Làm tốt công tác phân luồng hướng nghiệp từ bậc THCS: Học sinh, xã hội đều lợi

Hiện nay, phân luồng học sinh bậc cuối THCS phổ biến là: học tiếp lên THPT; học văn hóa, hoặc kết hợp học văn hóa và học nghề ở các trung tâm giáo dục nghề nghiệp-giáo dục thường xuyên; đi học nghề ở các trường trung cấp, cao đẳng; tham gia trực tiếp vào thị trường lao động. Thực tế nhiều năm nay cho thấy, phần lớn số học sinh tốt nghiệp THCS lựa chọn tiếp tục học THPT. Học sinh không thi đỗ vào trường THPT công lập thì học ở các trường dân lập. “Bất đắc dĩ” lắm mới học tại trung tâm giáo dục nghề nghiệp-giáo dục thường xuyên. Số rất ít lựa chọn học nghề; còn lại tham gia trực tiếp vào thị trường lao động. Việc này hầu như học sinh không tự quyết định, phụ thuộc chủ yếu vào ý kiến của cha mẹ.

Chị Vũ Thị Mai, ở xã Bát Trang (huyện An Lão) có con năm nay học hết bậc THCS. Biết lực học của con chỉ ở mức trung bình, con cũng không tha thiết học, nhưng chị luôn động viên con phải học THPT với bất cứ hình thức nào. Chị tâm sự: “Gia đình có 2 con, phải cố lo cho các cháu học hành, rồi vào đại học, cao đẳng để tròn trách nhiệm. Bây giờ “cả làng” học đại học, cao đẳng mà con mình đi học nghề thấy cứ “làm sao” ấy”. Đây cũng là tâm lý phổ biến của nhiều cha mẹ khác có con học lớp 9 bậc THCS. Họ không vượt qua được rào cản tâm lý bằng cấp, không thích con mình đi học nghề dù biết có thể các cháu thi đỗ, học lên đại học, cao đẳng ra trường cũng chưa chắc có việc làm phù hợp, ổn định. Anh Nguyễn Mạnh, giáo viên Trường THCS Bát Trang cho biết, nhà trường tổ chức định hướng, tư vấn phân luồng học sinh. Năm học 2016-2017, toàn trường có 87 học sinh lớp 9. Kết thúc năm học, hơn 60 em tiếp tục ôn thi vào THPT. Theo anh Mạnh nếu căn cứ vào lực học nhiều em khó thi đỗ vào THPT công lập. Tuy nhiên, nhiều gia đình vẫn cho con thi, không đỗ trường công lập thì lựa chọn trường dân lập thay vì học nghề hay chọn hình thức vừa học văn hóa, vừa học nghề. Theo Giám đốc Sở Giáo dục-Đào tạo Nguyễn Xuân Trường, mỗi năm có khoảng 85-90% số học sinh học xong lớp 9 tiếp tục đăng ký thi vào học THPT.

Sàng lọc chất lượng

Theo Phó trưởng Phòng Dạy nghề (Sở Lao động-Thương binh và Xã hội) Nguyễn Văn Thường, nếu làm tốt công tác phân luồng, chỉ những học sinh có học lực tốt mới học THPT. Sau tốt nghiệp THPT, số ít học sinh xuất sắc tiếp tục học đại học để có bằng cấp chuyên ngành, làm việc đạt hiệu quả cao tại nhiều lĩnh vực kinh tế, xã hội khác nhau. Như vậy, chất lượng giáo dục sẽ tốt hơn vì được “lọc” đầu vào ngay từ THPT. Số học sinh còn lại sẽ học nghề kết hợp học văn hóa. Sau 3 năm, khi tốt nghiệp vừa có bằng nghề, vừa có bằng THPT. Như vậy sẽ giảm bớt nhiều kinh phí và thời gian học tập, đủ 18 tuổi có thể làm được việc ngay, lợi 3 năm so với học sinh học THPT rồi mới học nghề, 7 năm so với sinh viên tốt nghiệp đại học quay lại học nghề. Việc phân luồng để số lượng học sinh học nghề nhiều hơn cũng góp phần cân đối, ổn định lực lượng lao động, tạo nguồn nhân lực được đào tạo nghề, có chất lượng hơn khi đã qua trường lớp. Lợi ích của việc phân luồng đã rõ, nhưng công tác phân luồng học sinh bậc THCS hiệu quả chưa cao. Nguyên nhân do việc chỉ đạo, thực hiện phân luồng chưa quyết liệt.

Muốn phân luồng tốt, cần giảm chỉ tiêu tuyển sinh vào bậc THPT dưới mọi hình thức. Như vậy mới “lọc” được những học sinh có lực học tốt hơn để tiếp tục học cao hơn. Tiếp theo, phải làm tốt công tác tuyên truyền để thay đổi nhận thức của cha mẹ học sinh và học sinh. Việc này không thể làm một sớm một chiều mà phải tuyên truyền liên tục, thường xuyên để cha mẹ học sinh có thời gian “ngấm”.

Về phía nhà trường, sát sao hơn trong việc tư vấn, định hướng thông qua các tiết học hướng nghiệp. Mỗi năm, vào dịp họp phụ huynh, nhà trường nên tổ chức gặp gỡ, họp toàn thể cha mẹ học sinh khối lớp 9 để định hướng, tư vấn. Giáo viên tổ chức tư vấn trực tiếp từng phụ huynh trên cơ sở lực học của con, sở thích, năng lực. Việc tư vấn, định hướng cần thiết có sự tham gia của các trường nghề để giới thiệu về chính trường mình, các nghề học, yêu cầu tuyển sinh, cơ hội nghề nghiệp khi các em học xong nghề. Quan trọng hơn nữa là việc thực hiện phân luồng phải đồng bộ với việc nâng cao chất lượng dạy nghề bằng đầu tư cơ sở vật chất, giáo viên, giáo trình, bảo đảm khi học xong học viên làm được nghề và có việc làm, đáp ứng yêu cầu công việc tại doanh nghiệp.

Phương Nam