Di tích kiến trúc nghệ thuật đình Trúc Sơn

Theo truyền khẩu người dân địa phương qua nhiều thế hệ, đình khởi dựng dưới triều vua Lê Duy Phường, niên hiệu Vĩnh Khánh tam niên (1731), ngay sau khi lập làng Trúc Sơn. Sau đó, qua nhiều lần sửa chữa và dịch chuyển, có quy mô và vị trí như hiện nay. Giai đoạn 2013-2014, đình được nhân dân hưng công, góp sức trùng tu lại toàn bộ với tổng kinh phí gần 700 triệu đồng.

Hiện nay, ngoại trừ 2 bộ vì đầu hồi của tiền đường được làm lại, đình Trúc Sơn bảo lưu gần như nguyên vẹn bộ khung đình cũ (được nhận định có niên đại muộn nhất vào năm 1921). Về mặt kiến trúc, đình có bố cục kiểu chữ “Đinh” chuôi vồ, đây là thức kiến trúc phổ biến, thường gặp tại các ngôi đình làng Bắc Bộ, cũng như tại huyện Thủy Nguyên. Giá trị nghệ thuật nổi bật của đình thể hiện ở các mảng chạm khắc (chạm bong kênh, chạm nổi) tại các bức cốn (vì nách) và đầu dư,... của tòa tiền đường hoặc trên vì ván mê (vì nóc),... gian hậu cung. Các mảng trang trí với các đề tài đậm chất linh thiêng như: tứ linh, long ẩn vân, trúc hóa long, hổ phù,.. Các mảng chạm khắc mang dấu ấn nghệ thuật thời Nguyễn, phản ánh tài năng khéo léo của các nghệ nhân xưa, đồng thời phần nào thể hiện những cố gắng của nhân dân địa phương trong việc bảo tồn, lưu giữ một công trình tôn giáo, tín ngưỡng có giá trị văn hóa, nghệ thuật. Tháng 3-2016, đình được UBND thành phố công nhận là di tích kiến trúc nghệ thuật.

Hằng năm, theo lệ, đình Trúc Sơn duy trì 3 kỳ lễ tiết chính (tính theo âm lịch) vào các dịp: lễ hội truyền thống vào ngày 9 và 11 tháng Giêng; lễ giỗ Hậu Thần cụ Hoảng Thị Cỏn vào ngày 27-8 (âm lịch). Lệ đình cuối năm vào ngày 8-11 (âm lịch). Trong ngày lễ hội chính, đình thường mời các đoàn tế của các địa phương có mối giao hảo với địa phương tại các xã: Mỹ Đồng, Tân Dương, Thủy Đường, Hòa Bình, Kênh Giang về giao lưu, kinh tế. Thời gian trước đây, trong lễ hội còn tổ chức đám rước kiệu thần quanh làng, sau lệ này đã dần bị mai một. Lễ hội đình Trúc Sơn là một trong những lễ hội truyền thống còn lưu giữ được nhiều trò chơi dân gian như: cờ tướng, chọi gà, kéo co, đập niêu đất, đu tiên...