Khơi gợi niềm say mê đọc sách

Nên khuyến khích học sinh sáng tạo, chủ động tìm đến kiến thức mới từ những tác phẩm chọn lọc, có giá trị cao.

- Theo chị đâu là nguyên nhân khiến bạn đọc, nhất là bạn đọc trẻ thờ ơ, thậm chí quay lưng với sách?

- Hiện nay, khi các phương tiện thông tin đại chúng phát triển lớn mạnh, truyền thống đọc sách xưa tuy chưa mất đi nhưng rõ ràng đang bị đe dọa và ngày càng mai một. Chỉ tính riêng tại Nhà xuất bản Hải Phòng, sự mai một ấy thể hiện khá rõ nét. Nếu như 10 năm về trước, mỗi năm cơ quan tôi xuất bản khoảng 500 đến 600 đầu sách và văn hoá phẩm, thì những năm gần đây, chúng tôi cho ra mắt bạn đọc một nửa số lượng đó đã quý, số lượng lịch blog giảm rõ rệt, lịch treo tường hầu như biến mất khỏi kệ sách của các nhà sách và nhà xuất bản…Việc sách mất “ngôi đầu” là tất yếu bởi thế giới ngày càng văn minh, con người có nhiều sự lựa chọn để cập nhật thông tin, bổ sung kiến thức và phục vụ nhu cầu giải trí của mình.

Nguyên nhân quan trọng hàng đầu là chất lượng sách trên thị trường hiện nay chưa đáp ứng được nhu cầu và thị hiếu cao của bạn đọc. Chưa bao giờ trách nhiệm làm “người lính gác” trên mặt trận chính trị, tư tưởng, văn hóa của đội ngũ biên tập viên chúng tôi lại nặng nề và gian truân đến thế. Mỗi thể loại sách đều mang đến cho chúng tôi sự vất vả riêng, đòi hỏi phải dày công tìm tòi, nghiên cứu, biên tập cẩn thận, kỹ lưỡng. Các loại sách tham khảo thường được biên soạn cẩu thả, dễ dãi, dùng nhiều chiêu câu khách rẻ tiền, ảnh hưởng nghiêm trọng đến thuần phong mỹ tục và đời sống văn hóa tâm linh của người Việt. Truyện tranh, nhất là truyện tranh Nhật Bản đang rất “hot” nhưng lại ẩn chứa nhiều chi tiết kích động bạo lực, hình ảnh phản cảm... sẽ đầu độc nặng nề bộ phận bạn đọc nhỏ tuổi nếu không được kiểm duyệt kỹ lưỡng trước khi xuất bản ra thị trường…

Ngoài ra, giá sách hiện nay khá cao so với mặt bằng chung, số tiền mua một cuốn sách, có khi lên tới 1/3 mức lương tối thiểu (vài trăm nghìn đồng/cuốn). Để thay thế sách, một bộ phận bạn đọc tìm đến các nguồn tài liệu phong phú trên mạng internet thông qua các phương tiện truyền thông hiện đại. Do đó, so với văn hóa nghe nhìn, sách và văn hóa đọc sách bị lép vế. Ngoài ra, công tác tuyên truyền, hướng dẫn đọc sách chưa được thực hiện thường xuyên, liên tục và có định hướng…

- Theo chị, để mọi người say mê đọc sách, phát triển văn hóa đọc trong xã hội hiện đại, cần có những giải pháp như thế nào?

- Theo tôi, để phát triển văn hóa đọc, “lôi kéo” bạn đọc đến với sách, cần có sự đồng lòng, quyết tâm, kiên nhẫn của 6 “nhà”, gồm: nhà quản lý (nhà nước), nhà doanh nghiệp (nhà xuất bản, nhà sách liên kết), “nhà” viết (tác giả), nhà trường (từ mẫu giáo đến đại học), nhà tiêu thụ (gia đình) và nhà hảo tâm (các tổ chức từ thiện, tổ chức hoạt động xã hội). Trong đó, nhà nước đóng vai trò quản lý xã hội, soạn thảo chiến lược phát triển toàn diện nền văn hóa đọc Việt Nam; xây dựng các kế hoạch dài hạn phát triển văn hóa đọc; thực hiện việc bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của nhà xuất bản cũng như bản quyền tác giả. Nhà nước cần quan tâm hơn nữa đến lĩnh vực xuất bản, có chế độ đãi ngộ thoả đáng với đội ngũ cán bộ biên tập viên, xây dựng mô hình hoạt động phù hợp với từng nhà xuất bản chứ không nên “khoán trắng” cho nhà xuất bản như hiện nay. Nhà nước nên tổ chức “Tháng đọc quốc gia” vào tháng 7 hoặc tháng 8 hằng năm (thời điểm học sinh, sinh viên nghỉ hè) để xây dựng thói quen đọc sách trong người dân, nhất là trong thanh thiếu niên- những chủ nhân tương lai của đất nước. Đi kèm theo tháng đọc sách là các hội chợ sách được tổ chức ở 64 tỉnh, thành trên toàn quốc. Nhà nước quan tâm đầu tư hơn nữa cho hệ thống thư viện, nhất là thư viện phổ thông- cơ quan giáo dục ngoài nhà trường, nơi học tập suốt đời của mọi công dân.

Ngoài nhà nước, nhà doanh nghiệp (nhà xuất bản, nhà sách liên kết) thực sự coi bạn đọc là “thượng đế” của mình, kiên quyết không đưa ra thị trường những sản phẩm sách kém chất lượng. Các tác giả cần có sự say mê và bản lĩnh nghề nghiệp để tạo nên những tác phẩm để đời. Muốn vậy, phải có chế độ ưu đãi đặc biệt đối với người viết. Đối với sách dịch, phải chọn lọc có hệ thống các tác phẩm tiêu biểu về các lĩnh vực khoa học, kỹ thuật, văn hóa xã hội, kinh tế, y học của thế giới để dịch sang Việt ngữ. Nhà trường nên khuyến khích học sinh sáng tạo, chủ động tìm đến kiến thức mới từ những tác phẩm chọn lọc, có giá trị cao trong kho tàng tri thức nhân loại hơn là học thuộc lòng sách giáo khoa rồi “trả lại” cho thầy cô. Về phía gia đình, nên xây dựng truyền thống văn hóa đọc cho con cháu bằng các hoạt động như đọc sách cho con nghe trước khi đi ngủ, khuyến khích con tiết kiệm tiền để mua sách, dành thời gian cho con đọc những truyện hay, tâm đắc…Nhà tài trợ có thể thu hút sự đóng góp kinh phí từ nhiều nguồn bằng nhiều cách để xây dựng các thư viện- “ngôi nhà tinh thần” cho mọi người, nhất là giới trẻ; khuyến khích các doanh nhân tài trợ cho các hoạt động phát triển văn hóa đọc như in sách phổ cập, trao giải thưởng sách hay, sách đẹp hằng năm, thi đọc sách, viết cảm nhận của bản thân sau khi đọc xong một cuốn sách…

- Cảm ơn chị về cuộc trò chuyện này!