Hai "lão mộc" bảo vệ đình Văn Cú

Đại diện Hội Bảo vệ thiên nhiên môi trường Việt Nam trao bằng công nhận Cây di sản Việt Nam cho lãnh đạo huyện An Dương.

Đến thăm đình làng Văn Cú những ngày tháng 3 này, cảm nhận không gian thư thái, tĩnh tại nơi đây. Trong khuôn viên rộng rãi và riêng biệt có ngôi đình cổ tuổi đời trên 500 năm. Đình Văn Cú được xây dựng từ năm 1470, thờ phụng hai vị thành hoàng Đỗ Quang và Đỗ Minh. Đến thời vua Tự Đức (1848-1883), đình được xây dựng 5 gian gỗ lim to đẹp. Trải qua nhiều biến cố thăng trầm của lịch sử, đình bị tàn phá chỉ còn lại phần vọng cung. Năm 2004, nhân dân địa phương trùng tu, tôn tạo lại ngôi đình với nét uy nghiêm vốn có.

Gây ấn tượng mạnh là màu xanh phủ kín không gian khu di tích. Theo ông Nguyễn Văn Toàn, Trưởng Ban Quản lý di tích đình Văn Cú, xưa kia nơi đây có hàng chục cổ thụ xanh tốt, to đẹp, do chiến tranh tàn phá, giờ chỉ còn cây gạo lá đỏ và cây mít vẫn sừng sững với thời gian, được người dân ví như những người lính gác bảo vệ bình yên ngôi đình cổ.

Có tuổi đời gần 200 năm, cây gạo lá đỏ cao khoảng 25m, thân thẳng, cao vút, tán rộng. Thời điểm này, du khách có cơ hội thưởng thức vẻ đẹp rực rỡ của hoa gạo đỏ lấp ló trong tán lá xanh hoặc vương đầy quanh gốc. Theo quan niệm dân gian, người dân trồng cây gạo nơi đất linh thiêng của làng để cầu mong thành hoàng ban cho mưa thuận, gió hòa, dân làng luôn có cuộc sống no đủ.

Phó chủ tịch Hội Bảo vệ thiên nhiên môi trường Hải Phòng Bùi Văn Bình cho biết, duy nhất cây mít đình Văn Cú trong số gần 80 cây thuộc 13 loài được công nhận Cây di sản Việt Nam của thành phố. Cây có tuổi đời 230 năm, cao khoảng 7-8m do phần ngọn từng bị chặt hạ vào thời kỳ kháng chiến chống thực dân Pháp. Tán cây um tùm, xanh tốt quanh năm, thể hiện sức sống vươn lên mạnh mẽ. Cây gạo, cây mít tại đình làng Văn Cú trở thành những “lão mộc” chứng kiến bao thăng trầm lịch sử cũng như sự phấn đấu đổi mới vươn lên không ngừng để xây dựng cuộc sống ấm no, hạnh phúc của dân làng Văn Cú.

Nhìn về lịch sử

Đình Văn Cú nằm trên thế đất đẹp, phía trước có hồ nước xanh mát, bên phải, bên trái có tay long, tay hổ chầu về. Đình có kiến trúc đơn giản, với gian trung tâm tiền đường và 3 gian hậu cung được chạm khắc cầu kỳ, tinh xảo. Đình hiện lưu giữ nhiều di vật có giá trị lịch sử như bức đại tự chiếu nhiên văn vật từ thế kỷ 19, bài vị, long ngai, khám thờ cổ, bia đá, bản mộc mỹ tự của thôn Văn Cú và bản sắc phong Khải Định Cửu Niên 1924…

Đình Văn Cú thờ hai vị thành hoàng làng là hai anh em sinh đôi Đỗ Quang và Đỗ Minh. Theo thần phả, thân sinh hai vị là ông Đỗ Vĩ, quê ở Đường Lâm, giỏi Nho học, tinh thông nghề thuốc, ít ai sánh kịp. Sứ quân Ngô Nhật Khánh nổi tiếng tham bạo ở vùng này bắt thân phụ ông phục vụ cho âm mưu cát cứ. Vì không tuân theo nên gia đình ông bị sát hại, ông Đỗ Vĩ thoát được và lưu lạc đến trại Văn Cú, huyện An Dương, phủ Kinh Môn, sứ Hải Dương. Tại đây, thấy thế đất đẹp, ông xin phép dân trang lấy đất làm nhà, sau đó lấy bà Trần Thị Thận làm vợ. Hai ông bà dựng quán tại ngã ba đường, cạnh cây thị già, làm canh mục sống nhàn tản qua ngày.

Ít lâu sau, ông bà sinh hạ hai người con trai song sinh, đặt tên là Quang và Minh. Khi trưởng thành, ông Đỗ Quang cùng người cậu ruột là Trần Cao Tuấn theo giúp vua Đinh Tiên Hoàng dẹp loạn 12 sứ quân, lập được nhiều công lớn và được vua phong chức Điền quân tịch. Lúc bấy giờ, vua nhà Tống cho sứ giả là Cao Bảo Tự sang thách vua Đinh đấu gà chọi. Bảo Tự vốn là kẻ hống hách, tự phụ về tài nuôi dưỡng gà chọi và đấu gà. Hắn doạ rằng nếu thắng liền 3 ván sẽ cất quân sang đánh nước ta. Vua Đinh xuống chiếu tìm trong cả nước người có gà chọi hay ra giúp nước. Đỗ Quang liền tiến cử em ruột là Đỗ Minh, say mê chơi gà chọi có tiếng. Vua mừng lắm, bèn hẹn lịch đấu gà. Trận đấu gà diễn ra suốt 10 giờ, gà của nhà Tống nhiều phen thua chạy, rồi bị gà của ông Đỗ Minh đánh bại. Sứ giả nhà Tống rất kính phục và bãi binh theo cam kết. Sau lần đó, ông Đỗ Minh được vua phong chức Đằng châu mục bệ, ông Đỗ Quang được thăng chức Hoan châu lạt sứ. Hai ông luôn gần gũi với nhân dân, lại khoan hoà, chính đại, được người dân yêu mến, kính phục.

Khi vua Đinh Tiên Hoàng bị Đỗ Thích sát hại, vua nhỏ tuổi nối ngôi, thế nước lâm vào gian nguy. Hai ông cùng các trung thần Nguyễn Bặc, Đinh Điền... dấy binh phò ấu chúa. Do quân ít lực mỏng, hai ông rút về trang Văn Cú bày trận ở Đống Đa, Đống Trúc, rồi tử trận tại đây. Dân làng thương cảm, bèn an táng Đỗ Quang ở Đống Đa, Đỗ Minh ở Đống Trúc. Sau lập đình Văn Cú để tôn thờ như những vị trung thần ngay tại ngôi nhà mà hai ông sinh ra…

Dù đang vào những ngày chính lễ, du khách và người dân địa phương đến đây dâng hương, chiêm bái khá đông nhưng không có cảnh ồn ã, xô bồ như nhiều di tích thờ tự khác. Cũng bởi, họ đến đây với tâm thế là con cháu của hai vị thành làng có tấm lòng hiếu trung, hiếu nghĩa với đất nước và nhân dân.

Nguyên Nguyên