Lý do thượng đỉnh Trump - Putin diễn ra tại căn cứ quân sự ở Alaska

Vào ngày 14/8, Yuri Ushakov, cố vấn về chính sách đối ngoại của Tổng thống Nga, thông báo rằng cuộc gặp thượng đỉnh giữa Tổng thống Vladimir Putin và người đồng cấp Mỹ Donald Trump sẽ diễn ra tại Căn cứ Liên hợp Elmendorf - Richardson, nằm ở Anchorage, thành phố lớn nhất bang Alaska. Cuộc gặp sẽ diễn ra theo hình thức một – một, chỉ có phiên dịch viên tham gia. Việc lựa chọn một căn cứ quân sự làm nơi tổ chức hội nghị thượng đỉnh đầu tiên giữa hai nhà lãnh đạo sau nhiều năm nhanh chóng thu hút sự chú ý của công chúng, bởi giới quan sát cho rằng quyết định này mang theo nhiều thông điệp ngầm từ cả hai bên.

Căn cứ Elmendorf - Richardson được hình thành năm 2010 sau khi sáp nhập Căn cứ Không quân Elmendorf và Pháo đài Lục quân Richardson. Nơi đây mang tầm quan trọng chiến lược vì là điểm gần nhất giữa Alaska và Nga, chỉ cách nhau 4,8 km. Trong phần lớn thời kỳ Chiến tranh Lạnh, lực lượng Mỹ đồn trú tại căn cứ có nhiệm vụ giám sát và răn đe Liên Xô. Năm 1957, vào giai đoạn cao điểm của Chiến tranh Lạnh, Elmendorf từng là nơi đóng quân của 200 máy bay chiến đấu, cùng nhiều hệ thống radar và kiểm soát không lưu để phát hiện các hoạt động quân sự bất thường của Liên Xô, cũng như bất kỳ vụ phóng hạt nhân nào. Nhờ vai trò này, căn cứ được mệnh danh là “Lá chắn Bầu trời Bắc Mỹ”.

Hiện nay, Elmendorf - Richardson là nơi đóng quân của các phi đội chủ chốt, bao gồm tiêm kích tàng hình F-22 Raptor. Các chiến đấu cơ từ căn cứ này vẫn thường xuyên xuất kích để ngăn các máy bay Nga áp sát không phận Mỹ. Bộ Quốc phòng Mỹ mô tả khu vực này có “những ngọn núi phủ tuyết hùng vĩ, hồ, sông băng và nhiều loài động vật hoang dã phong phú”. Hơn 32.000 quân nhân cùng gia đình sinh sống tại đây, chiếm gần 10% dân số Anchorage.

Theo Benjamin Jensen, chuyên gia về quốc phòng tại Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (CSIS), việc hai lãnh đạo gặp nhau tại một căn cứ quân sự giúp tránh các cuộc biểu tình và đáp ứng các yêu cầu nghiêm ngặt về an ninh. Ông nhấn mạnh rằng đây là cơ hội để Tổng thống Trump thể hiện sức mạnh quân sự Mỹ đồng thời ngăn chặn bất kỳ ai can thiệp vào cuộc đối thoại. Jensen cũng cho rằng địa điểm này giúp Trump vừa vun đắp quan hệ với Tổng thống Putin, vừa phô diễn sức mạnh để giành lợi thế đàm phán và có thể mở đường cho các cuộc gặp sau này.

Một số quan chức Nhà Trắng giấu tên cho biết căn cứ đáp ứng đầy đủ các yêu cầu về hậu cần và an ninh để tiếp đón hai lãnh đạo. Alaska đang trong mùa du lịch cao điểm, do đó các lựa chọn khác về cơ sở vật chất và an ninh cho một cuộc gặp cấp cao gần như bị hạn chế. Các cựu quan chức không quân Mỹ cũng cho rằng Elmendorf - Richardson là địa điểm lý tưởng nhờ các biện pháp an ninh sẵn có. David Nahom, cựu Tư lệnh Vùng NORAD Alaska, cho rằng các căn cứ quân sự Mỹ từ trước đến nay đều tuân thủ các quy trình an ninh nghiêm ngặt, ngăn chặn hiệu quả nguy cơ gián điệp. Căn cứ này từng đón tiếp nhiều lãnh đạo quốc tế, và kinh nghiệm đó sẽ giúp tổ chức hội nghị thượng đỉnh sắp tới thuận lợi hơn.

Với Nga, hội nghị sắp tới là cơ hội để Tổng thống Putin trở lại sân khấu ngoại giao quốc tế. Theo nhận định của các bình luận viên Anthony Zurcher và Steve Rosenberg từ BBC, cuộc gặp chứng tỏ Nga đã trở lại bàn tròn chính trị toàn cầu. Tờ Moskovsky Komsomolets nhấn mạnh rằng quan niệm về sự cô lập đối với Nga đã không còn giá trị. Alaska là địa điểm lý tưởng cho Nga vì gần vùng Chukotka, chỉ cách 90 km, giúp ông Putin đến nơi họp mà không cần bay qua các quốc gia “đối địch”. Ngoài ra, địa điểm này xa Ukraine và châu Âu, phù hợp với mong muốn của Điện Kremlin khi muốn làm việc trực tiếp với Washington mà không bị ảnh hưởng bởi Kiev hay các lãnh đạo EU.

Alaska còn mang ý nghĩa lịch sử sâu sắc với Nga. Vùng đất này từng thuộc Đế quốc Nga từ thế kỷ 18 và được Sa hoàng Alexander II bán cho Mỹ vào năm 1867 với giá 7,2 triệu USD. Dù sau đó trở thành bang của Mỹ, cộng đồng nói tiếng Nga vẫn hiện diện, cùng nhiều nhà thờ Chính thống giáo trải dài từ quần đảo Aleutian đến Anchorage. Alaska vì thế vừa là biểu tượng lịch sử vừa có mối liên hệ văn hóa lâu dài với Nga, khiến nó trở thành lựa chọn mang tính biểu tượng cho cuộc gặp.

Tại Phòng Bầu dục hôm 14/8, Tổng thống Trump tự hào nhắc tới nhiều xung đột toàn cầu mà ông cảm thấy đã giải quyết thành công. Tuy nhiên, khi được hỏi về chiến sự Ukraine, ông thừa nhận đây là thách thức lớn nhất, điều hiếm khi ông làm. Theo Zurcher và Rosenberg, nếu cuộc gặp tại căn cứ quân sự ở Alaska đem lại cơ hội tuyên bố tiến bộ trong nỗ lực hòa bình Ukraine, Tổng thống Trump chắc chắn sẽ tận dụng để nâng cao hình ảnh và uy tín ngoại giao.

Cuộc gặp tại Elmendorf - Richardson vì vậy không chỉ mang ý nghĩa ngoại giao, mà còn là minh chứng về chiến lược an ninh, biểu tượng lịch sử và thông điệp chính trị mà cả Mỹ và Nga muốn gửi đến thế giới.

PV (tổng hợp)