Làng bonsai giữa Hà Nội

Dạo quanh ngôi làng cổ kính, có thể thấy hầu như nhà nào cũng có ít nhất một chậu cây cảnh, không phân biệt giàu – nghèo, nhà rộng – nhà hẹp. Thú chơi cây cảnh là nét văn hóa độc đáo mà họ luôn cố gắng gìn giữ và lưu truyền cho các thế hệ sau. Bất kỳ cuộc thi cây cảnh nào diễn ra khắp cả nước, cây cảnh làng Triều Khúc cũng đều đạt giải cao. Như cây sanh có thế Phu Thê hơn 100 tuổi của ông Nguyễn Gia Hiền đoạt giải Vàng trong Festival cây cảnh nghệ thuật lần thứ nhất tổ chức ở thành phố Hồ Chí Minh năm 2006. Cây được đặt trong bể hình chữ nhật có chứa nước sạch cùng bèo ong. Rễ cây quặp sâu vào tảng đá cổ. Thế Phu Thê này rất khó tạo dáng. Cây có hai thân, hai ngọn nhưng phân chia rõ ràng thân lớn, thân bé, tán trên, tán dưới thể hiện cho một cặp vợ chồng. Thân lớn tượng trưng cho người chồng, là trụ cột chính trong gia đình nên nó phải mang dáng mạnh mẽ, to lớn. Thân bé tượng trưng cho vợ, uốn lượn mềm mại và thấp hơn tán chồng. Ông Hiền gọi đó là vẻ đẹp “phô cành rõ lá”.

Một cây Bonsai độc đáo của làng Triều Khúc.

Theo các nghệ nhân làng Triều Khúc, một cây cảnh đẹp bao giờ cũng phải hội tụ ba chữ: cổ - kỳ – mỹ. Cổ - không đơn thần là cổ thụ, già lão, lâu năm mà đề cao tài năng của nghệ nhân biến một cây không có tuổi đời cao thành một cây cổ lão. Kỳ - không phải là kì quặc mà là cái mới độc đáo, cái không giống ai trong tạo tác cây cảnh. Và Mỹ là đi sâu nét đẹp nhân văn, chứ không đơn thuần ở cái đẹp hình thức.

Trong suốt mấy trăm năm làm nghề tạo tác cây kiểng bon sai, người Triều Khúc luôn đặt ba chữ ấy lên đầu. Ai cũng hiểu được lẽ ấy nhưng không phải ai cũng làm được điều ấy. Một phần vì nghề tiêu tốn quá nhiều thời gian, công sức, tâm trí; phần nữa là người chơi cây bây giờ chỉ am hiểu và sính cái đẹp bề ngoài nên dù rất tâm huyết nhưng nhiều khi, dù cây chưa đạt tầm, các nghệ nhân cũng tặc lưỡi hài lòng. Đạo nghề vì thế cũng giảm đi mất phần nào.

Hiện nay, Triều Khúc vẫn còn vài chục người làm nghề tạo tác bon sai. Có những gia đình mấy đời đều theo nghề. Họ sống được với nghề một cách sung túc và nhiều gia đình cũng đổi đời nhờ vườn cảnh.