Gieo mầm tình yêu quê hương trong từng tiết học
Không chỉ là bài học trên giấy, những giờ học giáo dục địa phương còn kết nối học sinh với bản sắc văn hóa, lịch sử và con người đất Cảng.
Học từ thực tiễn
Từ năm học 2023 - 2024, môn học giáo dục địa phương chính thức được đưa vào chương trình học ở các cấp tại Hải Phòng, mang đến góc nhìn gần gũi và sâu sắc về quê hương cho học sinh.
Đầu tháng 8 vừa qua, được theo bố mẹ vào thăm người họ hàng trong thành phố Hồ Chí Minh, em Trần Ngọc Anh, học sinh lớp 5, Trường Tiểu học Lê Hồng Phong, phường Gia Viên hào hứng chọn món quà đặc sản của quê hương là những gói bánh đa đỏ, nguyên liệu không thể thiếu để làm món bánh đa cua nổi tiếng đất Cảng để làm quà tặng.
Ngọc Anh cho biết, năm học trước, em được biết đến món ăn này qua môn học giáo dục địa phương với tiết học về “Đặc sản Hải Phòng”. Thay vì ngồi học lý thuyết khô khan, các em được tìm hiểu về bánh đa cua, nem cua bể, được xem video phóng sự do chính nhóm học sinh tự thực hiện, thậm chí còn được nếm thử vài món ăn truyền thống do cha mẹ chuẩn bị mang tới.
“Trước kia em chỉ biết Hải Phòng có bánh đa cua, nhưng không hiểu vì sao nó lại nổi tiếng. Sau tiết học, em còn biết thêm về làng nghề làm bánh, về những câu chuyện của người dân gắn bó với món ăn này từ đời ông bà. Em cảm thấy rất tự hào vì quê hương mình có nhiều nét văn hóa đặc sắc”, Ngọc Anh hào hứng chia sẻ.
Giáo dục địa phương không phải là môn học hoàn toàn mới, nhưng việc hệ thống hóa, chính thức đưa vào chương trình dạy và học đánh dấu bước tiến quan trọng trong định hướng giáo dục toàn diện. Nội dung môn học được xây dựng theo đặc trưng của từng địa phương, với sự tham vấn của các chuyên gia giáo dục, nhà sử học, nghệ nhân dân gian và sự tham gia của chính giáo viên địa phương. Cô giáo Dương Thu Trang, giáo viên Trường Tiểu học Lê Hồng Phong cho biết, ban đầu các thầy, cô giáo khá lo lắng vì đây là môn học mới, chưa có nhiều tài liệu, nhưng càng dạy càng thấy hứng thú. Học sinh tiếp cận kiến thức một cách tự nhiên qua hoạt động thực hành, trải nghiệm, tham quan các khu di tích lịch sử, các làng nghề truyền thống... Các em rất chủ động, sáng tạo và gắn bó với địa phương hơn trước.
Nội dung tài liệu chương trình môn giáo dục địa phương tại Hải Phòng được chia thành các mảng lớn như lịch sử, văn hóa địa phương, di tích lịch sử, danh lam thắng cảnh, các làng nghề truyền thống, các nhân vật nổi bật của Hải Phòng, cùng những vấn đề môi trường và phát triển đô thị của thành phố.
Từ lớp học đến cộng đồng
Không chỉ giúp học sinh hiểu thêm về quê hương, môn học còn góp phần bồi đắp lòng yêu nước một cách tự nhiên và bền vững. Em Phạm Huy Hoàng, lớp 9, Trường THCS Đằng Lâm, xúc động kể lại chuyến thăm Đài tưởng niệm Nữ tướng Lê Chân và đền Nghè tại phường Lê Chân: “Em từng nghe tên bà trong sách, nhưng khi đứng trước ngôi đền Nghè, nghe kể chuyện về bà, em thấy rất tự hào và xúc động. Bây giờ em hiểu vì sao tên bà được đặt cho một quận cũ nay là 1 phường của thành phố”.
Giáo dục địa phương Hải Phòng hướng tới trang bị cho học sinh những hiểu biết về nơi sinh sống, bồi đắp cho các em tình yêu quê hương, ý thức tìm hiểu và vận dụng những điều đã học để góp phần giải quyết những vấn đề thực tiễn tại gia đình, dòng họ, địa phương nơi sinh sống nói riêng và thành phố Hải Phòng nói chung. Dựa trên nội dung và yêu cầu cần đạt của chương trình, các trường được tự chủ xây dựng kế hoạch giáo dục một cách linh hoạt, phù hợp với điều kiện và hoàn cảnh cụ thể của địa phương, bảo đảm mục tiêu, chất lượng giáo dục.
Môn giáo dục địa phương góp phần hình thành nhân cách người học, khơi dậy tình yêu quê hương, qua đó lan tỏa ý thức giữ gìn bản sắc và trách nhiệm công dân. Đánh giá hiệu quả của môn học này tại Hải Phòng, Tiến sĩ Đoàn Trường Sơn, nguyên Chủ tịch Hội Khoa học lịch sử thành phố cho biết, khi học sinh hiểu được lịch sử, văn hóa và con người nơi mình đang sống, các em sẽ hình thành ý thức trách nhiệm với cộng đồng. Đây là nền tảng để giáo dục đạo đức, lối sống và tinh thần công dân. Môn giáo dục địa phương cần được xem là "cầu nối" giữa nhà trường với cộng đồng, nơi tạo ra giá trị sống thực tế cho các em.
Từ khi triển khai môn học, nhiều trường tại Hải Phòng tích cực phối hợp với Bảo tàng thành phố, trung tâm văn hóa, các làng nghề truyền thống như: Làng gốm Dưỡng Động, làng nghề chiếu cói Lật Dương, làng nghề làm hương Kiền Bái, làng tạc tượng Bảo Hà, làng đúc Mỹ Đồng... hay các địa điểm lịch sử như bến Kinh Thầy, bến Bính, Bến tàu không số… để tổ chức cho học sinh các hoạt động ngoại khóa. Đây là nền tảng để học sinh không chỉ biết, mà còn tự hào, học tập, rèn luyện, góp sức xây dựng thành phố quê hương.
Ngành giáo dục Hải Phòng đang tiếp tục hoàn thiện, điều chỉnh nội dung giảng dạy phù hợp hơn với từng lứa tuổi, từng vùng miền trong thành phố. Việc số hóa tài liệu, xây dựng kho học liệu mở về văn hóa, lịch sử địa phương cũng đang được triển khai nhằm tăng tính hấp dẫn, thực tế cho môn học. Từ những trang sách đến con tim, từ lớp học ra cuộc sống, môn giáo dục địa phương đang âm thầm nuôi dưỡng những hạt giống yêu thương và tự hào về quê hương đất Cảng trong mỗi học sinh Hải Phòng.