Trong căn nhà nhỏ ở cuối con ngõ thôn Tiên Kiều, xã Hà Đông (thành phố Hải Phòng) tiếng kẽo kẹt của khung cửi vẫn vang đều, dệt nên những tấm chiếu từ sợi đay, sợi cói và ‘sợi thuỷ chung’ với nghề của người thợ.
Vợ chồng ông Phạm Văn Thiếu và bà Nguyễn Thị Khuyên ngồi cạnh nhau, bàn tay thoăn thoắt luồn từng sợi cói, chao từng sợi đay. Hơn nửa thế kỷ qua, hai ông bà vẫn ngày ngày làm công việc ấy, thứ nghề đã ngấm vào máu từ khi cả hai mới 7 tuổiMỗi ngày, ông bà làm được 2 chiếc chiếu khổ 1,6m x 2m. Trừ chi phí, mỗi chiếc lãi chỉ hơn 50.000 đồng. Một tháng làm đều tay, thu nhập từ 3 - 4 triệu đồng. “Thu nhập tuy không cao nhưng bỏ nghề thì tiếc. Nghề này nuôi tôi từ nhỏ, nuôi cả các con ăn học”, ông Thiếu bộc bạchNhìn đôi bàn tay chai sần của ông bà khó ai tin rằng họ đã gần 60 năm gắn bó với nghề. Mùa đông giá buốt hay mùa hè oi ả, khung cửi vẫn không ngừng. Cả hai đều hiểu, dệt chiếu bây giờ không còn là kế sinh nhai chính, mà là cách để lưu giữ nghề cha ông để lạiBà Khuyên kể có thời kỳ Tiên Kiều được coi là “thủ phủ” chiếu cói của vùng. Trước những năm 2010, gần 80% trong số hơn 800 hộ dân làm nghề. Mùa cói chín, cả làng rộn rã tiếng đập, tiếng chẻ, tiếng dệt. Thương lái từ khắp nơi tìm về, xe chở chiếu nối nhau rời làng. Nghề này từng mang lại thu nhập ổn định, giúp nhiều gia đình dựng nhà, nuôi con ăn học. Tấm chiếu cói Tiên Kiều bền, đẹp, đi khắp các tỉnh thànhNhưng rồi, thời thế đổi thay. Hàng công nghiệp rẻ hơn, nhanh hơn tràn về. Công ty, xí nghiệp mọc lên, người làm nghề bỏ dần khung cửi. Cánh đồng cói gần 50 ha nhường chỗ cho cây vải thiều. Giờ đây, cả thôn chỉ còn gần 5 sào trồng cói xen kẽ dưới tán vải và hai hộ vẫn bám nghề, trong đó có gia đình ông ThiếuChiếu ở Tiên Kiều được làm thủ công hoàn toàn từ cói và đay. Cói là loại “cói cơm” thân mềm, dai, sợi óng mượt. Sợi đay phải được đập, xe thủ công, yếu tố quyết định độ bền của tấm chiếuDù ở nhiều nơi khác, các công đoạn làm chiếu đã được cơ giới hóa để tăng năng suất. Song, ở Tiên Kiều, khung cửi gỗ và bàn tay người thợ vẫn giữ vai trò chính. Ông Thiếu cho biết: "Làm thủ công tuy chậm, vất vả, nhưng từng đường dệt đều được căn chỉnh tỉ mỉ, tấm chiếu vì thế phẳng, chắc và mát lưng hơn"Để dệt được một tấm chiếu, nhất định phải có hai người phối hợp nhịp nhàng, một người dệt, một người chao sợi. Ở Tiên Kiều, đôi bạn nghề ấy hầu như luôn là… đôi bạn đời. Cùng nhau bên khung cửi, họ vừa đạp, vừa luồn, vừa gõ, từng sợi đay sợi cói như đan cả vào nhịp sống chung. Chính vì vậy, tấm chiếu nơi đây mang một ý nghĩa tinh thần đặc biệt. Từ lâu, người dân vẫn chọn chiếu cói Tiên Kiều làm “chiếu hạnh phúc” – trải giường tân hôn cho đôi vợ chồng trẻVà trong không gian yên ả, tiếng khung cửi ở Tiên Kiều như nhịp tim của một làng nghề xưa cũ. Ít ỏi nhưng vẫn bền bỉ vang lên mỗi ngày, nhắc nhớ rằng có những giá trị không thể tính bằng tiền mà còn có cả tình yêu và sự thủy chung với nghề
