Những trại viên thiếu nhi Bác Hồ ngày ấy!

Ông Khởi nhớ lại, ngày 20-11-1946, thực dân Pháp nổ súng gây hấn ở Hải Phòng, nhiều gia đình phải ly tán, con xa cha, xa mẹ, trong đó có ông Khởi. Cuối năm 1946, ông nhập trại thiếu nhi tại Khởi Nghĩa (Tiên Lãng) cùng nhiều bạn cùng trang lứa bị thất lạc gia đình khắp thành phố. Ông cùng một vài người bạn sống nhờ trong một ngôi nhà ngay sát nghĩa địa, số khác thì tản mác vào trong nhà dân. Sáng tinh mơ, tất cả chỉnh tề áo quần, tập trung xếp hàng tập thể dục, luyện quân sự, học văn hóa. Hằng ngày, mỗi trại viên được phát 2 lạng gạo, còn rau xanh, thịt lợn, trứng gà thì tự tăng gia sản xuất. Thời điểm đó cũng sát Tết Đinh Hợi 1947 nên mỗi buổi tối cũng náo nhiệt, rộn ràng hơn hẳn.

Ban liên lạc Cựu TNTP Hải Phòng thời kháng chiến chống Pháp họp mặt vào ngày 20-11-2016.

Khi hai người bạn của ông Khởi là ông Nguyễn Văn Căn và Đoàn Đình Tỉnh, cũng là những trại viên thiếu nhi Bác Hồ ngày đó đến chơi nhà, hàn huyên, tâm sự về không khí đón Tết năm nào càng thêm sinh động. Ông Căn hiện là Trưởng ban liên lạc Đội TNTP Hải Phòng thời kỳ kháng chiến chống thực dân Pháp kể tiếp, những ngày giáp Tết là vui nhất. Không ai bảo ai, mỗi người một việc quét dọn nhà cửa, đứa lớn thì đào đất trồng thêm cây xanh, đứa nhỏ làm cờ đuôi nheo, các con giống bằng giấy đủ màu sắc rồi treo lên hiên nhà. Tối đêm 30, chúng tôi đốt lửa, rồi ngồi quây quần hát vang bài “Anh Kim Đồng ơi”, “Bao chiến sĩ anh hùng…”, rồi ngâm thơ, diễn kịch… chờ đón giao thừa. Trong bữa cơm đầu năm vẫn là cơm rau như mọi lần nhưng có thêm bánh chưng xanh, đĩa xôi gấc được bà con cho. Không đào, không quất, cũng chẳng có phong bao lì xì nhưng trong tâm thức mỗi trại viên đều cảm nhận không khí Tết hiện hữu rõ rệt lắm.

“Cùng với trại Khởi Nghĩa (Tiên Lãng), trại Ngọc Tỉnh (Kiến Thụy) cũng được thành lập, đón nhận nuôi dưỡng con em cán bộ, chiến sĩ Hải Phòng cũng như tỉnh Kiến An để cha anh yên tâm chiến đấu ở mặt trận, với khoảng hơn 100 thiếu niên. Những ngày ở trại, được sự chăm sóc nuôi dưỡng của các anh chị phụ trách và sự đùm bọc của nhân dân địa phương thật sự chu đáo làm cho chúng tôi vơi đi nỗi nhớ nhà, thiếu thốn”, ông Căn nói.

Cuộc kháng chiến ngày một mở rộng, sau chiến sự Thu đông 1947, theo chỉ thị của trung ương, ban phụ trách tổ chức đưa các trại viên nhỏ tuổi vượt đường 5 lên Việt Bắc thành lập trại thiếu nhi Già Huỳnh và Kim Đồng. Ông Đoàn Đình Tỉnh, nguyên Hiệu trưởng Trường THCS Trần Phú, nay là Chủ tịch Hội Cựu giáo chức quận Lê Chân là một trong những trại viên trại thiếu nhi Già Huỳnh. Bên chén trà thơm ngày đầu năm mới, ông Tỉnh nhớ lại những ký ức đón Tết năm 1948 tại vùng đất Thanh Ba, Phú Thọ.

Ông Tỉnh kể, các trại viên ở cùng dân, trong những ngôi nhà sàn, lợp bằng lá cọ nằm rải rác trên các ngọn đồi. Mỗi nhà có khoảng 7, 8 em, đến từ nhiều tỉnh, thành phố nhưng coi nhau như anh chị em ruột. Ngày 24 Tết năm ấy, máy bay địch vần vũ trên bầu trời, tất cả trại viên được lệnh rút vào rừng. Sau mấy ngày trời không ăn, ai cũng đói lả lại thêm cái rét cắt da cắt thịt vùng rừng núi thực sự là những thời khắc đáng nhớ nhất cuộc đời ông. May mắn thay, bà con dân bản mang cơm cứu đói, cho thêm quần áo mặc. Tết ấy, chúng tôi ở lại rừng đón tết cùng bà con. Đêm giao thừa, ấm cúng bên đống lửa trại, các trại viên và bà con, tay nắm tay hát vang các bài dân ca. Các bủ (người cao tuổi) trong làng còn nhận chúng tôi làm con, chúc tuổi mới, động viên nhắc nhở chúng tôi cả cuộc đời phải gắn bó đi theo cách mạng…

Tết ấy cũng là tết cuối cùng của Trại thiếu nhi Bác Hồ, một số trại viên được dân địa phương đón về làm con nuôi, số khác được tập hợp lên Tam Đảo (Vĩnh Phúc) tiếp tục học tập, rèn luyện để phục vụ cách mạng. Trưởng thành từ “cái nôi” Trại thiếu nhi Bác Hồ, các trại viên người đi bộ đội, người đi lao động, người trở thành cán bộ bổ sung vào các cơ quan trung ương, làm việc trong các ngành khoa học, văn hoá, giáo dục. Tiêu biểu như ông Nguyễn Văn Căn, nguyên chuyên viên Ban Công nghiệp Thành ủy, nay là Chủ tịch Hội Kỹ nghệ, Phó chủ tịch Hội đồng hương tỉnh Nam Định tại Hải Phòng; ông Đoàn Đình Tỉnh, nguyên Hiệu trưởng Trường THCS Trần Phú, nay là Chủ tịch Hội Cựu giáo chức quận Lê Chân…

Giờ đây, ban liên lạc Trại thiếu nhi Bác Hồ năm xưa người còn người mất, người “trẻ nhất” cũng ở độ tuổi ngoài 80 nhưng khi có dịp gặp gỡ mỗi độ Tết đến xuân về, họ lại cùng nhau ôn lại câu chuyện đón Tết xưa, với tinh thần vẫn trẻ trung, phơi phới như những chàng thiếu niên 14, 15 tuổi đầy ước mơ, hoài bão và luôn mang trong mình tinh thần chiến sĩ cách mạng của thiếu nhi Bác Hồ năm xưa.