Tìm nguồn và liên kết doanh nghiệp đào tạo

Các đại biểu tham gia ý kiến tại Hội thảo “Tạo nguồn, nâng cao chất lượng đào tạo thuyền viên đáp ứng nhu cầu sử dụng lao động” tổ chức tại Trường Cao đẳng Bách nghệ.

Theo số liệu của Cục Hàng hải Việt Nam, hiện cả nước có hơn 45.000 sĩ quan hàng hải được đào tạo ra, nhưng chỉ có hơn 27.000 người trực tiếp đi tàu biển, còn lại hơn 18.000 ở trên bờ và chuyển sang ngành khác. Kế hoạch phát triển kinh tế biển, đến năm 2020 nước ta cần 42 nghìn sĩ quan, thuyền viên. Tính từ năm 2015, mỗi năm cần đào tạo tương đương 3.000 người. Thuyền trưởng Phạm Trường Sơn, Giám đốc Trung tâm huấn luyện thuyền viên Trường Cao đẳng Bách nghệ Hải Phòng cho biết: “Từ thực tế công tác huấn luyện, đào tạo thuyền viên cho thấy, khoảng 5 năm gần đây, lượng thuyền viên của ngành hàng hải rất thiếu. 10 năm trước, ngành hàng hải chủ yếu thiếu đội ngũ sĩ quan, sĩ quan quản lý, còn nay chủ yếu thiếu đội ngũ thuyền viên”.

Việc thiếu thuyền viên có nguyên nhân từ sự phục hồi của kinh tế ngành vận tải biển. Trung bình, mỗi con tàu đưa vào sử dụng, tùy trọng tải, loại tàu mà cần từ 10- 20 thuyền viên trở lên. Khác với nhiều nghề, lao động ngành hàng hải có đặc thù chung là phải được đào tạo về chuyên ngành. Đại diện Công ty cổ phần Vận tải biển và Hợp tác lao động quốc tế (Inlaco Sai Gon) cho biết, công ty có 1.200 lao động, trong đó có 900 thuyền viên cung cấp cho các đội tàu. Công ty luôn có nhu cầu tuyển thuyền viên đi các tuyến nội địa và quốc tế, song việc tuyển thuyền viên ngày càng khó khăn. Năm 2016 và những tháng đầu năm 2017, chi nhánh công ty tại Hải Phòng chỉ nhận được hơn chục hồ sơ đăng ký, chiếm một phần rất nhỏ so với nhu cầu thuyền viên thực tế. Hải Phòng là nơi tập trung nhiều các công ty vận tải biển, công ty xuất khẩu thuyền viên nên cơ hội làm việc của thuyền viên luôn rộng mở. Song theo ý kiến chung của hơn 20 doanh nghiệp trực tiếp sử dụng lao động là thuyền viên và xuất khẩu thuyền viên tại hội thảo “Tạo nguồn, nâng cao chất lượng đào tạo thuyền viên đáp ứng nhu cầu sử dụng lao động” vừa được tổ chức tại Trường cao đẳng Bách nghệ thì hiện đang “thiếu nguồn cung thuyền viên trầm trọng”. Đây là cơ hội để các trường nghề có đào tạo về thuyền viên, các chuyên nghành thủy thủ, máy tàu biển, điều khiển tàu biển… thu hút học viên cung cấp cho ngành hàng hải.

Tạo nguồn từ tuyển sinh và đào tạo tại chỗ

Theo PGS-TS Vũ Đức Lập, Hiệu trưởng trường Cao đẳng Bách nghệ, sau thời kỳ trầm lắng, lao động ngành hàng hải đang “nóng” trở lại dẫn đến nhu cầu về thuyền viên rất cao. Đặc thù của nghề đi biển có những vất vả, khó khăn riêng thường xuyên xa nhà, lênh đênh trên biển… Tuy nhiên nghề đi biển cũng mang lại nhiều cơ hội cho thuyền viên mở rộng tầm nhìn, tiếp xúc với công nghệ hiện đại trên tàu, môi trường kỷ luật cao và nguồn thu nhập hơn nhiều nghề khác (nhất là đi trên tàu nước ngoài). Theo thống kê, Trường đại học Hàng hải Việt Nam có số lượng sinh viên tốt nghiệp mỗi năm tới con số nghìn, còn các trường khác có đào tạo thuyền viên, hằng năm cũng chỉ có vài trăm học sinh, sinh viên ra trường. Dù hiện nay thuyền viên luôn được chào mời, săn đón và có cơ hội lựa chọn công việc với mức thu nhập tốt hơn nhưng tình trạng thiếu thuyền viên vẫn chưa thể khắc phục ngay.

Để thu hút thanh niên, học sinh, người lao động học nghề thuyền viên, thầy Đỗ Văn Quang, giảng viên trường Cao đẳng Bách nghệ, người có 44 năm đào tạo thuyền viên cho rằng, trước hết mỗi trường nghề phải tự vươn ra, tổ chức tốt việc quảng bá, giới thiệu để đông đảo người dân, thanh niên, học sinh biết tới trường mình, biết mình đào tạo gì, cơ hội công việc, thu nhập ra sao để có sự lựa chọn. Tại trường Cao đẳng Hàng hải 1, hằng năm, lãnh đạo nhà trường, Ban giám hiệu đều phải trực tiếp đến các địa phương (từ Quảng Trị trở ra), phối hợp với địa phương, những trường THPT có học sinh đã và đang học tại trường làm công tác “tiếp thị”, tư vấn, định hướng học sinh chọn nghề. Trường Cao đẳng Bách nghệ cũng có đội ngũ giáo viên, nhân viên chuyên nghiệp làm công tác tuyển sinh hằng quý, hằng tháng. Việc tạo nguồn tuyển sinh từ các địa phương vất vả, tốn kém, song giữa thời điểm khó khăn của công tác tuyển sinh các trường nghề thì thu hút được học viên dù ít cũng tốt.

Một giải pháp khác là các trường nghề liên kết với doanh nghiệp để tạo nguồn đào tạo. Trong đó doanh nghiệp tập trung người lao động, nhà trường xây dựng kế hoạch đào tạo từ đầu theo chương trình cao đẳng, trung cấp nghề, hoặc đào tạo từng khóa ngắn hạn, huấn luyện theo chuyên môn để cấp các chứng chỉ cần thiết, hoàn thiện các yêu cầu của thuyền viên. Việc tạo nguồn từ doanh nghiệp giúp giảm bớt thời gian đào tạo vì nhiều người lao động đã biết nghề, chỉ cần huấn luyện nâng cao hoặc bảo đảm các kỹ năng cần thiết. Song quan trọng nhất vẫn là cơ chế lương, thưởng, các chế độ chính sách đãi ngộ hơn hẳn các ngành nghề khác khi thuyền viên đi biển, bảo đảm cho thuyền viên có mức sống tốt để có thể gắn bó với nghề, một nghề rất đặc thù mà không phải ai cũng có thể gắn bó.

Bài và ảnh Phương Nam