Người thương binh già và câu chuyện tìm kiếm đồng đội

Là thương binh hạng 2/4, với chân trái “bằng gỗ”, đi lại đôi chút khó khăn, ông Hiếu luôn tự hào khi nhắc đến những năm tháng là đại đội trưởng Đại đội đặc công C21 chiến đấu ở chiến trường tỉnh Quảng Ngãi. Giọng nói trầm ấm, nghẹn ngào, người thương binh Chế Trung Hiếu kể về hành trình kết nối, tìm kiếm mộ liệt sĩ tại sân bay Biên Hòa. Vào một ngày đầu tháng 10-2016, ông Hiếu bất chợt nhận được điện thoại từ KTS Nguyễn Xuân Thắng, ở thành phố Hồ Chí Minh, một người bạn cùng chung đam mê chụp ảnh, nhờ dịch lời bình luận bằng tiếng Anh dưới bức ảnh về sân bay Biên Hòa được anh đăng trên trang web panoramio.com từ nhiều năm trước. Lời bình luận của CCB người Mỹ có tên Robert Conner, nhắc đến trận chiến đấu ác liệt năm 1968 tại sân bay Biên Hòa và thông tin sơ sài về việc “lính Mỹ từng chôn cất hơn 150 lính Việt Cộng hy sinh gần đường băng sân bay”.

Bằng linh cảm của người lính, với vốn tiếng Anh thông thạo CCB Chế Trung Hiếu lập tức gửi thư điện tử cho ông Robert Conner. Trong bức thư đầu, ông nhắc đến mối quan hệ giữa hai nước ngày càng được cải thiện tốt đẹp và đề nghị ông Robert Conner đánh dấu vị trí mộ trên tấm ảnh để “chúng tôi tìm”. Ông Robert Conner chia sẻ, những năm tháng tham gia chiến tranh ở Việt Nam khiến ông luôn bị ám ảnh bởi ký ức về sự khốc liệt của cuộc chiến. Một đêm, ông Robert Conner lục lọi thông tin trên internet, tình cờ thấy bức ảnh sân bay Biên Hòa nên để lại lời bình luận trĩu nặng tâm tư.

Giữa hai CCB liên tục trao đổi thư điện tử với nhau, làm rõ hơn thông tin, vị trí của ngôi mộ tập thể của những chiến sĩ quân giải phóng hy sinh tại sân bay Biên Hòa. Ông Robert Conner giới thiệu ông Hiếu với ông Martin Strones, từng là đại úy, chỉ huy bay ở sân bay Biên Hòa năm đó. Khi ông Hiếu đề nghị xác nhận về vị trí mộ, ông Martin Strones khẳng định “tôi sẽ sang Việt Nam”.

Mọi thông tin liên lạc với 2 CCB Mỹ được ông Hiếu trao đổi lại với anh Nguyễn Xuân Thắng và chuyển đến Bộ Chỉ huy quân sự tỉnh Đồng Nai. Đại tá Mai Xuân Chiến, Phó chính ủy Bộ Chỉ huy quân sự tỉnh Đồng Nai trực tiếp liên lạc với ông Hiếu để tìm hiểu kỹ hơn câu chuyện. Kiểm chứng thông tin qua hồ sơ lưu trữ cho thấy thông tin có mộ chôn tập thể hơn 150 chiến sĩ ta hy sinh tại sân bay Biên Hòa từ hai CCB Mỹ là có cơ sở. Bộ Chỉ huy quân sự tỉnh Đồng Nai quyết định mời CCB Robert Conner và Martin Strones sang Việt Nam phối hợp cùng lực lượng chức năng mở cuộc tìm kiếm.

Ngày 17-3-2017, hai ông Robert Conner và Martin Strones đến Việt Nam. Tuy nhiên, sau gần 50 năm, đặt chân trên chiến trường ác liệt khi xưa, nay nhiều đổi thay, khiến 2 CCB Mỹ không khỏi bối rối. Sáng hôm sau, những nhát cuốc đầu tiên nhẹ nhàng buông xuống đất, vị trí được cho là nơi các liệt sĩ nằm. Song, sau nhiều ngày tìm kiếm không có kết quả, hai CCB Mỹ trở về nước trong khắc khoải. Cuộc tìm kiếm vẫn tiếp diễn trong niềm tin mãnh liệt của các CCB Việt Nam, lãnh đạo Bộ chỉ huy quân sự tỉnh Đồng Nai. 9 giờ 45 phút, ngày 13-4-2017, lực lượng tìm kiếm, những người có mặt đều vỡ òa cảm xúc khi những di vật, hài cốt liệt sĩ đầu tiên được tìm thấy.

Khi nhận được thông tin, ông Robert Conner nghẹn ngào, thốt lên “Chúc mừng các ông”, còn ông Martin Strones nói “Những người chiến sĩ anh hùng của Việt Nam phải được tìm thấy, tôi xin chia vui với các bạn”. Ông Hiếu cảm nhận đây là những lời chia sẻ chân tình của 2 CCB Mỹ, bởi thông tin này giúp họ trút bỏ được gánh nặng trong lòng bao nhiêu năm qua. Chính ông Martin Strones, sau chiến tranh từng quay lại Việt Nam 2 lần, âm thầm về lại khu vực sân bay Biên Hòa với sự day dứt về việc từng tham gia chiến tranh xâm lược Việt Nam. Hai CCB Mỹ từng nhiều lần tâm sự với ông Hiếu, “cuộc chiến này là không đáng có”. Khi tới Việt Nam, nhận được sự đón tiếp nồng hậu, thân thiện khiến các CCB Mỹ cảm nhận họ đã được tha thứ, quá khứ đã được khép lại, tất cả cùng chung tay hướng tới những điều tốt đẹp. Ông Hiếu và 2 CCB Mỹ trở thành những người bạn, thường xuyên trao đổi, liên lạc với nhau. Hiện, các ông Robert Conner, Martin Strones tiếp tục kết nối với khoảng 600 CCB khác tại Mỹ từng tham chiến tại Biên Hòa khi xưa để tìm thêm thông tin về một số mộ chôn tập thể các chiến sĩ ta. Câu chuyện tìm mộ liệt sĩ này lan tỏa cả ở nước Mỹ. Có phóng viên nước ngoài liên lạc với ông Hiếu thông tin một tổ chức phi chính phủ tại Mỹ muốn tài trợ Việt Nam 2 máy thăm dò kết cấu đất nhằm hỗ trợ việc tìm kiếm mộ liệt sĩ.

Ánh mắt không giấu được niềm xúc động, ông Hiếu chia sẻ, ông may mắn hơn nhiều đồng đội là ngày chiến thắng, được trở về với gia đình, quê hương. Mãi mãi không bao giờ quên những người đồng đội từng chia ngọt sẻ bùi trên chiến trường, với ông việc tìm hài cốt liệt sĩ là tình cảm trách nhiệm của người còn sống với người đã hy sinh và gia đình họ.

Ngày nào còn sức khỏe, ông còn tiếp tục nỗ lực góp phần đi tìm đồng đội, đưa anh em về lại quê hương, gia đình.

Minh Nhi