Chân dung nhà báo

Vốn là người chỉn chu, lão nhà báo Vũ Long vẫn thong thả đạp xe đến những nơi cần đến. Bao giờ nhà báo cũng đến trước giờ được mời hoặc đến trước giờ đã hẹn từ 5 đến 10 phút. Có người bảo: Đã qua tuổi 85 rồi mà ông vẫn như vậy được sao?. Nhà báo cười, nói: Quen rồi và đừng để người khác phải đợi mình!.

Nhà báo Vũ Long (thứ 3 từ trái sang) cùng các thế hệ cán bộ, phóng viên, nhân viên Báo Hải Phòng. Ảnh: Duy Lân

Vũ Long là người cẩn trọng, ông cẩn trọng đối với từng cử chỉ và lời nói của mình. Chả biết có phải vì tính cẩn trọng mà có người nói ông khó tính. Khi ông là Tổng Biên tập Báo Hải Phòng, một vài người ham mê làm báo học chuyên ngành văn chương, chuyên ngành nghệ thuật đến tòa soạn có những cử chỉ hoặc là quá thỏa mái hoặc là không chào hỏi ai, sau một vài tháng thử việc ông lắc đầu không tiếp nhận họ. Không chấp nhận vì theo ông bài viết của họ thiếu chiều sâu tư duy cộng với thái độ cư xử hơi tùy hứng trong giao tiếp của họ. Trong số những người ông không tiếp nhận vào làm ở Báo Hải Phòng ngày ấy, có người đến giờ nói về ông họ vẫn nể trọng ông bởi đức tính chỉn chu trong hành động ứng xử và trong hoạt động nghề nghiệp.

Bản thảo tác phẩm của tác giả nào dù là phóng viên bản báo hay của cộng tác viên ông đều xăm soi rất kỹ. Ông tâm sự, phải cân nhắc từng chữ, từng câu để tránh hiểu lầm chi tiết trong câu văn của tác phẩm báo chí. Ông đã tạo ra khá nhiều dấu ấn ở Báo Hải Phòng. Vào những năm đầu 80, với tư cách là Tổng Biên tập, nhà báo Vũ Long vận động cho tái lập lại xưởng in Báo Hải Phòng để kịp in ấn Báo Hải Phòng từ ba kỳ một tuần thành tờ xuất bản hằng ngày. Và cũng vào những năm đó, Báo Hải Phòng có thêm tờ “Hải Phòng chủ nhật”. Đặc biệt là việc, xuất phát từ bài thơ bốn câu của nhà thơ Tố Hữu gửi tặng Đảng bộ, quân và dân Hải Phòng và theo gợi ý của nhà thơ, chỉ công bố ba câu, còn câu thứ tư dành cho đồng bào, đồng chí Hải Phòng làm tiếp. Nắm bắt sự gợi mở của nhà thơ và sự chỉ đạo của Thành ủy, ngày 10-10-1984, Báo Hải Phòng chính thức mở cuộc vận động sáng tác câu thơ với ý nghĩa, mỗi câu thơ một tấm lòng. Sau hơn hai tháng phát động Báo Hải Phòng tiếp nhận 10.532 câu thơ của 3.250 tác giả. Nhà thơ Tố Hữu đánh giá rất cao cuộc vận động sáng tác thơ của Hải Phòng là cách làm công tác tư tưởng thông minh, sáng tạo, nó nhẹ nhàng, ít tốn kém mà lại gây phấn chấn lòng người. Sau kết quả trao thưởng 30 câu thơ hay đăng trên Báo Hải Phòng, nhà báo Vũ Long lên Hà Nội báo cáo kết quả cuộc vận động sáng tác thơ trên Báo Hải Phòng với nhà thơ Tố Hữu. Nhà thơ Tố Hữu rất cảm động gửi tặng Đảng bộ, quân và dân Hải Phòng toàn bộ bài thơ gồm ba khổ với 12 câu. Nhà thơ Tố Hữu đọc cho nhà báo Vũ Long chép toàn văn bài thơ:

Bốn cống, ba cầu, năm cửa ô

Đào kênh, lấn biển, mở cơ đồ

Làm ăn hai chữ, à ra thế!

Chèo chống nghìn tay, một tiếng hô.

Nhộn nhịp Sáu Kho, vui đất Cảng

Khang trang Tam Bạc, rạng Thành Tô.

Giá còn nữ tướng Lê Chân nhỉ

Ắt cũng khen con cháu Bác Hồ!

Triều dâng, sóng dậy, đời ca hát

Gió tự Đồ Sơn mát Thủ đô

Tám nghề, bảy chữ đừng ham nhé!

Chín chắn mười mươi cũng chớ phô!.

Với trách nhiệm của người làm báo và với tư cách là Ủy viên Ban chấp hành Hội Nhà báo Việt Nam khóa 4 (1983 – 1989), nhà báo Vũ Long cùng các bạn đồng nghiệp ở Đài PTTH Hải Phòng, cơ quan TTXVN thường trú tại Hải Phòng báo cáo Thành ủy Hải Phòng và Đảng đoàn Hội Nhà báo Việt Nam cho phép thành lập Hội Nhà báo Hải Phòng. Ngày 7-3-1986, Hội của những người làm báo ở Hải Phòng được thành lập, nhà báo Vũ Long là chủ tịch đầu tiên của Hội. Sau này khi nghỉ hưu, nhà báo Vũ Long đề nghị Ban chấp hành Hội Nhà báo Hải Phòng cho phép thành lập Câu lạc bộ Nhà báo cao tuổi gồm những nhà báo nghỉ hưu từ cơ quan báo chí trong cả nước hiện đang sống tại Hải Phòng tự nguyện làm đơn xin gia nhập Câu lạc bộ. Câu lạc bộ Nhà báo cao tuổi Hải Phòng chính thức được thành lập từ ngày 01.10.1993, nhà báo Vũ Long được bầu là chủ nhiệm. Hơn hai chục năm qua Câu lạc bộ trở thành nơi hội tụ của những người cầm bút luôn sáng tâm với nghề.

Có rất nhiều chuyện để kể về lòng yêu nghề, say với nghề của lão nhà báo Vũ Long, nhưng xin khất vào dịp khác. Xin được kể chuyện Vũ Long chăm vợ của mình dễ tới cả chục năm trước khi bà mất. Ông tự đi chợ, tự tay nấu những món mà bà thích. Bà tủm tỉm cười mỗi khi nhìn ông nâng thìa cơm lên bón cho bà. Bà nói với các con, cháu trong nhà: Bà chỉ ăn được cơm và thức ăn do tự tay ông nấu.

Nhà báo Vũ Long sống như vậy đó.

Nhà báo Nguyễn Quân (Nguyễn Quốc Quân), nguyên Tổng Biên tập Báo Hải Phòng (từ năm 2002 đến 2007), nguyên Phó chủ tịch Hội Nhà báo Hải Phòng khóa 4, hiện là Chủ nhiệm Câu lạc bộ Nhà báo Cao tuổi Hải Phòng, có ngót bốn mươi năm làm việc ở Báo Hải Phòng, trưởng thành từ phóng viên. Những người từng sống và làm việc cùng Nguyễn Quân đều nói, chả bao giờ thấy anh lộng ngôn, khoe nghề mà chỉ lặng lẽ chăm chút từng chữ, từng câu, để bài viết của anh em phóng viên lay động được tâm thức người đọc.

Ngắm Nguyễn Quân thay bỉm, lau rửa sạch sẽ cho mẹ, rồi lặng lẽ dọn dẹp căn phòng mà mẹ anh nằm bất động gần chục năm nay cảm nhận đầy đủ đạo làm con sống hiếu nghĩa của lão nhà báo Nguyễn Quân. Mẹ anh sinh năm 1925, bà là vợ nhà báo Nguyễn Quang Liêm (92 tuổi), nguyên Phó tổng Biên tập Báo Hải Phòng. Hai ông bà và cô em gái đơn chiếc không mấy nhanh nhẹn được anh đón về chăm dưỡng hơn chục năm nay.

Nguyễn Quân sống khiêm nhường. Những người là bạn, là phóng viên dưới quyền anh đều nói, ông ấy là người không bao giờ lớn giọng với bất kỳ ai. Bạn học đại học báo chí khóa 2 với Nguyễn Quân như Tạ Ngọc Tấn, Hữu Ước, Nguyễn Văn Tông kể rằng: Quân hiền, ít nói, chỉ tủm tỉm cười mà cười rất duyên.

Đôi ba lần hai chúng tôi kể với nhau những kỷ niệm ngày còn là lính thời kỳ chống đế quốc Mỹ. Lần nào Nguyễn Quân cũng ngắc giọng, rơm rớm nước mắt rồi nói:

Mình là lính bắn tỉa ở mặt trận Quảng Trị, chắc chắn không khắc khổ bằng cánh lính khu 5 các ông. Lính ở mặt trận nào cũng có cái sướng và cái khổ không giống nhau, thế mới có kỷ niệm riêng để khoe với nhau chứ đại ca. Tôi vẫn gọi Nguyên Quân là đại ca. Với tôi, Nguyễn Quân vừa là đại ca, vừa là bạn vong niên vì tôi kém Nguyễn Quân 5 tuổi. Nghe tôi gọi đại ca, Nguyễn Quân cất tiếng cười nhè nhẹ, bạn tri kỷ có chuyện gì nói đi. Nghe anh nói vậy, cả hai chúng tôi cùng cất tiếng cười rồi cùng kể cho nhau nghe chuyện nọ chuyện kia ở đời.

Nguyễn Quân bị thương ở mặt trận Quảng Trị. Bữa ấy đơn vị vào ém quân bị lộ, đạn cối của địch vung vãi giăng mắc xuống cánh rừng. Một mảnh đạn cối của địch găm vào bả vai trái, Nguyễn Quân se sẽ rên lên rồi lặng lẽ đắp bông băng lên bả vai. Khi rút về hậu cứ, đơn vị buộc Nguyễn Quân lui về phía sau điều trị. Nguyễn Quân nói, sau này đơn vị xếp hạng thương tật cho mình bao nhiêu mình cũng gật đầu vì còn được sống là hạnh phúc của người lính chiến rồi. Sau này, có đôi ba người nói anh đi giám định lại để nâng hạng thương tật, anh đều lắc đầu cảm ơn.

Nguyễn Quân có ngót bốn mươi năm làm việc ở Báo Hải Phòng, trưởng thành từ anh phóng viên rồi dần dà nhận chức Tổng Biên tập. Những người từng sống và làm việc cùng Nguyễn Quân đều nói, chả bao giờ thấy ông này lộng ngôn, khoe nghề. Lặng lẽ chăm chút từng chữ, từng câu để giọng văn đúng với ngôn ngữ báo chí, để bài viết của anh em tỏ được cái tâm, cái tình của người có nghề, yêu nghề, làm lay động tâm thức người đọc.

Có nhiều chuyện để kể về Nguyễn Quân, nhưng kể bao nhiêu cũng cảm thấy có lỗi với anh, bởi anh không muốn khoe mình ra giữa đời. Chỉ còn biết ngắm anh sau mỗi buổi sớm anh đi bách bộ một vòng ở khu chung cư đường vòng Vạn Mỹ, anh lặng lẽ ra chợ mua gì đó để lo bữa cơm hằng ngày cho cha mẹ và em gái.

Nguyễn Quân bạn tôi sống như vậy mặc dù đôi lúc anh bảo, mỗi tuổi mỗi khác thật, hôm nay thấy cơ thể mỏi mệt y như rằng ngày mai giời chuyển tiết. Biết mà không dám hé răng chỉ sợ các cụ lo cho mình…