Nhà cách mạng Lương Khánh Thiện: Trọn đời vì sự nghiệp giải phóng dân tộc

Quá trình học tại Trường Kỹ nghệ Hải Phòng, Lương Khánh Thiện làm quen với những người bạn cùng chí hướng, bí mật tìm đọc sách báo cách mạng, như báo “Người cùng khổ” (do Nguyễn Ái Quốc sáng lập), thơ văn yêu nước của Phan Bội Châu, Phan Chu Trinh… Những áng văn thơ ấy hun đúc nên lý tưởng cách mạng của người thanh niên yêu nước.

Đường phố mang tên nhà cách mạng Lương Khánh Thiện tại quận Ngô Quyền, Hải Phòng. Ảnh: Thu Hiền

Những năm 1924-1925, cao trào đấu tranh đòi thực dân Pháp thả cụ Phan Bội Châu diễn ra trong phạm vi cả nước. Tháng 12-1925, khi Toàn quyền Đông Dương lúc bấy giờ là Va-ren ra Đồ Sơn nghỉ, học sinh các trường kỹ nghệ, trường Bonnal (nay là Trường THPT Ngô Quyền), thanh niên, công nhân Hải Phòng mít tinh đòi ân xá cụ Phan Bội Châu. Mọi người tập trung ở gần Cầu Rào chờ sẵn. Lương Khánh Thiện cùng các bạn viết đơn bằng tiếng Pháp, đòi ân xá cụ Phan. Khi xe của Va-ren tới, mọi người ùa ra vây kín, chặn xe, tay ấn từng xấp đơn vào xe. Trước áp lực của quần chúng, Va-ren hứa sẽ giải quyết. Nghe tin này, đốc trường dọa đuổi học những học sinh tham gia đấu tranh. Mặc dù sắp tốt nghiệp, Lương Khánh Thiện và 30 anh em đồng loạt bỏ trường để phản đối.

Năm 1926, Lương Khánh Thiện vào làm thợ nguội ở nhà máy dệt Nam Định. Đồng chí cùng một số anh em lập ra Hội Tương tế giúp đỡ nhau lúc khó khăn và đấu tranh đòi quyền lợi với chủ. Năm 1927, Hội Việt Nam Cách mạng thanh niên Nam Định ra đời, Lương Khánh Thiện là một trong những hội viên đầu tiên tham gia tổ chức này. Bọn mật thám theo dõi hoạt động của ông nhưng không đủ chứng cớ bắt, chúng xúi giục bọn chủ đuổi ông khỏi nhà máy.

Năm 1928, Lương Khánh Thiện trở lại Hải Phòng vào làm việc tại Nhà máy Sợi, bắt liên lạc với tổ chức và tiếp tục hoạt động. Năm 1929, khi Đông Dương Cộng sản Đảng thành lập, ở Hải Phòng, tổ chức cộng sản đầu tiên ra đời (tháng 4-1929) gồm 3 đồng chí Hoàng Văn Đoài, Nguyễn Hữu Căn, Nguyễn Đức Cảnh. Cuối tháng 4-1929, Lương Khánh Thiện được kết nạp vào chi bộ cộng sản đầu tiên của Hải Phòng. Tháng 8-1929, Ban Chấp hành Đảng bộ Hải Phòng thành lập, đồng chí Nguyễn Đức Cảnh được chỉ định làm bí thư; đồng chí Lương Khánh Thiện được chỉ định phụ trách phong trào Nhà máy Chai. Ông tổ chức, lãnh đạo nhiều cuộc đấu tranh đòi cải thiện đời sống, tăng lương, giảm giờ làm, đòi chủ phải chữa chạy cho một công nhân đốt lò bị ngạt do điều kiện lao động khắc nghiệt. Đặc biệt là cuộc bãi công đòi thả hai công nhân Thêm và Cam bị địch bắt. Cuộc đấu tranh của công nhân Nhà máy Chai được công nhân Nhà máy Tơ, Nhà máy Điện hưởng ứng.

Sau cuộc đấu tranh ở Nhà máy Chai, đồng chí Lương Khánh Thiện bị thực dân bắt tháng 5-1930. Tòa án sơ thẩm kết án đồng chí 2 năm tù giam và 5 năm đày biệt xứ. Cuối năm 1930, biết rõ Lương Khánh Thiện là người lãnh đạo các cuộc đình công đấu tranh của công nhân Nhà máy Chai, Tòa án thực dân xử lại, kết án đồng chí tù chung thân và đày đi Côn Đảo. Cuối năm 1932, chi bộ Đảng trong nhà tù Côn Đảo thành lập, đồng chí Lương Khánh Thiện ra sức cùng anh em xây dựng chi bộ. Năm 1936, sau khi Mặt trận Nhân dân Pháp lên cầm quyền, đồng chí Lương Khánh Thiện được trả tự do. Ông từ Côn Đảo về Hà Nội tiếp tục hoạt động cách mạng, tham gia Xứ ủy Bắc Kỳ.

Cuối năm 1940, đồng chí Lương Khánh Thiện làm Bí thư liên tỉnh B, gồm: Hải Phòng, Hồng Quảng, Hải Dương, Kiến An, Hưng Yên và trực tiếp làm Bí thư Thành ủy Hải Phòng. Nhận nhiệm vụ mới, đồng chí tích cực thực hiện Nghị quyết của Trung ương Đảng lần thứ 6, Nghị quyết của Xứ ủy Bắc Kỳ, xây dựng cơ sở cách mạng ở nông thôn, thành thị, vùng mỏ. Công việc đang xúc tiến, đồng chí bị địch bắt tại một cơ sở ở Thượng Lý ngày 18-1-1941. Địch ra sức mua chuộc, dùng kế dụ dỗ rồi dùng cực hình tra tấn, nhưng đồng chí nhất quyết không khai, không đầu hàng giặc. Không khuất phục nổi người chiến sĩ cộng sản kiên cường, Tòa án thực dân Pháp kết án tử hình Lương Khánh Thiện và lén lút xử bắn đồng chí tại chân núi Áng Sơn (huyện An Lão) ngày 1-9-1941. Phần mộ của ông hiện ở chân núi Áng Sơn, thị trấn Trường Sơn (huyện An Lão).

Ghi nhớ công lao của Lương Khánh Thiện, thành phố Hải Phòng lấy tên đồng chí đặt cho một phường, một phố lớn ở quận Ngô Quyền. Ở Hải Phòng có 3 ngôi trường mang tên ông: Trường THCS Lương Khánh Thiện (quận Kiến An), Trường THCS Lương Khánh Thiện (huyện An Lão), Trường THPT Lương Khánh Thiện (quận Ngô Quyền).

Ông Nguyễn Tiến Sỹ, Chủ tịch UBND phường Lương Khánh Thiện (quận Ngô Quyền) chia sẻ: phường vinh dự được mang tên nhà cách mạng Lương Khánh Thiện, noi theo tấm gương trọn đời hy sinh cho Tổ quốc, dân tộc của đồng chí, những năm qua Đảng bộ, chính quyền, quân và dân phường nỗ lực phấn đấu hoàn thành các nhiệm vụ kinh tế- xã hội, quốc phòng- an ninh; đời sống vật chất, văn hóa, tinh thần của người dân được nâng cao. Mỗi dịp tết đến, xuân về và ngày giỗ nhà cách mạng Lương Khánh Thiện, Đảng ủy, UBND phường tổ chức đến viếng, dâng hương tại phần mộ của ông. Hướng tới kỷ niệm 70 năm Ngày Thương binh- Liệt sĩ, Đảng ủy, UBND phường xây dựng kế hoạch vận động các nhà hảo tâm đóng góp, tặng 15 sổ tiết kiệm, mỗi sổ 1 triệu đồng tới 15 gia đình chính sách tiêu biểu, tặng 130 suất quà các gia đình chính sách. Phường đang tiến hành xây nhà tình nghĩa tặng gia đình thương binh, sửa chữa nhà cho 2 gia đình khác.

Bích Hà