Cần mở hướng cho đầu ra sản phẩm

6 năm gian nan

Đây là những nỗi niềm trăn trở của lãnh đạo Công ty cổ phần (CP) DAP- Vinachem và Công ty CP thạch cao Đình Vũ trong nhiều năm qua, nhất là khi bãi thải gyps cứ ngày một lớn dần lên, trở thành tâm điểm bức xúc của dư luận về môi trường. Nhiều lần thất bại, nhiều khi nản chí, chịu nhiều áp lực, đã có lúc dự án tưởng chừng phải buông bỏ. Nhưng với ý chí, với quyết tâm cao, đội ngũ cán bộ khoa học, kỹ sư, công nhân vẫn kiên trì, nhẫn nại đến cùng.

Tổng Giám đốc Công ty CP DAP – Vinachem Nguyễn Văn Sinh cho biết, thời điểm dự án DAP Đình Vũ được phê duyệt ( 2002), ở Việt Nam chưa có công nghệ về chế biến, sử dụng bã gyps. Vì vậy, dự án được cấp diện tích đất 42 ha để lưu trữ bã gyps trong khoảng 20 năm cho cả đời dự án. Bên cạnh đó, quyết định phê duyệt dự án cũng yêu cầu Tổng công ty hóa chất và Tổng công ty công nghiệp xi măng Việt Nam nghiên cứu chế biến bã thải gyps làm phụ gia xi măng. Ngay sau khi dự án hoàn thành và đi vào hoạt động (năm 2009), công ty đã tích cực hợp tác với nhiều đối tác trong nước và nước ngoài để nghiên cứu, triển khai các phương án sử dụng bã gyps. Năm 2019, Công ty CP thạch cao Đình Vũ được thành lập với phần vốn góp chủ yếu là của Công ty CP Sông Đà- Cao Cường; Công ty DAP và một số cổ đông bên ngoài khác.

Công nhân công ty cổ phần Thạch Cao Đình Vũ trong dây chuyền sản xuất thạch cao từ bã thải gyps của DAP Đình Vũ. Ảnh: Duy Lân

Theo Tổng Giám đốc Công ty CP thạch cao Đình Vũ Nguyễn Chu Dương, ngay sau khi được thành lập, công ty huy động vốn và triển khai dự án, chủ động phối hợp với các nhà khoa học trong và ngoài nước nghiên cứu công nghệ, tổ chức nhiều đoàn cán bộ đi nghiên cứu, học hỏi ở nước ngoài. Nhưng đây là lĩnh vực công nghệ chưa được quan tâm phổ biến nhiều ở các nước, chủ yếu vẫn là xử lý sơ bộ rồi đem chôn lấp, chưa có công nghệ hoàn thiện để công ty học tập. Mặt khác, nhu cầu sử dụng thạch cao nhân tạo ở các nước không nhiều vì có sẵn nguồn thạch cao tự nhiên, chỉ có một số nước nghiên cứu xử lý ở mức độ nhất định, nên không thể nhập được thiết bị công nghệ đồng bộ để sản xuất. Do đó, công ty huy động các nhà khoa học, các đối tác trong và ngoài nước để nghiên cứu, thiết kế, chế tạo đồng bộ dây chuyền công nghệ. Công ty DAP Đình Vũ dành 3 ha đất xây dựng nhà máy; ký biên bản thỏa thuận với Tổng công ty VICEM về triển khai dự án sản xuất thạch cao nhân tạo (Tổng công ty VICEM là cổ đông chi phối và chịu trách nhiệm bao tiêu toàn bộ sản phẩm). Đồng thời liên hệ, phối hợp với một số đối tác Nhật Bản (Công ty Tskishima Kikai thuộc Tập đoàn Chyoda; Tập đoàn Amita), Hàn Quốc và nhiều đơn vị trong nước để nghiên cứu đưa ra giải pháp hữu ích nhất cho sản xuất thạch cao nhân tạo từ bã thải gyps. Như vậy, quá trình nghiên cứu, đầu tư, tổ chức sản xuất, liên hệ với các công ty xi măng để thử nghiệm và hoàn chỉnh sản phẩm, đáp ứng đầy đủ các yêu cầu về chất lượng khá dài với biết bao gian khó.

Những thành quả bước đầu

Sự kiên trì, lòng quyết tâm của các cán bộ, kỹ sư, công nhân cuối cùng đã được đền đáp khi ngay trong những tháng đầu của năm 2017, sản phẩm thạch cao nhân tạo sản xuất từ bã thải gyps đáp ứng được các tiêu chuẩn kỹ thuật và đi tới thành công. Đến tháng 5-2017, công ty hoàn thành giai đoạn 1 của dự án với công suất đạt 650.000 tấn/năm. Một số công ty xi măng như Bút Sơn, Hoàng Thạch, Hải Phòng, Tam Điệp… đã thí điểm sử dụng thạch cao nhân tạo của công ty để làm phụ gia xi măng. Đặc biệt, sau nhiều lần thử nghiệm, Công ty xi măng Nghi Sơn với vốn đầu tư của Nhật Bản chính thức ký hợp đồng mua thạch cao nhân tạo của công ty để phục vụ sản xuất xi măng cho cả năm 2017. Công ty đã cung cấp 30.000 tấn thạch cao cho Công ty xi măng Nghi Sơn và tiếp tục cấp thêm khối lượng lớn trong thời gian tới. Công ty cũng đang triển khai cung cấp cho các nhà máy xi măng phía Bắc trong thời gian tới như xi măng Sông Thao, xi măng Thăng Long…

Niềm vui lớn nhất là sau khi sản phẩm được thử nghiệm tại Viện Vật liệu xây dựng và đưa vào sản xuất công nghiệp tại các nhà máy xi măng như Hoàng Thạch, Hải Phòng, Bút Sơn, Tam Điệp, Nghi Sơn… và được đánh giá đạt yêu cầu về chất lượng để sản xuất xi măng, công nghệ xử lý phosphogypsum đã được hội đồng khoa học của Bộ Khoa học - Công nghệ (KHCN) thẩm định và đồng ý cho triển khai thực hiện đề tài cấp Nhà nước tại QĐ số 91 của Bộ trưởng Bộ KHCN, giao Công ty CP Sông Đà Cao Cường chủ trì thực hiện đề tài. Từ đó, sau khi sản xuất và tiêu thụ sản phẩm ổn định, công ty sẽ tiếp tục lắp đặt bổ sung và hoàn thiện đồng bộ dây chuyền công nghệ theo đề tài khoa học cấp Nhà nước đã được phê duyệt, dự kiến trong năm 2017 đạt công suất 1,2 triệu tấn thạch cao bột và 1 triệu tấn thạch cao viên.

Đây là thành quả bước đầu rất quan trọng và rất đáng ghi nhận. Nhưng ý nghĩa hơn cả là góp phần giải quyết mối quan tâm chung của toàn xã hội, của người dân thành phố Hải Phòng và cả Công ty DAP Đình Vũ khi với công suất này, mỗi năm sẽ xử lý được khoảng 1,4 triệu tấn bã gyps (lượng bã gyps hiện tại của DAP Đình Vũ là 2,5 triệu tấn).

Để đề tài nghiên cứu được ứng dụng rộng rãi trong thực tế không chỉ phụ thuộc vào doanh nghiệp mà rất cần có những cơ chế, chính sách cụ thể cùng sự trợ giúp của Chính phủ, các bộ, ngành Trung ương và các địa phương vì các dự án xử lý môi trường cần được ưu đãi, khuyến khích, tạo điều kiện thuận lợi.

Có giải pháp đồng bộ để tiêu thụ sản phẩm

Mặc dù vậy, đầu ra cho sản phẩm thạch cao nhân tạo Đình Vũ còn không ít khó khăn, nếu chưa được sử dụng đại trà tại các nhà máy sản xuất xi măng trong nước. Các nhà máy sản xuất xi măng của Việt Nam hiện nay đang phải nhập khẩu 100% lượng thạch cao sử dụng từ Lào, Thái Lan, Trung Quốc… Trong khi đó, theo Chủ tịch HĐQT Công ty CP thạch cao Đình Vũ Kiều Văn Mát, thạch cao nhân tạo Đình Vũ đạt tiêu chuẩn Việt Nam, chất lượng ổn định, tương đương với thạch cao tự nhiên nhập khẩu từ nước ngoài.

Theo lãnh đạo Viện Vật liệu ( Bộ Xây dựng), với công suất 70 triệu tấn xi măng như hiện nay, mỗi năm Việt Nam cần khoảng 2,4 triệu tấn thạch cao và dự kiến tới năm 2020, khi công suất xi măng lên tới 80- 90 triệu tấn, nhu cầu thạch cao lên tới 3,2 triệu tấn. Do đó, việc sản xuất thành công thạch cao nhân tạo đủ tiêu chuẩn thay thế thạch cao nhập khẩu có ý nghĩa rất to lớn, nhất là khi sử dụng nguyên liệu bã thải gyps, giải tỏa được nỗi bức xúc, lo lắng của người dân về môi trường.

Vụ trưởng Vụ Công nghiệp – Văn phòng Chính phủ Nguyễn Ngọc Điệp cho rằng, khoản 40-50 triệu USD để nhập khẩu thạch cao về sản xuất xi măng hàng năm là không lớn, nhưng dùng thạch cao nhân tạo trong nước sản xuất được, nhất là sản phẩm đó là do tận dụng được chất thải để sản xuất là mong muốn và là định hướng chỉ đạo của Chính phủ, rất cần được sự quan tâm của các cấp, các ngành, nhất là các doanh nghiệp hiện đang nhập khẩu thạch cao.

Phó chủ nhiệm Ủy ban KHCN và Môi trường của Quốc hội Lê Hồng Tịnh khẳng định, việc nghiên cứu sản xuất thạch cao nhân tạo từ bã thải gyps là hoàn toàn đúng đắn, cần được ủng hộ, tạo điều kiện về mọi mặt để đạt hiệu quả cao hơn, sớm giải quyết dứt điểm bã thải gyps của DAP Đình Vũ. Đây cũng là quan điểm của Thứ trưởng Bộ Xây dựng Bùi Phạm Khánh khi chủ trì cuộc họp giữa các bộ, ngành Trung ương, địa phương và các doanh nghiệp về việc sản xuất và tiêu thụ sản phẩm thạch cao nhân tạo từ bã thải gyps của Nhà máy DAP Đình Vũ. Theo Thứ trưởng, các doanh nghiệp sản xuất xi măng nên sớm nghiên cứu và quyết định sử dụng thạch cao nhân tạo sản xuất trong nước, thay thế thạch cao nhập khẩu đồng thời góp phần giảm thiểu ô nhiễm môi trường từ bã thải của các nhà máy phân bón. Đây là việc làm lợi ích kép, cần sớm phát huy.

Điểm thuận lợi là ngày 27- 4- 2017, Bộ KHCN có Quyết định 936/QĐ- BKHCN công bố tiêu TCVN 11833:2017 thạch cao phospho (thạch cao nhân tạo) dùng để sản xuất xi măng. Điều này thể hiện sự quan tâm của Chính phủ, các bộ, ngành Trung ương đối với việc xử lý chất thải, đồng thời cũng đáp ứng mong ước của các doanh nghiệp. Đây là cơ sở quan trọng để các công ty xi măng đánh giá chất lượng của thạch cao nhân tạo Đình Vũ và quyết định sử dụng. Còn theo lãnh đạo Công ty CP thạch cao Đình Vũ, sản phẩm thạch cao nhân tạo sản xuất từ bã thải gyps của công ty qua đánh giá, so sánh hoàn toàn đáp ứng được các tiêu chuẩn kỹ thuật của Bộ tiêu chuẩn quốc gia 11833: 2017 mới được công bố.

Thúc đẩy tái chế,sử dụng bã thảicông nghiệp

Núi bã gyps của DAP Đình Vũ trong những năm qua không chỉ là áp lực đối với doanh nghiệp sản xuất, mà các cấp chính quyền, các ngành cũng phải lo lắng, tốn nhiều công sức, thời gian giải quyết bởi những kiến nghị của người dân. Với việc nghiên cứu và sản xuất thành công thạch cao nhân tạo từ bã thải gyps Đình Vũ, có thể khẳng định hoàn toàn có thể tác chế bã thải công nghiệp quay trở lại phục vụ sản xuất, chuyển hóa thành giá trị kinh tế.

Đây cũng chính là vấn đề được Chính phủ, các bộ, ngành Trung ương luôn quan tâm giải quyết. Chỉ với bãi thải gyps của DAP Đình Vũ, đã có nhiều ý kiến chỉ đạo của các Phó thủ tướng Chính phủ; lãnh đạo các bộ, ngành Trung ương và thành phố Hải Phòng. Mới đây nhất, ngày 12- 4- 2017, Chính phủ ban hành Quyết định 452 phê duyệt đề án đẩy mạnh xử lý , sử dụng tro, xỉ, thạch cao của các nhà máy nhiệt điện, nhà máy hóa chất, phân bón làm nguyên liệu sản xuất vật liệu xây dựng và trong các công trình xây dựng. Theo đó, tro, xỉ, thạch cao bao gồm thạch cao được thu hồi từ khói lò đốt của các nhà máy nhiệt điện thạch cao FGD); thạch cao được thải ra từ các nhà máy hóa chất, phân bón (thạch cao PG) phải được xử lý, sử dụng hiệu quả. Việc sử dụng tro, xỉ, thạch cao FGD, thạch cao PG làm nguyên liệu sản xuất vật liệu xây dựng và trong các công trình xây dựng nhằm mục đích bảo vệ môi trường, tiết kiệm diện tích đất làm bãi chứa, giảm sử dụng tài nguyên khoáng sản để sản xuất vật liệu xây dựng, bảo đảm phát triển bền vững. Chính phủ đặt mục tiêu đến năm 2020 phải xử lý, sử dụng tro, xỉ, thạch cao bảo đảm đáp ứng lượng tồn trữ tại bãi chứa của từng nhà máy nhiệt điện, nhà máy hóa chất, phân bón nhỏ hơn tổng lượng phát thải của 2 năm sản xuất.

Như vậy, có thể thấy, sản xuất thạch cao nhân tạo từ bã thải gyps của DAP Đình Vũ sẽ tiếp tục được quan tâm nhiều hơn trong thời gian tới. Tuy nhiên, ý kiến của các bộ, ngành Trung ương cũng cho rằng, nên có các giải pháp nghiên cứu khác để có thêm nhiều sản phẩm thạch cao khác được ứng dụng ngoài thạch cao nhân tạo dùng trong sản xuất xi măng. Cụ thể là sản xuất tấm thạch cao xây dựng; làm vật liệu san lấp mặt bằng công trình, hoàn nguyên mỏ và làm đường giao thông… Công ty CP thạch cao Đình Vũ ngoài việc chú ý nâng cao, giữ ổn định chất lượng, đáp ứng tốt các Tiêu chuẩn Việt Nam 11833: 2017 cũng cần chú ý đẩy nhanh tiến độ nâng công suất, tăng cường các giải pháp bán hàng. Lãnh đạo Công ty CP DAP- Vinachem cho biết, ngoài Công ty CP thạch cao Đình Vũ, còn đang có thêm một số doanh nghiệp khác đăng ký được tham gia xử lý bã thải gyps của nhà máy, điển hình là Công ty Ngọc Linh. Nhiều doanh nghiệp cùng tham gia sẽ giúp nhanh chóng giải quyết được lượng tồn đọng của bã thải gyps hơn.

Quan điểm chung của lãnh đạo thành phố Hải Phòng là tạo điều kiện thuận lợi cho các doanh nghiệp xử lý bã thải gyps. Cụ thể là sớm xem xét, nghiên cứu đề xuất mở rộng mặt bằng của Công ty CP thạch cao Đình Vũ vì diện tích hiện tại 3 ha không đủ cho việc nâng công suất. Ngoài ra thành phố cũng sẽ tạo điều kiện cho các doanh nghiệp khác nhưng chỉ để xử lý bã thải gyps của DAP Đình Vũ, không đồng ý với việc đưa chất thải từ nơi khác về đây xử lý.

Trên thực tế, để các doanh nghiệp xử lý chất thải hoạt động hiệu quả ngoài sự nỗ lực, thậm chí là sự dũng cảm của chính họ, còn cần rất nhiều sự trợ giúp của Trung ương và địa phương. Với trường hợp Công ty CP thạch cao Đình Vũ, cần sớm xem xét việc miễn giảm thuế GTGT đối với sản phẩm thạch cao nhân tạo sản xuất từ nguyên liệu bã thải gyps. Đồng thời, đây là dự án xử lý môi trường cần được quan tâm có thêm một số ưu đãi như cho vay vốn với lãi suất thấp để hạ giá thành; có chính sách khuyến khích các doanh nghiệp, đơn vị sử dụng các sản phẩm thạch cao nhân tạo trong nước thay cho hàng nhập khẩu… Có như vậy, mới có thể nhanh chóng thực hiện được mục tiêu Chính phủ đề ra cho tới năm 2020 quy định trong QĐ 452 mới ban hành.

Hồng Thanh