Đông Nam Á lấp ló nguy cơ khủng bố

Là thành phố đông dân nhất trên đảo Mindanao và có gần 200.000 người Hồi giáo sinh sống, Marawi trở thành mục tiêu lý tưởng của IS và những kẻ tuyên bố trung thành với tổ chức này. Căng thẳng tại đây nảy sinh từ ngày 23-5, khi quân đội Philippines mở chiến dịch nhằm vào Isnilon Hapilon, kẻ đứng đầu Katibah Al-Muhajir – tổ chức tập hợp các tay súng thánh chiến cho IS tại Đông Nam Á. Lo ngại bị bắt, Hapilon kêu gọi tiếp viện từ Maute – nhóm vũ trang Hồi giáo cam kết trung thành với IS. Đây là cái cớ hoàn hảo để ngày 24-5, hàng trăm tay súng Maute tràn vào Marawi, đốt cháy các tòa nhà, bắt giữ con tin và tấn công quân lính chính phủ. Trước đó, Maute chỉ là nhóm tội phạm bạo lực. Việc chúng chuyển quy mô sang tổ chức có hành vi khủng bố cho thấy tình hình bạo lực tại Philippines vô cùng phức tạp.

Từ lâu “bám chân rết” tại khu vực biên giới Philippines – Malaysia – Indonesia, song đây là lần đầu các phần tử cực đoan trung thành với IS mở các cuộc tấn công táo bạo đến vậy. Sự kiện này càng làm dấy lên lo ngại về việc IS mở rộng tầm ảnh hưởng đến Đông Nam Á.

Tuy IS chưa chính thức tuyên bố “thánh chiến” ở Đông Nam Á như tại Libya và Iraq, các chuyên gia đánh giá điều này chỉ là vấn đề thời gian. Trong vài năm gần đây, IS dần mở rộng sức ảnh hưởng ra Đông Nam Á, với hơn 60 nhóm phiến quân trong khu vực tuyên bố trung thành với Abu Bakr al-Baghdadi –thủ lĩnh IS. Tháng 7 – 2016, IS tung video đe dọa, tuyên chiến với Malaysia và Indonesia. Loạt vụ tấn công cảnh sát cuối tháng 6 vừa qua tại Indonesia được cho là do tín đồ Hồi giáo cực đoan thực hiện. Còn tại Malaysia, 6 tay súng tình nghi, trong đó có 1 kẻ buôn lậu vũ khí thuộc đội ngũ IS cũng vừa bị bắt giữ. Các cuộc tấn công khác xảy ra rải rác khắp khu vực, trong đó, vụ nổ tại quán bar gần Kuala Lumpur vào năm ngoái cũng được xác định có dính dáng tới tổ chức khủng bố này. Theo nhà phân tích Otso Iho (thuộc Trung tâm Khủng bố và Phiến quân, Công ty xuất bản Janes, Vương quốc Anh) sự phối hợp giữa các nhóm quân nổi dậy tại Philippines “tạo nên mặt trận Hồi giáo thống nhất mạnh mẽ”, đặc biệt tại miền Nam nước này, giúp IS nhanh chóng hoàn thành mục tiêu thống trị phương Đông.

Liên kết chống khủng bố là nhiệm vụ hàng đầu

Trước nguy cơ IS gia tăng hoạt động tại miền Nam Philippines nói riêng và Đông Nam Á nói chung, việc hợp tác chống lại các phần tử cực đoan trên toàn khu vực là nhiệm vục cần được các nước đặc biệt chú ý. Tuy nhiên, báo cáo từ Viện Phân tích chính sách xung đột tại Jakarta (Indonesia) cho biết, trong khi IS “ngày càng hợp tác sâu rộng với các nhóm cực đoan trong khu vực”, nỗ lực chống khủng bố của các lực lượng chính phủ vẫn chỉ mang tính nhỏ lẻ. “Mâu thuẫn về địa lý, vấn đề chủ quyền, tranh chấp lãnh thổ,… cản trở sự hợp tác chống khủng bố trong khu vực”, nhà phân tích Jasminder Singh và Muhammad Haziq Bin Jani (thuộc Trung tâm Nghiên cứu bạo lực và khủng bố quốc tế, Đại học Công nghệ Nanyang, Singapore) nhận định. Vì vậy, bài toán khó hiện nay là làm sao để các quốc gia có cái nhìn đồng thuận và mối liên kết chặt chẽ để chống chủ nghĩa khủng bố. Mới đây, trước diễn biến ngày càng phức tạp của phần tử cực đoan tại Đông Nam Á, các nỗ lực hợp tác chống khủng bố được thúc đẩy mạnh mẽ hơn. Ngày 19-6, 3 nước Philippines, Indonesia và Malaysia tổ chức tuần tra chung trên biển nhằm kiểm soát hoạt động của cướp biển và phiến quân, bảo đảm an ninh trong khu vực được coi là “mạng nhện” của hoạt động khủng bố. Tuy nhiên, không chỉ đẩy mạnh tuần tra chung trên không và trên biển, cơ quan an ninh của các nước cần phối hợp tốt và hành động nhanh hơn trong việc chia sẻ thông tin tình báo.

Bên cạnh đó, vấn đề lớn đòi hỏi các quốc gia hành động là tình trạng công dân Đông Nam Á gia nhập IS rồi quay trở lại nước. Theo thống kê từ Hội đồng Carnegie, có thể có tới “1.000 người Đông Nam Á đến các vùng lãnh thổ do IS kiểm soát tại Trung Đông”. Không ít quan chức khu vực bày tỏ lo ngại về việc thiếu các chương trình xuyên quốc gia và chiến lược đối phó với các tay súng hồi hương. “Các chính phủ cần cực kỳ thận trọng trước tình trạng chiến binh thánh chiến trở về nước”, chuyên gia người Singapore Bin Jani cảnh báo. Bộ trưởng Bộ Tư pháp Australia George Brandis khẳng định đây là “một trong những mối nguy hại lớn với khu vực”. Vấn đề này được thảo luận tại cuộc họp giữa các lãnh đạo an ninh châu Á vào cuối năm 2017.

Trần Ngọc (tổng hợp)