Bảo đảm sự công bằng trong thực hiện nghĩa vụ bồi thường

(HPĐT)- Ngày 31- 5, Quốc hội thảo luận tại hội trường về một số nội dung còn ý kiến khác nhau của dự án Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước (sửa đổi) và dự kiến Chương trình xây dựng luật, pháp lệnh năm 2018; dự kiến Chương trình hoạt động giám sát của Quốc hội năm 2018.

Đại biểu Quốc hội tỉnh Đắk Lắk Đặng Xuân Phương phát biểu ý kiến. Ảnh: TTXVN

Làm rõ phạm vi trách nhiệm bồi thường

Báo cáo giải trình, tiếp thu, chỉnh lý dự án Luật Trách nhiệm bồi thường của nhà nước (sửa đổi) do Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật của Quốc hội Nguyễn Khắc Định trình bày trước Quốc hội, làm rõ một số vấn đề lớn của dự án Luật.

Về phạm vi trách nhiệm bồi thường của nhà nước, qua thảo luận phần đông ý kiến đại biểu Quốc hội tán thành phạm vi điều chỉnh của dự thảo luật quy định trách nhiệm bồi thường của nhà nước trong lĩnh vực quản lý hành chính, tố tụng và thi hành án; đề nghị rà soát, bổ sung các trường hợp khác thuộc phạm vi trách nhiệm bồi thường của Nhà nước trong từng lĩnh vực được pháp luật quy định để bảo đảm tính bao quát. Một số ý kiến đại biểu Quốc hội đề nghị việc quy định phạm vi trách nhiệm bồi thường của nhà nước cần cân nhắc phù hợp, bảo đảm quyền của người dân, nhưng đồng thời phải bảo đảm hoạt động bình thường của các cơ quan nhà nước. Tiếp thu ý kiến này, Ủy ban Thường vụ Quốc hội chỉ đạo các cơ quan nghiên cứu, rà soát các quy định của pháp luật hiện hành về phạm vi trách nhiệm bồi thường của Nhà nước để chỉnh lý dự thảo luật trên nguyên tắc bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ của hệ thống pháp luật, phù hợp điều kiện kinh tế - xã hội, năng lực thực thi công vụ của đội ngũ cán bộ, công chức.

Đại biểu Bùi Văn Xuyền (Thái Bình) cho rằng, dự thảo luật cơ bản tháo gỡ vướng mắc, khó khăn trong thực tiễn thi hành luật hiện nay; đồng tình phạm vi bồi thường của nhà nước cả trong tố tụng hình sự và tố tụng hành chính, người được bồi thường có quyền lựa chọn, yêu cầu cơ quan có trách nhiệm bồi thường hoặc khởi kiện ra Tòa án yêu cầu giải quyết bồi thường. Đại biểu Đào Tú Hoa (Hà Nội) bày tỏ đồng tình nội dung quy định trách nhiệm bồi thường của nhà nước trong các lĩnh vực như quản lý hành chính, hoạt động tố tụng hình sự, tố tụng dân sự, tố tụng hành chính trong hoạt động thi hành án hình sự, thi hành án dân sự. Tuy nhiên, đại biểu Nguyễn Minh Đức (TP Hồ Chí Minh) băn khoăn về phạm vi trách nhiệm bồi thường của nhà nước. Nếu quy định phạm vi trách nhiệm bồi thường bao gồm lĩnh vực hành chính, tố tụng hành chính, tố tụng dân sự, tố tụng hình sự và căn cứ vào đó để xác định thiệt hại là quá rộng, do đó, cần xem xét kỹ lưỡng trước khi thông qua dự án luật này.

Về phạm vi trách nhiệm bồi thường của nhà nước trong hoạt động tố tụng dân sự, tố tụng hành chính, dự thảo luật quy định, nhà nước có trách nhiệm bồi thường thiệt hại khi bản án, quyết định có hiệu lực pháp luật nhưng bị cơ quan có thẩm quyền kết luận là trái pháp luật mà người ra bản án, quyết định đó bị xử lý kỷ luật, xử lý trách nhiệm hình sự hoặc hành vi trái pháp luật của họ được xác định tại quyết định giải quyết khiếu nại hoặc kết luận nội dung tố cáo của Chánh án Tòa án có thẩm quyền. Đại biểu Phạm Hồng Phong (Hậu Giang) cho rằng, lĩnh vực tố tụng dân sự và tố tụng hành chính là hết sức phức tạp. Thực tế cho thấy, các tranh chấp đa dạng, trong khi đó, pháp luật điều chỉnh trong 2 lĩnh vực này còn nhiều chồng chéo. Vì thế, phải quy định rõ thế nào là ra bản án, quyết định trái pháp luật, để khi giải quyết bồi thường tránh dàn trải. Cũng theo đại biểu Phạm Hồng Phong, trong các vụ án dân sự, hành chính nếu việc ra bản án, quyết định không đúng sẽ bị giám đốc thẩm, tái thẩm để xét xử lại. Việc ra bản án, quyết định không đúng gây thiệt hại cho một bên nhưng đồng thời cũng đem lại lợi ích cho bên kia. Nhưng khi bị giám đốc thẩm, tái thẩm để xét xử lại thì quyền và lợi ích của các bên sẽ được giải quyết lại từ đầu. Như vậy, hành vi ra bản án, quyết định trái pháp luật của cấp xét xử trước đây không còn hiệu lực nên không ảnh hưởng đến quyền và lợi ích hợp pháp của ai. Do đó, không cần thiết phát sinh trách nhiệm bồi thường, cần chỉnh sửa khoản 5, Điều 19 phù hợp thực tế.

Thương lượng phải văn minh

Đại biểu Điểu Huỳnh Sang ( Bình Phước) đồng tình về nguyên tắc thương lượng là thiệt hại đến đâu bồi thường đến đó, thương lượng phải mang tính nhân văn và thúc đẩy việc bồi thường nhanh hơn chứ không phải thương lượng để giảm bớt trách nhiệm bồi thường. Theo đại biểu, cần quy định cụ thể hơn quyền, trách nhiệm để bảo đảm hài hoà quyền của Nhà nước và công dân.

Đại biểu Lưu Bình Nhưỡng (Bến Tre) không đồng tình một số ý kiến và báo cáo của Ủy ban Pháp luật trình Quốc hội về việc cần có đơn của người oan sai thìmới xin lỗi công khai. Theo đại biểu, không phải tất cả người dân đều hiểu được quyền của mình, nhất là những người có trình độ văn hóa thấp, đồng bào dân tộc thiểu số ở vùng sâu, vùng xa. Chúng ta đang xây dựng nhà nước phục vụ thì không cần thiết phải để người dân xin mình thì mới phục vụ, nhà nước phải tự mình đi phục vụ. Đại biểunhất trí là nhà nước cần thực hiện nghĩa vụ này một cách chủ động.

Giải trình thêm một số vấn đề đại biểu quan tâm, Bộ trưởng Bộ Tư pháp Lê Thành Long khẳng định, thương lượng là nguyên tắc được áp dụng khi bồi thường và đây cũng là tiếp cận chung của các nước. Dự thảo luật thiết kế kỹ về thương lượng, từ thành phần đến địa điểm, nội dung, quy trình thương lượng. “Chúng tôi ý thức được rằng thương lượng là bảo đảm đi đến thống nhất, thoả thuận trước khi bồi thường chứ không hẳn cò kè thêm bớt với công dân” – Bộ trưởng nhấn mạnh và cho biết việc quy định thành phần thương lượng dựa trên ý tưởng các cơ quan liên quan ngồi lại cùng lúc và thống nhất thực hiện luôn, góp phần đẩy nhanh thủ tục bồi thường.

Đề nghị bổ sung thêm một số luật

Thảo luận về dự kiến Chương trình xây dựng luật, pháp lệnh năm 2018, điều chỉnh Chương trình xây dựng luật, pháp lệnh năm 2017; dự kiến chương trình giám sát của Quốc hội năm 2018, đại biểu Đặng Xuân Phương ( Đắc- Lắc) cho rằng, để bảo đảm tính đồng bộ trong hệ thống hành chính nhà nước, Quốc hội cần cân nhắc việc bổ sung vào chương trình kỳ họp thứ 6 (cuối năm 2018) sửa đổi Luật Cán bộ công chức, sau 9 năm ban hành (năm 2008). Theo đại biểu, lý do sửa đổi không phải chỉ để giải quyết những vấn đề chưa đồng bộ trong các quy định về trách nhiệm công vụ và việc xử lý cán bộ công chức sau khi nghỉ hưu, chuyển công tác, mà thực tiễn đã và đang đặt ra nhiều vấn đề cần giải quyết như vấn đề tinh giản biên chế đặt ra từ nhiều năm qua nhưng không giải quyết được căn bản. Trong khi đó, các quy định về vị trí việc làm còn mang tính hình thức, không phản ánh được thực chất, chất lượng giải quyết công việc của cán bộ, công chức. Hơn nữa, các quy định về bầu, bổ nhiệm, luân chuyển cán bộ công chức như hiện nay chưa thực sự gắn với thẩm quyền giám sát và xử lý trách nhiệm đối với người có chức vụ trong hệ thống công vụ. Theo đại biểu, thời gian qua cử tri và công luận rất bức xúc trước việc đề bạt, bổ nhiệm đúng quy trình nhưng vẫn bỏ lọt một số cán bộ năng lực yếu kém, nhiều sai phạm trong quản lý. Các quy định về chức danh lãnh đạo quản lý chưa được tách bạch một cách khoa học hợp lý với các hệ thống ngạch bậc, chức danh chuyên môn. Còn biến thể trong hệ thống chức danh như “hàm” và việc thi nâng ngạch trở thành cơ chế để giải quyết vấn đề chính sách tiền lương, chứ không phải vì nhu cầu chuyên môn.

Đại biểu Ngô Thị Minh (Quảng Ninh) đề xuất đưa vào chương trình xây dựng luật, pháp lệnh năm 2018 dự án Luật Nhà giáo. Lý do là dự án luật này được đặt ra từ Chỉ thị 40 ngày 15- 6- 2004 của Ban Bí thư khi đề cập đội ngũ nhà giáo và cán bộ quản lý giáo dục và được đưa vào nghị quyết số 27 ngày 15- 11- 2008 của Quốc hội khoá 12, được triển khai để chuẩn bị trình Quốc hội. Tuy nhiên, chưa có sự đồng thuận. Ngoài ra, thời gian qua có gần 200 văn bản quy định và điều chỉnh về chính sách đối với nhà giáo, nhưng nhiều chồng chéo và không thể giải quyết những vấn đề đặt ra.

Sớm thông qua Luật An ninh mạng

Chọn vấn đề bức xúc để giám sát

Nhiều đại biểu Quốc hội cơ bản đồng tình với tờ trình của Ủy ban Thường vụ Quốc hội về dự kiến Chương trình giám sát của Quốc hội năm 2018, cho rằng, 4 nội dung giám sát chuyên đề được lựa chọn đưa ra xin ý kiến đều là những vấn đề bức xúc, nổi lên ở tầm vĩ mô và có ảnh hưởng lớn đến đời sống kinh tế - xã hội, được cử tri và nhân dân quan tâm. Cụ thể gồm: Việc thực hiện chính sách, pháp luật về sắp xếp, cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước; việc thực hiện chính sách, pháp luật về quản lý, sử dụng nguồn vốn trái phiếu Chính phủ, vốn vay nước ngoài để đầu tư xây dựng cơ sở hạ tầng phát triển kinh tế - xã hội; việc thi hành pháp luật về bảo đảm trật tự, an toàn giao thông; việc thực hiện chính sách, pháp luật hỗ trợ phát triển vùng dân tộc thiểu số và miền núi.

Qua thảo luận, nhiều ý kiến đại biểu đề xuất lựa chọn giám sát nội dung: Việc thực hiện chính sách, pháp luật hỗ trợ phát triển vùng dân tộc thiểu số và miền núi. Theo đại biểu Bùi Sỹ Lợi (Thanh Hóa), hiện nay có rất nhiều chính sách dành cho đồng bào dân tộc, nhưng thực tiễn cho thấy đời sống của bà con còn rất khó khăn, tỷ lệ hộ nghèo hơn 20%, chiếm 50% tổng số hộ nghèo của cả nước... Hiện nay, 20,8% dân số từ 15 tuổi trở lên không biết tiếng phổ thông hay đọc được tiếng phổ thông. Nếu lựa chọn giám sát chuyên đề này, sẽ là căn cứ để nghiên cứu xây dựng pháp luật phát triển đồng bào dân tộc và miền núi./.