Còn nhiều lúng túng

Người lao động mong tổ chức công đoàn ở doanh nghiệp phát huy vai trò, bảo vệ quyền lợi về BHXH. Trong ảnh: Công nhân Công ty Fujikura Compostes trong ca làm việc. Ảnh: Châu Giang

Tổ chức công đoàn được “trao quyền” thực hiện nhiệm vụ bảo vệ quyền lợi của người lao động khi doanh nghiệp nợ và trốn đóng các loại bảo hiểm từ tháng 11-2016, sau Hướng dẫn số 995/HD-TLĐ của Tổng LĐLĐ Việt Nam. Đây là công văn hướng dẫn Công đoàn khởi kiện, tham gia tố tụng dân sự giải quyết các vụ án tranh chấp lao động cá nhân, tranh chấp lao động tập thể. Giám đốc Trung tâm tư vấn pháp luật công đoàn (TTTVPLCĐ) của cơ quan Liên đoàn Lao động (LĐLĐ) thành phố Nguyễn Minh Tân cho biết, chỉ trong thời gian ngắn, TTTVPLCĐ thành phố tiếp nhận 17 hồ sơ khởi kiện doanh nghiệp, đơn vị, với tổng số tiền nợ BHXH hơn 97,4 tỷ đồng. Đến nay, tổ chức công đoàn gửi 14 đơn kiện các doanh nghiệp nợ đóng bảo hiểm tới tòa án các cấp. Trong đó, TTTVPLCĐ gửi 2 đơn, LĐLĐ các quận, huyện gửi 12 đơn. Một số đơn khác đang được hoàn chỉnh hồ sơ để khởi kiện ra tòa.

Mặc dù nhiệm vụ của tổ chức công đoàn còn mới mẻ, song tác động tích cực tới quá trình thu nợ BHXH của các doanh nghiệp để bảo vệ quyền lợi người lao động. Như mới đây, ngày 18-4-2017, Tòa án nhân dân quận Kiến An ra Quyết định số 01/2017/QĐST-LĐ công nhận sự thỏa thuận của các đương sự. Theo đó, nguyên đơn là Liên đoàn Lao động quận Kiến An, bị đơn là Công ty cổ phần Bệnh viện đa khoa Hồng Đức. Nội dung thỏa thuận là, Công ty cổ phần Bệnh viện đa khoa Hồng Đức nộp trả BHXH, BHYT và BHTN quận Kiến An tính đến ngày 31-8-2016 là 832.547.560 đồng. Trước đó, ngày 27-2-2017, Tòa án nhân dân huyện Thủy Nguyên có biên bản hòa giải thành giữa nguyên đơn là LĐLĐ huyện Thủy Nguyên và bị đơn là Công ty cổ phần đầu tư và xây dựng Nam Triệu. Vụ kiện dân sự này liên quan tới việc Công ty cổ phần đầu tư và xây dựng Nam Triệu nợ BHXH, BHYT và BHTN của người lao động. Tính đến hết ngày 31-1-2017, công ty nợ BHXH thành phố các loại bảo hiểm với tổng số tiền 1.592.530.145 đồng. Đến hết ngày 31-3-2017, công ty thanh toán 550.000.000 đồng. Cùng thời gian này, TAND huyện Thủy Nguyên cũng nhận đơn kiện và gửi thông báo tới Công ty TNHH Thương mại hóa chất Minh Đức. Công ty này sau đó chủ động nộp số tiền nợ BHXH, BHYT và BHTN cho cơ quan BHXH.

Tuy nhiên, trên đây chỉ là số ít những vụ việc được thương lượng, thỏa thuận thành công sau khởi kiện của LĐLĐ quận, huyện bảo vệ quyền lợi người lao động. Phần lớn vụ kiện khác vẫn đang trong quá trình hoàn chỉnh hồ sơ hoặc tìm hiểu để xử lý. Như việc TAND quận Hồng Bàng trả lại 2 đơn khởi kiện đối với 2 công ty gồm: Công ty cổ phần Dược phẩm Hải Phòng và Công ty cổ phần cơ khí xây lắp hóa chất; TAND quận Ngô Quyền trả lại đơn khởi kiện đối với Công ty cổ phần bất động sản Đại Cát để bổ sung thủ tục tố tụng, hồ sơ...

Còn nhiều lúng túng

Theo Phó chủ tịch LĐLĐ thành phố Hoàng Đình Long, Luật BHXH 2014 có hiệu lực từ 1-1-2016 nêu rõ, tổ chức công đoàn có trách nhiệm khởi kiện đơn vị, doanh nghiệp nợ, trốn đóng BHXH. Nhưng đến nay, việc khởi kiện còn gặp nhiều khó khăn nếu không muốn nói là ách tắc. Khó khăn này không chỉ xảy ra ở Hải Phòng. Nhiều địa phương cũng vấp phải sự lúng túng trong triển khai nội dung này. Ở Hải Phòng, sự nỗ lực, cố gắng của tổ chức công đoàn đạt được kết quả ban đầu với 3 đơn khởi kiện được hòa giải thành. Song, còn 7 đơn bị trả lại và các đơn tiếp tục hoàn chỉnh hồ sơ do những vướng mắc về thủ tục trong quá trình triển khai.

Giám đốc TTTVPLCĐ Nguyễn Minh Tân chia sẻ, vướng mắc trong thực hiện nhiệm vụ khởi kiện của các cấp công đoàn xuất phát từ việc các văn bản quy phạm pháp luật chưa đồng bộ, thống nhất giữa Luật BHXH năm 2014, Bộ luật Lao động, Bộ luật Tố tụng dân sự và Luật Công đoàn. Theo quy định tại Khoản 2 Điều 187 của Bộ luật Tố tụng dân sự, tổ chức đại diện tập thể lao động có quyền khởi kiện vụ án lao động trong trường hợp cần bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của tập thể người lao động hoặc khi được người lao động ủy quyền. Tuy nhiên theo trình tự thủ tục tố tụng tranh chấp lao động, để khởi kiện, công đoàn cơ sở phải đứng ra khởi kiện hoặc ủy quyền công đoàn cấp trên. Trên thực tế, một số công đoàn cơ sở không dám khởi kiện chủ sử dụng lao động và cũng ngại ủy quyền cho công đoàn cấp trên. Ngay chính một số người lao động cũng không muốn khởi kiện dù quyền lợi bị ảnh hưởng. Điều này càng ảnh hưởng tới việc thực hiện nhiệm vụ của tổ chức công đoàn trong tham gia thực hiện nhiệm vụ bảo vệ người lao động.

Hiện, việc công đoàn tham gia khởi kiện đơn vị, doanh nghiệp theo quy định của Luật BHXH vẫn đang trong quá trình vừa làm vừa điều chỉnh. Sự lúng túng trong triển khai các thủ tục hay hoàn chỉnh hồ sơ khởi kiện còn gặp thêm khó khăn khi nội dung giữa các văn bản luật còn thiếu đồng nhất. Vì thế, như chia sẻ của Giám đốc TTTVPLCĐ Nguyễn Minh Tân, giải pháp duy nhất để cải thiện tình hình này là cần sửa đổi, bổ sung các điều luật của Luật BHXH. Và có sự thống nhất, đồng bộ giữa Luật BHXH, Luật Tố tụng và Luật Lao động. Có như vậy mới có thể bảo đảm các quy định về công tác khởi kiện của công đoàn nhằm bảo vệ quyền và lợi ích chính đáng của người lao động.

Đức Minh