Tháo gỡ vướng mắc để thực hiện

Việc thực hiện trách nhiệm khởi kiện đơn vị, doanh nghiệp của tổ chức công đoàn gặp không ít khó khăn, ảnh hưởng đến quyền lợi chính đáng của người lao động (ảnh mang tính minh họa)

- Được biết, từ ngày 1-1-2016, tổ chức công đoàn có trách nhiệm khởi kiện các đơn vị, doanh nghiệp nợ, trốn nợ tiền BHXH. Đề nghị đồng chí cho biết, Liên đoàn Lao động thành phố triển khai nhiệm vụ này như thế nào?

- Thực hiện Hướng dẫn số 995 ngày 30-6-2016 của Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam về việc hướng dẫn công đoàn khởi kiện, tham gia tố tụng dân sự giải quyết các vụ án tranh chấp lao động cá nhân và lao động tập thể. Liên đoàn Lao động thành phố tiến hành ký quy chế phối hợp với Bảo hiểm xã hội Hải Phòng trong việc thực hiện chính sách, pháp luật và cung cấp thông tin, tài liệu khởi kiện ra tòa đối với các hành vi vi phạm pháp luật về BHXH, BHYT, BHTN giai đoạn 2016-2020. Tiếp đó, Liên đoàn Lao động thành phố ký chương trình phối hợp với Toà án nhân dân thành phố giai đoạn 2016-2020, đồng thời tổ chức tập huấn, hướng dẫn, giao nhiệm vụ Liên đoàn Lao động các quận, huyện thực hiện việc khởi kiện các đơn vị, doanh nghiệp có hành vi vi phạm pháp luật về BHXH, BHYT, BHTN.

-Tính đến thời điểm này, tổ chức công đoàn khởi kiện được bao nhiêu doanh nghiệp nợ đọng tiền BHXH?

- 5 tháng đầu năm 2017, Trung tâm tư vấn pháp luật Liên đoàn Lao động thành phố hướng dẫn, hỗ trợ Liên đoàn Lao động các quận, huyện nộp đơn khởi kiện 7 đơn vị, doanh nghiệp nợ BHXH, BHYT, BHTN. Bên cạnh đó, Trung tâm tư vấn pháp luật Liên đoàn Lao động thành phố tiếp tục hoàn thiện hồ sơ theo yêu cầu của Tòa án đối với 7 hồ sơ khởi kiện từ tháng 12-2016. Trong đó, Trung tâm tư vấn pháp luật Liên đoàn Lao động thành phố trực tiếp thực hiện khởi kiện 2 doanh nghiệp tại Tòa án nhân dân quận Ngô Quyền. Mặc dù tổ chức công đoàn rất nỗ lực, cố gắng, song tính đến thời điểm này, trong số 14 hồ sơ khởi kiện các đơn vị, doanh nghiệp nợ tiền BHXH, Tòa án hòa giải thành 3 đơn vị, trả hồ sơ 7 đơn vị, còn lại đang trong quá trình nghiên cứu, bổ sung, chỉnh sửa… do những vướng mắc về thủ tục trong quá trình triển khai.

- Vậy những khó khăn, vướng mắc trong quá trình triển khai khởi kiện và giải pháp tháo gỡ là gì?

- Luật BHXH 2014 có hiệu lực từ 1-1-2016 thể hiện rõ tổ chức công đoàn có trách nhiệm khởi kiện đơn vị, doanh nghiệp nợ, trốn đóng BHXH, nhưng đến nay, việc khởi kiện đơn vị, doanh nghiệp gặp nhiều khó khăn, nếu không muốn nói là ách tắc. Như trên đã nêu, 7/14 hồ sơ tổ chức công đoàn chuyển sang tòa đề nghị khởi kiện bị trả lại và đến nay cũng chưa khởi kiện được doanh nghiệp nợ BHXH ra tòa. Không chỉ ở Hải Phòng mà nhiều địa phương khác trong cả nước, tình trạng tổ chức công đoàn chưa thực hiện được quyền khởi kiện doanh nghiệp về việc nợ BHXH theo quy định tại điểm d, khoản 1, Điều 14 Luật BHXH và Điều 187 Bộ luật Tố tụng Dân sự diễn ra khá phổ biến.

Để khởi kiện phải thực hiện theo quy định của Bộ luật Lao động là qua hòa giải và giải quyết của Chủ tịch UBND cấp huyện. Thẩm quyền khởi kiện doanh nghiệp là chủ tịch công đoàn cơ sở hoặc công đoàn cấp trên cơ sở đối với những nơi chưa có tổ chức công đoàn. Trong trường hợp công đoàn cơ sở không thể khởi kiện thì ủy quyền cho công đoàn cấp trên cơ sở hoặc Trung tâm tư vấn pháp luật công đoàn thực hiện việc này. Nhưng cái khó là công đoàn cơ sở do chủ sử dụng lao động trả lương nên ngại không khởi kiện hoặc ủy quyền cho công đoàn cấp trên. Bên cạnh đó, tổ chức công đoàn muốn khởi kiện đơn vị, doanh nghiệp phải có đơn ủy quyền của người lao động, trong khi người lao động muốn giữ công việc cũng không đứng ra ủy quyền cho tổ chức công đoàn khởi kiện. Đó là chưa nói đến việc tìm người ủy quyền ở các doanh nghiệp sắp giải thể, đã giải thể lại càng khó hơn.

Một vướng mắc nữa trong việc khởi kiện các doanh nghiệp nợ, trốn tránh đóng BHXH là giữa Bộ luật Lao động, Luật BHXH, Luật Công đoàn, Bộ luật Tố tụng dân sự còn “vênh” nhau… nên việc hoàn thiện hồ sơ khởi kiện doanh nghiệp ra tòa đã khó, việc xét xử các vụ án liên quan đến nợ đọng BHXH càng khó hơn. Theo quan điểm của Tòa án nhân dân tối cao, trốn đóng BHXH là hành vi nghiêm cấm trong Luật BHXH và phải bị xử lý theo Luật xử lý vi phạm hành chính. Vì vậy, BHXH Việt Nam có chức năng thanh tra thu thì phải là cơ quan xử phạt trước. Nếu doanh nghiệp không chấp hành, BHXH có quyền kiến nghị với cơ quan có thẩm quyền khởi tố ra tòa án. Từ quan điểm này, Tòa án nhân dân thành phố đồng ý với việc Tòa án nhân dân quận, huyện trả lại đơn khởi kiện đơn vị, doanh nghiệp nợ BHXH của tổ chức công đoàn.

Trước mắt, nếu chưa thể sửa đổi, bổ sung các điều luật, Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam, Tòa án nhân dân tối cao, Bộ Lao động, Thương binh và Xã hội, Bộ Tư pháp, Bảo hiểm Xã hội Việt Nam, Ủy ban về các vấn đề xã hội của Quốc hội cần bàn với nhau tháo gỡ vướng mắc trên… bảo đảm các quy định về công tác khởi kiện của công đoàn được đồng bộ, thống nhất nhằm bảo vệ quyền và lợi ích chính đáng của người lao động.