Quản lý nợ công: Nên đưa về một mối

Dự án Cảng hàng không quốc tế Cát Bi được đầu tư bằng nguồn vốn đầu tư công đang phát huy hiệu quả, góp phần thúc đẩy kinh tế - xã hội thành phố.

Nợ công có xu hướng tăng nhanh

Theo Bộ trưởng Bộ Tài chính Đinh Tiến Dũng, qua 7 năm triển khai thực hiện, Luật Quản lý nợ công tạo hành lang pháp lý phù hợp với mức độ phát triển của nền kinh tế - xã hội thời gian qua, góp phần quan trọng trong việc huy động vốn cho bù đắp bội chi ngân sách nhà nước; tạo nguồn lực đầu tư các lĩnh vực then chốt của nền kinh tế. Tuy nhiên, đến thời điểm này phát sinh nhiều vấn đề mới cần có khung pháp lý hoàn thiện hơn để quản lý chặt nợ công. Trong đó nổi lên là nợ công có xu hướng tăng nhanh, áp lực trả nợ trong ngắn hạn lớn, tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn, nhưng chưa được kiểm soát chặt chẽ; việc quản lý, sử dụng vốn vay còn bất cập; phân bổ vốn đầu tư từ nguồn vốn vay nợ công còn dàn trải và hiệu quả đầu tư chưa cao; phát sinh những rủi ro từ các dự án sử dụng vốn vay của Chính phủ và vốn vay Chính phủ bảo lãnh dẫn đến không trả được nợ, Chính phủ phải trả nợ thay; thiếu gắn kết giữa quyết định đầu tư với cân đối nghĩa vụ trả nợ. Chỉ tính riêng quy mô dư nợ nước ngoài của Chính phủ (trong đó vay ODA, vay ưu i chiếm trên 94%) đến cuối năm 2015 so với cuối năm 2001 tăng 6,5 lần, tập trung vào 3 nhà tài trợ chính: Ngân hàng Thế giới tăng 11,5 lần (274,2 nghìn tỷ đồng/23,9 nghìn tỷ đồng); Ngân hàng Phát triển Châu Á tăng 20,3 lần (151,1 nghìn tỷ đồng/7,5 nghìn tỷ đồng); Nhật Bản tăng 6,8 lần (243,9 nghìn tỷ đồng/35,9 nghìn tỷ đồng). Đến cuối năm 2016, ước tỷ lệ nợ công/GDP ở mức 63,7% GDP, nợ của Chính phủ ở mức 52,6% GDP, nợ nước ngoài của quốc gia ở mức 44,3% GDP, nghĩa vụ trả nợ trực tiếp của Chính phủ là 14,8% tổng thu ngân sách Nhà nước. Đến cuối năm 2016, ước tỷ lệ nợ công/GDP ở mức 63,7% GDP, nợ của Chính phủ ở mức 52,6% GDP, nợ nước ngoài của quốc gia ở mức 44,3% GDP, nghĩa vụ trả nợ trực tiếp của Chính phủ là 14,8% tổng thu ngân sách Nhà nước.

Có nhiều nguyên nhân dẫn tới tình trạng trên, trong đó đáng lưu ý là tâm lý bao cấp vẫn còn, vẫn coi vốn ODA và trái phiếu Chính phủ như là khoản “xin” được mà nhẹ nghĩa vụ trả nợ và chức năng, nhiệm vụ quản lý nợ công còn chồng chéo, chưa gắn trách nhiệm vay và trả nợ với việc phân bổ, sử dụng nợ công…

Quá nhiều đầu mối quản lý

Như vậy, chức năng, nhiệm vụ quản lý nợ công còn chồng chéo, nhưng tại dự thảo Luật Quản lý nợ công (sửa đổi), Chính phủ trình Quốc hội giữ nguyên quy định như hiện hành tại Luật Quản lý nợ công 2009 nhằm ổn định bộ máy, không gây xáo trộn tổ chức, chức năng và nhiệm vụ của các cơ quan này. Theo đó, Bộ Tài chính là cơ quan giúp Chính phủ thống nhất quản lý nợ công, chủ trì đàm phán, ký kết các hiệp định, thỏa thuận vay cụ thể (trừ các thỏa thuận vay với các tổ chức tài chính quốc tế do Ngân hàng Nhà nước Việt Nam chủ trì); Bộ Kế hoạch và Đầu tư chủ trì thống nhất quản lý vốn vay ODA, trong đó chủ trì vận động, điều phối, đàm phán ký kết các hiệp định khung về ODA và vay ưu đãi; Ngân hàng Nhà nước Việt Nam thực hiện vai trò chủ trì đàm phán ký kết các hiệp định vay ODA với các tổ chức tài chính quốc tế (Ngân hàng Thế giới, Ngân hàng Phát triển châu Á).

Thảo luận tại tổ, ý kiến của nhiều đại biểu Quốc hội đề nghị nên nghiên cứu và đưa về một mối. Theo đại biểu Hoàng Quang Hàm (Phú Thọ) để nguyên đầu mối sẽ rất hạn chế trong quản lý và bị động trong quản lý nợ.

Nếu dồn 3 về một đầu mối quản lý nợ công thì không những giảm được biên chế, giảm thủ tục hành chính, giảm phiền hà, mà đàm phán nợ công cũng thuận lợi. Khi đó, cũng sẽ có được bức tranh tổng thể của nợ công bao gồm cả nợ trong nước và ngoài nước, chứ không phải là phân mảnh rồi ghép lại như bây giờ.

Đại biểu Hồ Đức Phớc (Nghệ An), Tổng kiểm toán Nhà nước cho biết, cơ quan kiểm toán gặp nhiều khó khăn khi muốn lấy số liệu về nợ công để thực hiện kiểm toán, và đề nghị dự luật cần phân định rõ một cơ quan là Bộ Tài chính làm đầu mối quản lý, chịu trách nhiệm về nợ công.

Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Kim Ngân tại cuộc thảo luận tổ cũng cho rằng, tồn tại lớn nhất về quản lý nợ công hiện nay đó là có tới 3 cơ quan cùng quản lý. Một người đi đàm phán vay, một người phân bổ số nợ vay, một người đi trả nợ. Đây là điểm bất hợp lý mà chẳng quốc gia nào giống như chúng ta- Chủ tịch Quốc hội khẳng định, nếu điểm bất cập này được sửa, thu gọn lại theo hướng đầu mối duy nhất quản lý, chịu trách nhiệm thì sẽ là “một cuộc cách mạng”.

Hồng Thanh