Năng động thành phố Hồ Chí Minh

Thành phố Hồ Chí Minh nhìn từ trên cao.

- Cầu vượt này chạy về cầu Thủ Thiêm, còn kia…

Tôi nhìn theo tay chỉ của cậu lái xe. Cửa ngõ Đông thành phố, quả thật đang mở ra trước mắt tôi với những công trình hạ tầng tầm cỡ. Đường cao tốc thành phố Hồ Chí Minh- Long Thành. Đường cao tốc Long Thành- Dầu Giây. Đường vành đai 2 nối với khu công nghệ cao. Đại lộ Đông Tây, nay là đường Võ Văn Kiệt. Đại lộ Phạm Văn Đồng nối Thủ Đức với sân bay Tân Sơn Nhất. Và, từ con đường, phóng tầm mắt về phía chân cầu Sài gòn, bóng dáng của một thành phố hiện đại hiện ra với những cao ốc chọc trời, những khu chung cư cao cấp vươn lên kiêu hãnh như biểu tượng của tiến trình đổi mới và hội nhập

Nhưng con đường hội nhập vào biển lớn không đơn giản là cái vươn vai của cậu bé làng Gióng như trong huyền thoại. Đổi mới là một cuộc cách mạng với những cơn đau đẻ kéo dài trước khi sinh hạ cuộc sống mới. Đó là cuộc vật vã đau đớn để lột xác những năm đầu giải phóng trên con đường tìm kiếm đi lên đầy chông gai chưa từng được vạch ra trong lộ trình. Cơ chế quan liêu bao cấp với cung cách quản lý thị trường kiểu ngăn sông cấm chợ, khiến thành phố bị bao vây cô lập và cận kề nguy cơ nạn đói. Lãnh đạo thành phố với tinh thần trách nhiệm cao không để bất kỳ người dân nào bị đói, trong cơn bĩ cực đã buộc phải “ xé rào”, phá vỡ quy tắc quản lý “đắp đập be bờ”, cử trực tiếp cán bộ về đồng bằng sông Cửu Long mua gạo về phân phối cho dân. Cách làm đó không chỉ cứu hàng triệu người khỏi nạn đói hiện hữu, mà còn mở ra con đường sống của nền kinh tế - cơ chế quản lý mới: cơ chế để thị trường tự điều tiết.

Rồi một hợp tác xã mạnh dạn khoán nông nghiệp. Một công ty âm thầm phá bỏ kế hoạch hóa chỉ tiêu, một địa phương gạt bỏ chế độ tem phiếu, bù giá vào lương, một tổ hợp làm ăn tư nhân …Tất cả những đột phá ấy của thành phố, như những con sóng ngầm xô ngã thành trì kinh tế quan liêu bao cấp, mở ra con đường chưa có tiền lệ và tư duy làm ăn khác. Những đột phá của đời sống, lách qua “vòng kim cô” của cơ chế cũ, vô hiệu hóa dần những biển cấm và biển báo trái với thực tiễn đời sống, đưa chúng ta quay dần về xa lộ của quy luật. Nền kinh tế quốc doanh thiếu nguyên liệu, đói hàng hóa, mua bán không được thông suốt những năm dài bao cấp đang ngắc ngoải đã được cứu bằng nền kinh tế thị trường. Những nỗ lực cấm đoán, những đắp đập ngăn dòng cuối cùng cũng được khai thông. Nó chúng minh một chân lý không thể chối cãi: đổi mới là sự đòi hỏi tất yếu, là mệnh lệnh của cuộc sống, là loại đường cứ đi rồi mới thành đường, nó chính là điều mà một nhà khoa học gọi là “quyền uy của lòng dân”. Nhiều mô hình kinh tế từ nhân dân làm phong phú, sinh động thêm đời sống kinh tế những năm đất nước trì trệ, bị bao vây cấm vận cả trong kinh tế và trong tư duy, góp phần vào việc giải phóng tiềm năng to lớn của toàn xã hội.

Kiên định mục tiêu hội nhập và phát triển, con đường đổi mới là con đường đầy cam go, không phải con đường độc đạo, một chiều, con đường của tư duy duy ý chí. Đó là con đường đòi hỏi người lãnh đạo phải luôn tắm mình trong thực tiễn, nghe và nói tiếng nói của đời sống, của nhân dân. Những người đứng đầu thành phố trong những tháng năm đầy cam go của đất nước lúc ấy- những bộ óc kiệt xuất Nguyễn Văn Linh, Võ Văn Kiệt hiểu rất rõ điều đó.

Quá trình khơi thông dòng chảy là quá trình tiếp cận của tư duy với chân lý đời sống, nhận thức đúng quy luật. Đó là quá trình chắt lọc từ thực tiễn để tìm ra những mô hình phát triển- tìm ra cái nụ cái chồi, bông hoa mới của cuộc sống theo cách nói của cố Thủ tướng Phạm Văn Đồng. Bắt đầu từ hoạt động phong phú, sôi động của những doanh nghiệp tư nhân sau cởi trói, xé rào, kinh tế thu hoạch những vụ mùa hoa trái đầu tiên. Lý thuyết phát triển suy cho cùng chính là cái tinh túy đời sống được đúc kết lại thành quy luật. Và, quy luật khi được hiện thực hóa thành chính sách sẽ quay trở lại thúc đẩy cuộc sống. Từ thực tiễn được kiểm nghiệm, năm 1989, thành phố cho ra đời các quy định tạo điều kiện phát triển cho kinh tế tư nhân, sau này là cơ sở cho việc hình thành luận điểm nền kinh tế nhiều thành phần của đường lối đổi mới. Khu chế xuất Tân Thuận là một hướng đột phá khác của kinh tế thành phố Hồ Chí Minh. Hoạt động có hiệu quả cao của khu chế xuất mở ra mô hình về khu công nghiệp tập trung trên địa bàn, trở thành trào lưu xây dựng khu chế xuất, khu công nghiệp ở hàng loạt địa phương trong cả nước. Chương trình cổ phần hóa doanh nghiệp được thành phố thí điểm cũng nhanh chóng được khẳng định là hướng đi đúng mở ra lối thoát cho con đường tái cơ cấu doanh nghiệp quốc doanh. Rồi việc thực hiện cơ chế thị trường trong phát triển thị trường lao động với các sàn giao dịch việc làm. Bảo đảm an sinh xã hội bằng chương trình xóa đói, giảm nghèo. Khởi xướng và thực hiện có hiệu quả cao các phong trào “đền ơn, đáp nghĩa”, “xây dựng nhà tình nghĩa, nhà tình thương”, “bảo trợ người bệnh nghèo”, “nụ cười cho trẻ thơ”, “phụng dưỡng mẹ Việt Nam anh hùng”… Thành phố là nơi “khai sơn phá thạch”, đi đầu trong việc kiểm nghiệm thực tiễn để các nhà hoạch định chính sách chiến lược cho ra đời đường lối đổi mới toàn diện đất nước.

Kết quả đã cân đong đo đếm được. Câu nói “ cùng cả nước, vì cả nước” của cố Tổng Bí thư Lê Duẩn được thành phố Hồ Chí Minh thể hiện xuất sắc. Thành phố Hồ Chí Minh thực sự trở thành đầu tàu cho kinh tế cả nước. Từ năm 2001 đến 2010, GDP thành phố tăng trung bình hơn 11% /năm. Vừa đóng vai trò hạt nhân, vừa đi đầu trong phát triển, thành phố Hồ Chí Minh đóng góp vào tốc độ tăng trưởng vùng kinh tế trọng điểm phía Nam từ 47 đến 61% và với cả nước là 21,3%. GDP đầu người liên tục tăng một cách khá ngoạn mục. Năm 1985 là 586 USD. Năm 2000 tăng lên 2000 USD. Năm 2011 lên 3.286 USD. Cuối năm 2013 vươn lên mức 4.513 USD. Những con số thật sự ấn tượng.

Tôi rẽ vào Tân Cảng lúc 11 giờ trưa. Trời Sài Gòn sau cơn mưa xanh như không tưởng. Tân Cảng giờ đây là khu đô thị đang thành hình. Một khu đô thị, trong tương lai sẽ là khu đô thị cao cấp và hiện đại bậc nhất cả nước. Biến một bến cảng trong lòng thành phố thành một khu dân cư, quyết định ấy chứng tỏ con đường phát triển của thành phố ở thập niên giải phóng thứ 40 không chỉ mở ra ở chiều rộng mà đang đi vào chiều sâu. Đó là lý do tôi muốn kết thúc bài tùy bút đặc biệt khi thông tin về dự án này. Không phải vì số vốn khổng lồ 30.000 tỷ đồng của khu đô thị do tập đoàn Vingroup đầu tư. Không phải vì quy mô Vinhomes Tân Cảng hoàng tráng với các khu căn hộ và biệt thự cao cấp; khu văn phòng cho thuê và căn hộ dịch vụ; khu trung tâm thương mại và các khu tiện ích khác. Trong đó, quần thể biệt thự và căn hộ được xây dựng lớn nhất và đẳng cấp với các quần thể biệt thự và nhà vườn cao cấp, khu văn phòng cho thuê và căn hộ dịch vụ với tòa nhà cao nhất Việt Nam Landmark 81 tầng. Đơn giản vì khu đất có diện tích 43 ha này có mặt tiền trải dài ven sông Sài Gòn, vị trí vô cùng đắc địa giữa trung tâm thành phố Hồ Chí Minh, thuận lợi cả đường bộ và đường thủy… Đó sẽ là khu đô thị hiện đại, đáp ứng tốt nhất các hoạt động kinh doanh chuyên nghiệp, thỏa mãn cao nhu cầu sống, giải trí của cư dân cư ngụ tại đây và sẽ là điểm đến hấp dẫn mới của cư dân thành phố Hồ Chí Minh.

Tôi đứng lặng ngắm khu đô thị đã hiện rõ hình hài. Nhìn sang bên kia sông Sài Gòn, phía ấy là khu đô thị Thủ Thiêm- một phố Đông của Sài Gòn. Xa hơn nữa là Phú Mỹ Hưng, khu đô thị kiểu mẫu của thành phố Hồ Chí Minh. Tôi phóng tầm mắt ra hướng bờ sông. Nơi đây, chỉ 2, 3 năm nữa sẽ là nơi trên bến dưới thuyền sầm uất của một khu đô thị, có thể coi là đẹp nhất nước về địa thế. Tự nhiên tôi nhớ đến câu nói của nguyên Tổng Bí thư Lê Khả Phiêu: thành phố Hồ Chí Minh phải đi trước và về đích trước. Sài Gòn Gia Định, với những người con hào sảng luôn đổi mới của đất Bến Nghé Đồng Nai, đã hội tụ được chất xám từ mọi miền đất nước. Chưa biết hình hài cái đích phía trước thế nào, nhưng thành phố đang vươn mình lên, phấn đấu trở thành một thành phố hiện đại và nhân văn, một thành phố đáng sống- thành phố của con người, cho con người và vì con người.