Hà Nội đa chiều

Hồ Gươm mùa xuân.

Trước sự giao thoa văn hóa, Hà Nội đang loay hoay khi các nền văn hóa bốn phương hòa nhập. Nơi đây có sự đan xen, thậm chí đối nghịch giữa truyền thống và hiện đại, giữa cái cũ và cái mới, giữa phương Đông và phương Tây. Nhưng những “mâu thuẫn” ấy vẫn cứ chung sống. Đơn cử, nếu dạo chơi trong khu phố cổ, người ta cảm nhận cuộc sống đời thường thật bình yên của người dân với việc bán buôn và một số nghề truyền thống như: khắc dấu, rèn, đúc đồng..., bên cạnh đó là khách sạn lộng lẫy, những cửa hàng đồ hiệu sáng choang. Dường như những thứ hiện đại, xa xỉ đó cũng khó tác động tới nét sinh hoạt của người dân phố cổ. Hằng ngày, họ ngồi bên quán hàng trà đá, trên ban công cũ kỹ đọc báo, ngắm người qua lại; những người phụ nữ hối hả mua rau, thực phẩm ở hàng rong vỉa hè về chuẩn bị bữa cơm chiều cho gia đình, mặc kệ những bữa tiệc đứng đang được nhiều người cổ súy. Người già thong dong từ khu phố cổ chật như hũ nút ấy đi bộ ra bờ hồ hưởng không khí trong lành. Trái ngược với đám thanh niên lái xe sang Audi, Range Rover, Porsche chạy vòng vòng ngắm Hà Nội theo kiểu “cưỡi ngựa xem hoa”. Trong một ngôi nhà, ông bố, bà mẹ vẫn khư khư nếp sống thời bao cấp bên cạnh đám con cháu tung tẩy tóc xanh, tóc đỏ và ăn mặc, hát nhạc Hàn nghêu ngao. Với ẩm thực, thì làn sóng ẩm thực Hàn Quốc, Nhật Bản, Thái Lan như đang “xâm chiếm” Hà Nội. Nhưng cũng chẳng vì thế mà ẩm thực Hà Nội bị lép vế, trái lại những món ngon Hà thành còn được vinh danh ngày càng nhiều trên bản đồ ẩm thực thế giới...

Du khách tham quan phố cổ.

Nhưng muốn đánh giá về Hà Nội một cách khách quan, không thể không quan tâm tới ý kiến của du khách quốc tế. Một người Pháp tới Hà Nội nhìn nhận: Hà Nội có sức hấp dẫn riêng biệt. Thành phố hơn ngàn năm tuổi này chinh phục và hút du khách dừng chân bởi nó ẩn chứa nhiều điều khác lạ. Sự giao thoa chẳng thể xóa nhòa những nét văn hóa đặc trưng. Hà Nội là thành phố ta không thể nắm bắt, với những ngõ ngách quanh co, những kiến trúc độc đáo, những không gian đủ sắc màu, những ánh mắt thân tình và tươi cười mà chỉ riêng Hà Nội biết ban cho những ai dồn hết cả tâm hồn để khám phá ra từng ngõ ngách, bên ngoài những lối đi chật ních người qua lại, để hiểu và cảm nhận những xúc cảm về Hà Nội. Và có thể đi bộ xuống phố để cảm nhận cuộc sống thường ngày của người dân, âm thanh, mùi vị đều sinh động lạ thường từ những ngôi nhà, ngôi chùa, người bán hàng rong, những ngõ nhỏ, chợ ven đường... Tất cả bật lên nguồn năng lượng của một nền kinh tế đang vươn lên mạnh mẽ, nơi người dân ai cũng vội vã mưu sinh để mong có một cuộc sống sung túc hơn.

Lịch sử đã để lại trên mảnh đất Thủ đô nhiều di tích nổi tiếng, có giá trị lớn, để Hà Nội trở thành một trong những trung tâm văn hóa du lịch lớn nhất Việt Nam. Hà Nội có hơn 5.000 di tích lịch sử, văn hóa, trong đó hơn 2.500 di tích đã được xếp hạng. Những nơi nổi tiếng thu hút sự chú ý của khách du lịch là Văn Miếu - Quốc Tử Giám, Hồ Gươm - Tháp Rùa - Đền Ngọc Sơn, Khu Hoàng thành Thăng Long, các công trình mang nét kiến trúc châu Âu thế kỷ 19, cùng các làng nghề truyền thống… Từng ngõ nhỏ Hà Nội, 36 phố phường Thủ đô với những dãy nhà cổ kính đan xen chứa đựng biết bao giá trị văn hóa, nếp sống, cốt cách ngàn đời của người Hà Nội. Chính những nét đẹp văn hiến Thủ đô là tiếng mời gọi, níu chân bạn bè quốc tế, là điểm hẹn giao lưu văn hóa, nơi các hoạt động đối ngoại được thể hiện rõ nét. Một nhà báo Mỹ từng so sánh hai thành phố Hà Nội và Yangon (thủ đô Mianma) và cho rằng một trong những nét quyến rũ của hai thành phố này là tiếng vọng của quá khứ.

Tuy nhiên, lâu nay người ta hay đề cập khá nhiều về văn hóa Hà Nội và sự suy thoái của nó trong thời hội nhập. Cần giữ lại cái gì, bỏ đi cái gì là vấn đề được đặt ra. Chứng kiến sự thay đổi đó, nhà thơ Bằng Việt, người nặng lòng với Hà Nội cho rằng: Hà Nội khi chưa đổi mới, chưa chứng kiến một cuộc giao thoa văn hóa dồn dập như hiện nay, tĩnh lặng, trầm lắng như tranh Bùi Xuân Phái, hay trong những trang viết của Vũ Bằng, Thạch Lam, Nguyễn Tuân. Còn hiện tại thì người ta vẫn đang tìm cách cắt nghĩa về một Hà Nội đa chiều. Thế nhưng, văn hóa Hà Nội hiện nay cũng sở hữu nhiều nét đẹp hơn 30 năm trước. Sự văn minh, đời sống vật chất, cảnh quan môi trường… đều có nhiều biến đổi, đẹp lên…, vì thế mà kéo theo sự phong phú của đời sống văn hóa. Từ lối sống đến thời trang của người Hà Nội đã hội nhập với quốc tế, bên cạnh những nét riêng không còn tỏ ra khu lập. “Tôi không phải mẫu người hoài cổ mà nghĩ rằng Hà Nội phải như 20 hay 30 năm trước. Hà Nội cũng như bao thành phố khác, phải có sự biến đổi, khi đó có những lối sống cần giữ lại nhưng có những thứ chỉ nên giữ lại trong quá khứ” - nhà thơ Bằng Việt chia sẻ.

Bà Katherine Muller-Marin vừa kết thúc nhiệm kỳ Trưởng đại diện UNESCO tại Việt Nam làm việc và sống tại Hà Nội 5 năm, chia sẻ cảm nhận về Hà Nội: Bên cạnh một Hà Nội cổ kính, thành phố này phong phú về văn hóa, năng động và nhộn nhịp, làm những người từng một lần đến phải nhớ nhung khi rời xa. Đó là thành phố có khả năng hòa nhập cái cũ và cái mới, truyền thống và hiện đại. Xen giữa những tòa nhà chọc trời và các khu đô thị phát triển, có thể dễ dàng bắt gặp hình ảnh những người phụ nữ với những gánh hoa trên xe đạp, thưởng thức những quán ăn đường phố...

Hà Nội luôn tập hợp tinh hoa văn hóa từ những vùng đất khác. Đó là cái mạnh và cũng là điểm yếu của văn hóa Hà Nội. Mạnh, vì nói theo cách của cố GS.Trần Quốc Vượng, đó là nền văn hóa ưu việt để “hội tụ, kết tinh, lan tỏa” tinh hoa văn hóa của cả nước. Yếu, bởi một nền văn hóa không có nhiều dân cư bản địa nhưng lại luôn tiếp nhận những yếu tố mới thì sẽ phải liên tục trăn trở, vật vã để “gạn đục khơi trong”. Người Hà Nội đương nhiên đặt cả truyền thống vào cuộc thử thách của sự đổi thay và họ biết chắc truyền thống ấy khó đổi thay. Nếu ví cuộc sống và sự phát triển của Hà Nội như một con tàu thì chúng ta phải ngồi trên con tàu mới cảm nhận được sự thay đổi ấy. Ở đó, hơn ai hết, người Hà Nội thấy sự hiện hữu của chính mình.