Nghệ sĩ khuyết tật cần hơn nữa điều kiện để tỏa sáng

1/5 dân số thế giới là người khuyết tật. Tuy nhiên, nền công nghiệp phim ảnh, âm nhạc và sân khấu hiện nay chưa thể hiện rõ điều này. Thật khó để kể tên các nghệ sĩ khuyết tật nổi tiếng từng xuất hiện trên màn ảnh và sân khấu hiện đại. Thậm chí, nhiều nhân vật người khuyết tật trên phim và kịch lại được hóa thân bởi các diễn viên lành lặn. Không ít nghệ sĩ khuyết tật đặt câu hỏi về việc tại sao họ không được chọn vào vai diễn kể lại câu chuyện của chính cuộc đời mình?

Ban nhạc người tật nguyền Staff Benda Bilili của Congo lưu diễn khắp thế giới. (Ảnh: CNN)

Beethoven mắc chứng điếc vào nửa cuối đời nhưng để lại hàng trăm tác phẩm hòa nhạc vĩ đại; Stevie Wonder bị mù bẩm sinh và giành 25 giải Grammys; Ali Stroker liệt 2 chân và là nghệ sĩ đầu tiên biểu diễn trên xe lăn tại sân khấu nhạc kịch Broadway huyền thoại. Còn nhiều gương mặt khuyết tật khác có tiềm năng để lại dấu ấn tương tự trong nền nghệ thuật đương đại, nhưng do thiếu đất thể hiện, họ chưa được đông đảo công chúng biết tới. Những năm gần đây, một số chương trình truyền hình như American Horror Story: Freak Show, Switched at Birth, Born This Way tuyển dụng các diễn viên khuyết tật và nhận được sự ủng hộ lớn từ công chúng. Nhưng câu hỏi lớn nhất ở đây là làm sao để họ có thể phát triển hết tầm. Một số diễn viên khuyết tật như RJ Mitte, Daryl Mitchell, Sean Beardy tạo dấu ấn trong lòng người xem với các vai diễn đáng nhớ trên màn ảnh nhỏ, nhưng rồi sự nghiệp của họ không thể cất cánh vì thiếu cơ hội làm việc.

Thực tế, sự thiệt thòi về cơ thể khiếm khuyết khiến nhiều nghệ sĩ không được trọng vọng trong môi trường nghệ thuật – nơi vốn ưu ái vẻ bóng bẩy của hình thức. Các nhà sản xuất quá tập trung, chú trọng vẻ đẹp bên ngoài, mà quên đi rằng, mất đi ánh sáng, thiếu mất đôi tay không làm giảm sự nhạy cảm đối với âm thanh, hình ảnh của người nghệ sĩ thực thụ. Ngược lại, sự "lạnh nhạt" của nền nghệ thuật cũng khiến hàng triệu tài năng mất dần nguồn cảm hứng, không còn tham vọng vượt qua khiếm khuyết để dấn thân theo đuổi đam mê.

Cần môi trường tốt hơn

"Tôi từng chơi nhạc bằng cả trái tim đam mê, nhưng đến khi chấn thương cột sống năm 2007 làm tôi liệt toàn thân, tôi mới bắt đầu tự hỏi: những nghệ sĩ khuyết tật khác đang ở đâu trong bức tranh âm nhạc thế giới?", DJ Rob Maddison chia sẻ. Đây là câu hỏi được đặt ra bởi không chỉ các nghệ sĩ, mà cả công chúng yêu nghệ thuật. Tại sao chúng ta không được tiếp xúc nhiều hơn với những nghệ sĩ khuyết tật, tại sao chúng ta ít thấy họ ở các sân khấu lớn, các tụ điểm ca nhạc? Thực tế, bất lợi về thể trạng của nghệ sĩ khuyết tật chỉ là hạn chế nhỏ trong việc tiếp cận người nghe. Vướng mắc lớn ở đây là việc các nhà cung cấp nghệ thuật và truyền thông chưa biết cách tạo ra sân chơi phù hợp để những nghệ sĩ tật nguyền tỏa sáng.

Hiện tại, không có nhiều tụ điểm ca nhạc tổ chức biểu diễn cho người khuyết tật. Đối với nghệ sĩ liệt phải ngồi xe lăn, một bậc thang để "bước" lên sân khấu cao như ngọn núi. Kể cả khi có đội ngũ giúp đỡ, việc tập luyện, chuẩn bị trang phục, đạo cụ, hay di chuyển trên sân khấu trở nên khó khăn và nguy hiểm, nhất là khi các tụ điểm ca nhạc không được xây dựng nhằm tạo thuận lợi cho người khuyết tật. Bên cạnh đó, các chương trình ca nhạc và sân khấu kịch của người khuyết tật chưa được trang bị hệ thống ngôn ngữ ký hiệu, cũng như các tiện nghi phù hợp đối với công chúng là người khuyết tật. Nghệ sĩ gặp khó khăn trong việc mang nghệ thuật đến với người nghe, người nghe cũng không dễ dàng tiếp nhận và ủng hộ.

Bên cạnh đó, không ít chương trình ca nhạc của nghệ sĩ khuyết tật được dựng nên với mục đích kinh doanh, thu hút sự chú ý của người nghe bằng cách "phơi bày" những khó khăn người khuyết tật phải đối mặt trong cuộc sống, thay vì tôn vinh vẻ đẹp tài năng và nhân cách của họ. Điều này vô hình chung khiến nghệ sĩ khuyết tật cảm thấy tự ti hơn về bản thân, nhiều nghệ sĩ chạnh lòng khi cho rằng công chúng chỉ đang "ban phát" tình thương thay vì thực sự yêu thích màu sắc nghệ thuật mà họ mang tới. Trong khi đó, các chương trình ý nghĩa như buổi biểu diễn của nhóm nhạc công khuyết tật British Paraorchestra tại Thế vận hội thể thao Paralympics, những chuyến lưu diễn quanh thế giới của ban nhạc người khuyết tật Congo Staff Benda Bilili,… lại chưa được truyền thông quan tâm đúng mực.

Thu Thảo