Tăng cường kiểm tra nguồn gốc

Đoàn thanh tra Sở Y tế kiểm tra thị trường dược liệu tại các nhà thuốc. Ảnh: Đỗ Hiền

Tại cửa hàng kinh doanh dược liệu Đại Hưng Tường, địa chỉ tại 31 phố Tô Hiệu, luôn tấp nập khách ra vào. Bà Phạm Thị Nghĩa, chủ cơ sở cho biết: “ Tại cửa hàng hiện kinh doanh khoảng hơn 100 loại dược liệu. Toàn bộ đều lấy hàng ở chợ Ninh Hiệp (Gia Lâm, Hà Nội). Đây là nơi tập kết và chế biến dược liệu lớn nhất ở phía Bắc, chủ yếu nhập về từ Trung Quốc qua các cửa khẩu ở biên giới. Dù biết là trái quy định, nhưng cơ sở vẫn lấy hàng từ chợ Ninh Hiệp do giá rẻ hơn so với lấy dược liệu có hồ sơ công bố của các doanh nghiệp trong nước”. Vì vậy, tại thời điểm kiểm tra, bà Nghĩa chưa xuất trình được hồ sơ chứng minh nguồn gốc, xuất xứ của các loại dược liệu. Đoàn thanh tra Sở Y tế lấy 4 mẫu dược liệu để kiểm nghiệm do nghi chất lượng không bảo đảm; thu giữ, niêm phong 2 sản phẩm gồm 1 loại thuốc toàn chữ Trung Quốc, không có hướng dẫn sử dụng bằng tiếng Việt và khá nhiều sản phẩm thuốc “Thần Khúc” do nhà thuốc gia truyền Thọ Thế Đường (xã Tân Ước, huyện Thanh Oai, Hà Nội) sản xuất, có công văn thu hồi sản phẩm của Cục quản lý Dược từ đầu tháng 5- 2017.

Kiểm tra tại cơ sở kinh doanh dược liệu của bà Đan Thị Trúc Ngân, ở địa chỉ 69 đường Cát Cụt, đoàn kiểm tra phát hiện hàng trăm loại dược liệu không rõ nguồn gốc, bảo quản không bảo đảm theo quy định. Tại thời điểm kiểm tra, chủ cơ sở không xuất trình được hồ sơ chứng minh nguồn gốc xuất xứ của các dược liệu. Đoàn kiểm tra cũng lấy mẫu 5 loại dược liệu nghi ngờ về chất lượng để kiểm nghiệm. Tại cửa hàng kinh doanh dược liệu Hiệp Hưng Tường, ở số 209 A đường Trần Nguyên Hãn (quận Lê Chân), đoàn cũng phát hiện phần lớn dược phẩm không có nguồn gốc rõ ràng, việc bảo quản dược liệu không bảo đảm quy định. Tại đây, đoàn kiểm tra niêm phong và tịch thu toàn bộ sản phẩm tinh bột nghệ vàng Minh Lộc do một cơ sở tại huyện Như Quỳnh, tỉnh Hưng Yên sản xuất trái quy định, không có giấy phép.

Theo Phó giám đốc Sở Y tế Nguyễn Tiến Sơn, trong tháng 5-2017, thanh tra Sở Y tế tiến hành kiểm tra đột xuất 20 cơ sở kinh doanh dược liệu, đoàn phát hiện 90% số cơ sở kinh doanh dược liệu không rõ nguồn gốc. Trên địa bàn thành phố hiện có 60 cơ sở kinh doanh dược liệu. Đáng lo là, phần lớn các chủ cơ sở có bằng cấp theo quy định, nhưng vì chạy theo lợi nhuận, cố ý kinh doanh dược liệu nhập khẩu theo đường tiểu ngạch thay vì phải mua dược liệu có hồ sơ công bố xuất xứ của các doanh nghiệp.

Hơn 15% số mẫu không bảo đảm chất lượng

Theo Giám đốc Trung tâm kiểm nghiệm dược phẩm và mỹ phẩm Hải Phòng Đỗ Thị Thu Huyền, qua kiểm nghiệm các mẫu dược liệu lấy từ các đợt kiểm tra của năm 2016 và đợt đầu năm 2017, trung tâm phát hiện 15-20% mẫu không đạt chất lượng; trong đó 10% số mẫu không đạt chất lượng về hàm lượng và hoạt chất. Nhiều loại dược liệu bị trộn rác, cát, xi măng, lẫn tạp chất, thậm chí tẩm ướp cả hóa chất độc hại.

Trước thực trạng nguồn dược liệu trên thị trường kém chất lượng, nhiều lương y tự trồng cây thuốc nhằm có nguồn dược liệu sạch, bảo đảm chất lượng. Lương y Nguyễn Thị Hòa ở ngõ 42, đường Trần Nguyên Hãn cho biết, để có dược liệu an toàn, chị phải tự trồng một số loại thuốc tại quê ở tỉnh Hải Dương và mua dược liệu tại Bệnh viện Y học cổ truyền. Đối với một số vị thuốc nhập khẩu, chị cẩn thận đưa mẫu đi kiểm nghiệm tại Trung tâm kiểm nghiệm dược phẩm và mỹ phẩm Hải Phòng. Có lần kết quả kiểm nghiệm cho thấy dược liệu không có hoặc có rất ít hoạt chất, phần lớn chỉ còn là “bã dược liệu”.

Phó giám đốc Sở Y tế Nguyễn Tiến Sơn thông tin, so với tân dược, việc kiểm định chất lượng, hàm lượng dược liệu, đông dược rất khó khăn. Trong khi đó, việc buôn bán, vận chuyển các nguyên liệu bào chế thuốc lậu rất nhiều. Nguy hiểm ở chỗ, nếu các nguyên liệu này được bào chế thành thuốc thành phẩm sẽ ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe của người sử dụng. Nếu người bệnh uống phải thuốc kém chất lượng, chứa nhiều tạp chất sẽ bị ngộ độc, suy nội tạng. Để quản lý chặt chẽ chất lượng nguồn dược liệu, Bộ Y tế mới đây ban hành quy định yêu cầu tất cả dược liệu nhập vào Việt Nam phải chứng minh được nguồn gốc xuất xứ, đối tác bên xuất khẩu phải được phép kinh doanh dược liệu. Đồng thời, doanh nghiệp Việt Nam muốn nhập khẩu dược liệu phải bảo đảm các điều kiện như: Được cấp giấy chứng nhận đủ điều kiện kinh doanh thuốc với phạm vi bán buôn dược liệu; đạt các nguyên tắc “Thực hành tốt bảo quản thuốc” đối với dược liệu. Để thị trường dược liệu hoạt động lành mạnh, chất lượng dược liệu bảo đảm, cần có sự thực hiện trách nhiệm và phối hợp của các cơ quan như Hải quan, Quản lý thị trường, Công an...Trước mắt, để ngăn chặn hàng kém chất lượng, cùng sự tăng cường kiểm tra, kiểm soát “đầu nguồn” nhập khẩu của cơ quan Hải quan, ngành Y tế sẽ tăng cường kiểm tra ở “cuối nguồn” là các cơ sở khám, chữa bệnh, trả lại uy tín cho y học cổ truyền cũng như bảo đảm sự an toàn, sức khỏe cho người sử dụng.

Hoàng Yên