Điều trị đủ liều, đủ lượng

Theo báo cáo mới nhất của Tổ chức Y tế thế giới (WHO), trên thế giới có khoảng hơn 650.000 người mắc lao kháng thuốc và lao kháng đa thuốc. Số người bệnh chết vì lao kháng thuốc hằng năm khoảng 150.000 trường hợp.

Tại Hải Phòng, năm 2016, cơ sở điều trị lao các tuyến ghi nhận 71 trường hợp mắc lao kháng thuốc, tăng 9 trường hợp so với năm 2015. Qua nghiên cứu cho thấy tỷ lệ mắc lao kháng thuốc là 19,3%, tỷ lệ mắc lao kháng thuốc ở người có tiền sử điều trị lao là 33,6%. Trong đó có tới 18,3% gặp ở người bệnh lao phổi mới; 50% ở người bệnh lao tái phát, 6,7% ở người bệnh lao bỏ điều trị; lao thất bại 25%. Nhiều trường hợp lao đa kháng thuốc, siêu kháng thuốc phải chuyển lên tuyến trung ương và kết quả điều trị không mấy khả quan. Đáng lo ngại là thời gian gần đây, nhiều kết quả xét nghiệm cho thấy có những trường hợp không có vi khuẩn lao trong đờm, nhưng trên phim chụp X.quang cho kết quả tổn thương điển hình và được chỉ định điều trị lao chiếm tỷ lệ khá cao. Do đó, việc xét nghiệm, chẩn đoán để phát hiện bệnh lao cần có sự linh động, kết hợp nhiều xét nghiệm khác nhau để khẳng định, không nên chủ quan khi trong đờm không có vi khuẩn lao. Và kể cả ở những trường hợp này vẫn phải tuân thủ điều trị theo đúng phác đồ, phòng, chống lây nhiễm lao cho cộng đồng.

Tuân thủ phác đồ điều trị lao

Việc điều trị lao kháng thuốc chỉ hiệu quả khi bệnh được phát hiện sớm. Trước đây, để chẩn đoán bệnh lao kháng thuốc cần từ 2-4 tháng để thực hiện xét nghiệm nuôi cấy và làm kháng sinh đồ truyền thống. Hiện nay, Chương trình phòng, chống lao quốc gia cung cấp dịch vụ chẩn đoán và điều trị miễn phí cho nhóm người bệnh này.

Đặc biệt, với kỹ thuật chẩn đoán nhanh (xét nghiệm Gene Xpert) áp dụng từ năm 2012, kết quả chẩn đoán lao kháng thuốc có thể cho kết quả chỉ trong 2 giờ xét nghiệm. Tuy nhiên do thời gian điều trị lao kháng thuốc bình quân hiện nay là 20 tháng, bao gồm 8 tháng tiêm thuốc (giai đoạn tấn công) và 12 tháng uống thuốc (giai đoạn duy trì), có người bệnh phải điều trị hơn 2 năm nên việc tuân thủ phác đồ điều trị khá khó khăn. Bên cạnh đó, hầu hết các trường hợp bệnh lao kháng thuốc và kháng đa thuốc có quá trình bệnh lý phức tạp và kéo dài trong nhiều tuần hoặc nhiều tháng. Người mắc lao kháng thuốc thường đồng nhiễm HIV, đái tháo đường. Những người bị đồng nhiễm thường bị nặng hơn, nguy cơ tử vong cao hơn. Do đó, cần tăng cường công tác phối hợp giám sát lao với các mạng lưới giám sát các chương trình phòng, chống HIV/AIDS, chương trình mục tiêu quốc gia chống đái tháo đường, điều trị dự phòng lao cho nhóm nguy cơ cao, qua đó hạn chế số người bệnh đồng nhiễm. Song song với đó, cần tăng cường hướng dẫn mạng lưới y tế tư nhân tham gia vào việc phát hiện bệnh lao sớm và quản lý điều trị đúng đắn.

Việc điều trị lao kháng thuốc chỉ hiệu quả khi bệnh được phát hiện sớm. Hiện, bệnh có thể phát hiện bằng phương pháp nuôi cấy kháng sinh đồ, Mods, Haintest, phân tích cấu trúc gen. Trên cơ sở đó, bác sĩ xác định nguyên nhân gây kháng thuốc, xây dựng phác đồ điều trị phù hợp đối với từng người bệnh. Cán bộ y tế làm công tác điều trị cần thường xuyên kiểm tra hàm lượng của thuốc lao của người bệnh Cùng với đó, người bệnh phải tuân thủ phác đồ điều trị bác sĩ đưa ra, tuyệt đối không tự ý bỏ, dừng uống thuốc.

Tuy nhiên những điều trị trên mới là phần ngọn trong chống lao kháng thuốc. Thực tế, người bệnh có tiền sử điều trị lao thường có nguy cơ mắc lao kháng thuốc cao hơn. Tỷ lệ mắc bệnh lao kháng đa thuốc ở người bệnh lao phổi mới cao hơn 5% , ở người có tiền sử điều trị lao cao hơn 30%. Do đó, mở rộng mạng lưới, nâng cao chất lượng giám sát, phát hiện, chẩn đoán sớm bệnh lao là yếu tố tiên quyết để giảm số người mắc lao kháng thuốc. Ngoài việc duy trì các hoạt động giám sát DOTS tại các địa phương, người dân cũng nên chủ động phòng, chống lao. Mỗi người có thể duy trì việc tự kiểm tra, phát hiện bệnh sớm. Khi có triệu chứng ho khạc kéo dài trên 2 tuần mà điều trị kháng sinh phổ rộng không đỡ, nên đi khám chuyên khoa lao.

BSCK2 Phan Xuân Trường

(Trưởng khoa B - Bệnh viện Lao và bệnh phổi Hải Phòng)