - Kiến An không những nỗ lực đẩy lùi nạn đói, mà còn có những đóng góp tích cực vào xây dựng tiềm lực kinh tế - tài chính của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa còn non trẻ.
Đẩy lùi “giặc dốt”, xây dựng đời sống văn hóa mới
Đi đôi với việc đẩy lùi nạn đói, khắc phục khó khăn về tài chính, phong trào diệt “giặc dốt”, xóa nạn mù chữ diễn ra rất sôi nổi. Chính quyền cách mạng hai tỉnh, thành phố thành lập Tiểu ban Bình dân học vụ, trực tiếp hướng dẫn và tổ chức phong trào Bình dân học vụ, xóa nạn mù chữ. Do đó, phong trào Bình dân học vụ phát triển mạnh.
Ngoài các lớp học quốc ngữ đã có từ trước tới nay, phong trào lại được tiếp tục, nhiều lớp học chữ quốc ngữ được mở ở các đình chùa, nhà dân, đường phố, xóm ngõ, vạn chài, công sở, và tận dụng thêm các phòng học của các trường công, tư... Khẩu hiệu “Đi học bình dân học vụ là yêu nước!”, “Chống nạn thất học cũng như chống nạn ngoại xâm”... xuất hiện khắp nơi. Báo Dân chủ in nội dung cuốn "Vần quốc ngữ" và cuốn "Phương pháp dạy học" của Hội truyền bá quốc ngữ phát hành rộng khắp. Chỉ sau ba tháng, hàng vạn đồng bào Hải Phòng - Kiến An đã biết đọc, biết viết. Nhà tư sản yêu nước Nguyễn Sơn Hà còn đứng ra thành lập Trường Dục Thanh, thu nhận gần 200 trẻ em lang thang từ nạn đói năm 1945 về nuôi dưỡng và dạy chữ cho các em.
Bên cạnh việc đẩy mạnh phong trào Bình dân học vụ, chính quyền nhân dân các cấp còn chú ý đến giáo dục phổ thông. Năm học 1945 - 1946, năm học đầu tiên dưới chế độ mới, Trường trung học Bình Chuẩn, các trường tiểu học công và tư ở Hải Phòng - Kiến An mở cửa đón nhận hàng chục ngàn học sinh. Hải Phòng còn thành lập Trường huấn luyện thanh niên Tô Hiệu. Đây là trường đào tạo cán bộ thanh niên đầu tiên ở nước ta sau Cách mạng Tháng Tám năm 1945.
Đến cuối tháng 11/1946, Trường đào tạo được hơn 400 cán bộ kịp thời bổ sung cho thành phố và các tỉnh duyên hải Bắc bộ. Đặc biệt, ngay sau khi Cách mạng Tháng Tám năm 1945 thành công, Thành ủy Hải Phòng xuất bản tờ báo Dân chủ với danh nghĩa là “Cơ quan thông tin - tuyên truyền tranh đấu của Việt Minh miền bể”. Tòa soạn báo đặt tại phố Trưng Trắc, sau đó chuyển sang số nhà 64 phố Phạm Hồng Thái. Từ ngày 7/9/1945 (ngày ra số đầu tiên) cho đến những ngày Hải Phòng kháng chiến (20 đến 27/11/1946), Báo Dân chủ đã hoàn thành sứ mệnh vẻ vang là tuyên truyền kịp thời đường lối, chủ trương của Trung ương Đảng, Chính phủ về đấu tranh chống “giặc đói”, “giặc dốt”, giặc ngoại xâm, chống thù trong, giặc ngoài, bảo vệ vững chắc chính quyền cách mạng, chuẩn bị kháng chiến lâu dài.
Cũng trong thời gian này, nhân dân Hải Phòng - Kiến An tích cực hưởng ứng cuộc vận động đời sống mới do Chủ tịch Hồ Chí Minh đề ra. Các phong tục, tập quán lạc hậu trong ma chay, cưới xin được vận động loại bỏ. Nạn cờ bạc, nghiện hút được đấu tranh bài trừ... Đẩy mạnh chống nạn mù chữ và phát triển giáo dục, xuất bản và phát hành báo chí cách mạng, tích cực thực hành đời sống mới là một thành tựu lớn của Đảng bộ và nhân dân Hải Phòng - Kiến An sau Cách mạng Tháng Tám 1945.