Vướng mắc trong đào tạo và sử dụng lao động

Cũng theo ông Nguyễn Bách Phái, Hải Phòng hiện có 46 cơ sở dạy nghề gồm 11 trường cao đẳng nghề, 10 trường trung cấp nghề, 11 trung tâm dạy nghề và 14 trung tâm giáo dục nghề nghiệp và giáo dục thường xuyên. Ngoài ra, 13 cơ sở khác tham gia hoạt động dạy nghề. Tổng năng lực đào tạo là 60.588 người, nhưng số lượng tuyển sinh năm 2016 của tất cả cơ sở dạy nghề chỉ là 48.500 người, bằng 80% năng lực đào tạo. Trong đó, cao đẳng nghề tuyển sinh chỉ đạt 44,2%; trung cấp nghề đạt 41,9%; sơ cấp và đào tạo thường xuyên đạt 91%.

Như vậy, có thể thấy rõ, thị trường lao động của Hải Phòng vẫn đang tập trung ở phân khúc lao động phổ thông, không yêu cầu trình độ cao. Số lao động có trình độ trung cấp, cao đẳng, thậm chí là đại học được tuyển dụng không nhiều. Chính vì thế, khối các trường cao đẳng, trung cấp chỉ tuyển sinh được dưới 50% mức năng lực đào tạo.

Các số liệu từ hội thảo "Đổi mới công tác đào tạo nhân lực cho các khu công nghiệp và khu chế xuất" diễn ra tại thành phố Hồ Chí Minh cuối năm 2016 do Ban Tuyên giáo Trung ương phối hợp Bộ Giáo dục - Đào tạo; Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội cùng Chương trình đổi mới đào tạo nghề Việt Nam (GIZ) đồng tổ chức cho thấy, phần lớn lao động tại các khu công nghiệp, khu chế xuất (KCN, KCX) trẻ, tuổi đời 18 – 25. Trong đó, khoảng 80% số người lao động học hết THCS, THPT không có chuyên môn kỹ thuật. Nhiều doanh nghiệp có tới 60% - 70% là lao động nữ. Điều này cho thấy số lao động qua đào tạo chiếm tỷ lệ quá thấp. Tỷ lệ nữ làm công nhân ở các KCN, KCX quá cao. Sự mất cân đối về giới ở các KCN, KCN lớn kéo theo nhiều hệ lụy không tốt trong các KCN, KCX.

Một nghịch lý nữa cũng rất đáng quan tâm, mặc dù các KCN, KCX luôn thiếu lao động, nhất là lao động có chuyên môn kỹ thuật, nhưng nhiều doanh nghiệp, nhất là doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài không muốn nhận người mới tốt nghiệp đại học, cao đảng. Điều này khiến tỷ lệ người lao động qua đào tạo, nhất là lao động có trình độ từ cử nhân trở lên không có việc làm, hoặc phải làm trái với nghề được đào tạo ngày càng cao. Những năm gần đây, khoảng 80% số cử nhân mới ra trường không làm đúng nghề đào tạo. Hàng trăm nghìn cử nhân phải xin làm công việc phổ thông. 60-70% số người tốt nghiệp đại học không kiếm được việc làm ngay sau khi tốt nghiệp. Số lao động có trình độ đại học trở lên thất nghiệp tăng lên hằng năm, đến nay chưa có chiều hướng giảm. Với các doanh nghiệp nhận lao động đã qua đào tạo, nhất là doanh nghiệp FDI, hầu hết họ đều đưa lao động đi đào tạo lại theo yêu cầu.

Từ thực tế của Hải Phòng và cả nước cho thấy, cần nhanh chóng định hình lại nhu cầu tuyển dụng và đào tạo lao động. Trong đó, sắp xếp, quy hoạch các trường nghề, nâng cao chất lượng, đào tạo theo nhu cầu của doanh nghiệp là việc làm cấp bách. Cùng với đó, cũng cần có sự rà soát, nghiên cứu, đánh giá thực chất nhu cầu tuyển dụng lao động chất lượng cao của các doanh nghiệp để có hướng đào tạo phù hợp, phấn đấu tăng nhanh tỷ lệ lao động chất lượng cao được tuyển dụng, giảm dần tỷ lệ lao động phổ thông.