"Lỗ hổng" trong bảo vệ nguồn khoáng sản

Khai thác trái phép với quy mô lớn là thực tế đang diễn ra tại khu vực núi Đinh Sen rộng hơn 20 ha thuộc địa bàn xã Lưu Kiếm, Minh Tân (Thuỷ Nguyên). Từ năm 2003, UBND thành phố cấp phép cho Công ty cổ phần vật liệu xây dựng số 9 khai thác hơn 3 ha trong khu vực núi Đinh Sen để khai thác khoáng sản làm vật liệu san lấp. Đến năm 2013, giấy phép của công ty hết hạn khai thác và không đủ điều kiện để gia hạn cấp giấy phép. UBND thành phố có quyết định chấm dứt hiệu lực giấy phép nêu trên. Tuy nhiên, từ năm 2013 đến nay, tại khu vực núi Đinh Sen, hoạt động khai thác diễn ra rầm rộ, nhưng không được cơ quan chức năng và chính quyền địa phương xử lý. Giữa tháng 3-2017, khi Sở Tài nguyên-Môi trường kiểm tra đột xuất khu vực núi Đinh Sen, tại đây như một “đại công trường” khai thác quy mô lớn với hàng chục máy xúc, xe tải vận chuyển đất đá ra khỏi công trường. Đáng chú ý, hoạt động khai thác mở rộng ra toàn bộ núi Đinh Sen- khu vực chưa được cấp phép khai thác.

Dù chưa được cấp phép, nhưng tại núi Đinh Sen hoạt động khai thác diễn ra quy mô lớn.

Thực tế này khiến dư luận đặt câu hỏi: tại sao tình trạng khai thác khoáng sản trái phép lại có thể diễn ra ngang nhiên? Nguồn thu từ hoạt động khai thác khoáng sản vào túi ai? Trách nhiệm quản lý, bảo vệ mỏ chưa khai thác thuộc cấp, ngành, đơn vị nào, chẳng lẽ “con voi có thể chui lọt lỗ kim”?

Đáng chú ý, đây không phải lần đầu trên địa bàn huyện Thuỷ Nguyên xảy ra nạn khai thác trái phép tại các mỏ khoáng sản chưa được cấp phép khai thác. Năm 2014, trong khi Công ty Xi măng Vicem Hải Phòng và Công ty CP Xi măng Bạch Đằng làm thủ tục để được cấp phép khai thác tại khu vực núi Ngà Voi (xã Minh Tân, huyện Thuỷ Nguyên), thì tại đây, hoạt động khai thác đã diễn ra tấp nập. Có thời điểm, tại mỏ đá này có hàng chục máng đá khai thác trái phép. Trước nỗi lo, khi làm xong thủ tục cấp phép khai thác, mỏ đá Ngà Voi không còn gì, hai doanh nghiệp làm đơn kiến nghị UBND thành phố. Kết quả là dù chưa được cấp phép chính thức, nhưng để bảo vệ mỏ đá chuẩn bị được cấp phép, Công ty Xi măng Vicem Hải Phòng và Công ty CP Xi măng Bạch Đằng đề xuất và được ngành chức năng chấp thuận đóng cọc bê tông, rào dây thép gai chung quanh sát chân núi Ngà Voi để bảo vệ tài nguyên.

Nêu cao trách nhiệm quản lý tại địa bàn

Từ năm 2011, nhằm tăng cường hiệu lực công tác quản lý nhà nước đối với hoạt động khai thác, chế biến khoáng sản, ngăn chặn và chấn chỉnh tình trạng khai thác trái phép, UBND thành phố ban hành Chỉ thị 32, nêu rõ trách nhiệm quản lý, bảo vệ khoáng sản chưa khai thác của UBND các quận, huyện. Chủ tịch UBND các quận, huyện chịu trách nhiệm cá nhân trước Chủ tịch UBND thành phố; Chủ tịch UBND các xã, phường, thị trấn chịu trách nhiệm trước Chủ tịch UBND các quận, huyện nếu để xảy ra khai thác trái phép và không kiên quyết xử lý nghiêm theo quy định pháp luật đối với các hành vi vi phạm pháp luật trong hoạt động khai thác, chế biến khoáng sản trên địa bàn quản lý.

Mới đây, Nghị định 158/2016/NĐ-CP của Chính phủ tiếp tục khẳng định trách nhiệm chính quyền địa phương trong việc bảo vệ khoáng sản chưa khai thác. Theo đó, chính quyền xã phát hiện và thực hiện các giải pháp ngăn chặn hoạt động khai thác khoáng sản trái phép ngay sau khi phát hiện, trường hợp vượt thẩm quyền, kịp thời báo UBND cấp huyện giải quyết. UBND cấp huyện chủ trì họp triển khai phương án bảo vệ khoáng sản chưa khai thác trên địa bàn. Đồng thời phải tiến hành giải toả, ngăn chặn hoạt động khai thác khoáng sản trái phép ngay sau khi phát hiện hoặc được báo tin; kịp thời báo ngay UBND thành phố. Quy định là thế, nhưng thực tế, chính quyền các địa phương chưa phát hiện, xử lý theo đúng quy định nhiều vụ việc khai thác trái phép. Năm 2014, trước tình trạng khai thác trái phép tại núi Ngà Voi, UBND thành phố có văn bản 125/TB – UBND (ngày 15-5-2014) chỉ rõ, công tác quản lý nhà nước về lĩnh vực khai thác khoáng sản tại huyện Thủy Nguyên còn nhiều yếu kém, xử lý vi phạm chưa cương quyết. Dù được nhắc nhở, song dường như việc thực hiện trách nhiệm quản lý khoáng sản chưa khai thác trên địa bàn huyện Thuỷ Nguyên chưa chuyển biến. Trên địa bàn thành phố tiếp tục có thêm các vụ vi phạm, điểm khai thác trái phép mới xuất hiện, ngang nhiên, công khai hơn.

Thực tế đặt ra yêu cầu các ngành chức năng thành phố cần kiểm tra việc thực hiện quản lý nhà nước trên địa bàn về công tác này, đồng thời, có biện pháp chấn chỉnh, xử lý kịp thời sai phạm. Có như vậy mới hạn chế tình trạng khai thác trái phép ngang nhiên như tại núi Đinh Sen hiện nay, cũng như núi Ngà Voi trước đây, góp phần bảo vệ nguồn tài nguyên khoáng sản.

Nguyên Mai