Giọt nước tràn ly hay âm mưu của các cường quốc ?

Hành khách của các chuyến bay bị hủy bỏ do cuộc khủng hoảng chưa từng có tại vùng Vịnh phải vạ vật tại sân bay Hamad (Đô-ha, Ca-ta). Ảnh: nongnghiep.vn

Cuộc khủng hoảng lần này xuất phát từ một bài viết đăng tải trên trang mạng của hãng thông tấn chính thức Ca-ta QNA ngày 23-5. Có những phát biểu gây tranh cãi được cho là của Quốc vương nước này Sếch Ta-mim Bin Ha-mát An Tha-ni tại một buổi lễ dành cho tân binh của Lực lượng Vệ binh Quốc gia Ca-ta. Theo bài viết, Quốc vương Tha-ni chỉ trích dữ dội Các tiểu vương quốc Ả-rập thống nhất (UAE), Ba-ranh, Ai Cập và Ả-rập Xê-út, đồng thời buộc tội những nước này phát động chiến dịch bôi nhọ chống Ca-ta như một nước ủng hộ chủ nghĩa khủng bố. Các phát biểu còn thể hiện sự ủng hộ đối với các tổ chức Anh em Hồi giáo, Hamas và chỉ trích chính sách của các nước vùng Vịnh chống I-ran, khẳng định tầm quan trọng của I-ran trong khu vực và thế giới Hồi giáo. Mặc dù bài viết được gỡ bỏ chỉ sau khoảng nửa giờ cùng với tuyên bố của Bộ Ngoại giao Ca-ta khẳng định thông tin này bị thêu dệt và là sản phẩm của tin tặc. Song vẫn dẫn đến làn sóng phản ứng dữ dội chưa từng có từ các nước trong khu vực, nhất là Ả-rập Xê-út. Truyền thông những nước này tràn ngập các bài viết chỉ trích và lên án Ca-ta với những lời lẽ hết sức gay gắt.

Phản ứng bất ngờ và đồng loạt của nhiều nước trong khu vực cho thấy thông tin trên QNA vượt quá giới hạn của những nước nói trên liên quan tới chính sách đối ngoại của Ca-ta.

Nhìn rộng ra, bản chất các cuộc xung đột và cán cân quyền lực ở vùng Vịnh lâu nay là sự tranh giành ảnh hưởng của các cường quốc và mâu thuẫn giữa hai dòng Hồi giáo lớn ở Trung Đông là Si-ai và Xăn-ni. Cuộc khủng hoảng liên quan đến Ca-ta hiện nay có thể xem là sự kiện phản ánh tham vọng của Ả-rập Xê-út theo dòng Xăn-ni. Ri-yát muốn tận dụng mối đe dọa từ "kẻ thù I-ran" theo dòng Si-ai để kêu gọi các nước Ả-rập dòng Xăn-ni thiết lập liên minh quân sự, song không nhận được sự đồng thuận từ Đô-ha. Quyết định cắt đứt quan hệ trên nhiều mặt với Ca-ta được lấy lý do là nhằm chống lại chủ nghĩa khủng bố và cực đoan. Mục đích chính của chiến dịch này là cô lập Tê-hê-ran và nâng tầm vị thế của Ri-yát trong khu vực.

Hiện chưa thể khẳng định bên nào sẽ hưởng lợi từ cuộc khủng hoảng hiện nay, song nếu không giải quyết ổn thỏa thì chính các bên liên quan sẽ chịu ảnh hưởng đáng kể. Trong bối cảnh khu vực phức tạp hiện nay, những biện pháp phong tỏa và cô lập chống Ca-ta chỉ được xem là sự khởi đầu và có thể còn kéo theo các biện pháp ngoại giao khác. Các biện pháp này không chỉ trong phạm vi GCC mà cả các cấp độ quốc tế, như thông qua nghị quyết của Liên đoàn Ả-rập thắt chặt phong tỏa đối với Ca-ta hoặc đề nghị Mỹ, châu Âu và các nước ngoài Ả-rập Hồi giáo có hành động riêng rẽ bên ngoài khuôn khổ Liên hợp quốc và Hội đồng Bảo an. Tuy nhiên, hướng đi này khó có thể giành được sự nhất trí chung và có nguy cơ càng làm phân cực nghiêm trọng cũng như gây bất ổn khu vực. Do đó, nhiều khả năng các nước vùng Vịnh sẽ duy trì áp lực kinh tế và chính trị lên Ca-ta, cộng với các nỗ lực trung gian ngoại giao, chủ yếu thông qua Cô-oét và Ô-man.

BÙI HOÀN