Thị trường vay tiêu dùng tại Việt Nam: Còn nhiều dư địa phát triển

Luật sư Bùi Quang Tín

- Trong khi tài chính tiêu dùng (TCTD) đã xuất hiện từ lâu và có vai trò quan trọng đối với sự phát triển của nhiều nền kinh tế trên thế giới thì tại Việt Nam, lĩnh vực này vẫn còn khá mới mẻ. Ông có nhận định gì về thị trường và xu hướng phát triển TCTD tại Việt Nam? Theo ông lợi ích mà thị trường và người tiêu dùng nhận được khi phát triển TCTD là gì?

- Theo số liệu của Ủy ban giám sát tài chính quốc gia, đến cuối năm 2016, tín dụng tiêu dùng đạt 646.000 tỷ đồng, tăng 48% so với đầu năm, chiếm 13,1% tổng cho vay.

Dự báo đến năm 2020, tỷ lệ dư nợ cho vay tiêu dùng có thể đạt trên 15% tổng dư nợ, tăng bình quân mỗi năm 20% nhờ chỉ số tiêu dùng tăng 40% so với năm 2016. Đến thời điểm đấy, Việt Nam dự kiến có khoảng 23 triệu người thuộc tầng lớp trung lưu – một trong những điều kiện lý tưởng thúc đẩy kinh tế tiêu dùng tại Việt Nam phát triển mạnh

Về mặt lợi ích mà thị trường này mang lại, người tiêu dùng sẽ là đối tượng được hưởng lợi nhiều nhất bởi TCTD giúp người dân kết hợp nhu cầu hiện tại với khả năng thanh toán trong tương lai, đặc biệt là những người có thu nhập trung bình thấp, không đủ điều kiện vay ngân hàng. Thông qua đó, TCTD sẽ giúp nâng cao sức mua cả người dân và góp phần thúc đẩy sự tăng trưởng của nền kinh tế.

Bên cạnh đó, sự phát triển của thị trường cũng sẽ giúp thu hẹp các hoạt động cho vay phi chính thức như cho vay nặng lãi, “tín dụng đen” có lãi suất quá cao và tiềm ẩn rủi ro lớn.

-Theo ông lãi suất vay tiêu dùng của Việt Nam đang ở đâu so với thế giới? Và liệu có cách nào giúp các công ty tài chính (CTTC) giảm lãi suất cho vay hay không khi mà lãi suất vay tiêu dùng đang ở mức cao so với lãi suất ngân hàng?

- Trên thế giới, các sản phẩm cho vay tiêu dùng thường có lãi suất cao từ vài chục cho tới vài trăm phần trăm/năm vì tiềm ẩn nhiều rủi ro và chi phí cao hơn so với vay thương mại. Ví dụ, một số khoản vay nhỏ, ngắn hạn ở thị trường Anh có mức lãi suất lên tới 500%/năm.

Thị trường Việt Nam cũng không nằm ngoài thông lệ đấy. Vì vậy, để bù đắp rủi ro và chi phí vốn, các CTTC phải đưa ra lãi suất cao hơn lãi suất cho vay thông thường.

Tôi cho rằng, độc giả cũng cần hiểu đúng về lãi suất của vay tiêu dùng, tránh tâm lý lo lắng về mức lãi suất quá cao. Đặc điểm của TCTD là các món vay nhỏ, thời hạn vay ngắn, việc trả lãi chỉ trong vài ngày hoặc vài tuần nhưng khi phản ánh thành mức lãi suất niêm yết theo tháng, theo năm thì tạo cảm giác lãi suất rất cao mà thôi.

Bên cạnh đó, các CTTC cũng đang nỗ lực giảm lãi suất cho vay bằng cách phối hợp với các đơn vị bán lẻ để đưa lãi suất cho vay về 0%. Đồng thời, trước sức ép cạnh tranh trực tiếp của các ngân hàng, tôi tin rằng CTTC cũng sẽ sớm phải giảm lãi suất cho vay để duy trì và phát triển thị phần.

- Theo ông, hiện nay TCTD còn những vướng mắc nào chưa giải quyết được và để thị trường này phát triển một cách hiệu quả trong tương lai cần có những điều chỉnh, bổ sung gì?

- Hiện nay, thị trường TCTD vẫn còn một số tồn tại chính như lãi suất cho vay vẫn ở mức cao, phổ biến từ 25 - 50%/năm, gây khó khăn cho người vay.

Còn đối với các CTTC, bản thân các đơn vị này thường gặp khó khăn về nguồn vốn do không được trực tiếp huy động vốn từ doanh nghiệp và người dân. Thứ hai, các CTTC được tự do quyết định lãi suất, đối tượng, thời gian nhưng lại chưa có nguồn cung cấp dữ liệu khách hàng chính thống từ Trung tâm thông tin tín dụng quốc gia (CIC) như các ngân hàng thương mại.

Thứ ba, hiện tượng khách hàng vay tiền rồi bỏ trốn cũng là điều khiến các CTTC e ngại. Thứ tư, chi phí hoạt động của các CTTC bị “đội” lên khá nhiều do các khoản cho vay thường nhỏ lẻ, cán bộ tín dụng mất nhiều thời gian theo dõi, đòi nợ, kiện cáo… gây tốn kém nhân lực.

Thứ năm, cùng với sự phát triển của thị trường TCTD thì tính cạnh tranh và tranh giành thị phần sẽ ngày càng khốc liệt khi ngày càng có nhiều ngân hàng tham gia, không chỉ trong nước mà còn từ nước ngoài.

Cuối cùng, Thông tư 43 quy định về cho vay tiêu dùng của NHNN dù đã tạo được hành lang pháp lý tương đối rõ ràng nhưng vẫn còn những điểm vướng như các CTTC mới thành lập sẽ gặp khó khăn về nguồn vốn, khó thành lập chi nhánh, văn phòng đại diện theo quy định của NHNN.

Không những thế, nếu theo quy định cũ thì CTTC có thể cho vay lên đến 300 triệu đồng nhưng nay không được vượt quá 100 triệu đồng (trừ vay mua nhà và ô tô). Điều này làm ảnh hưởng đến sự phát triển của quy mô tín dụng thị trường này.

Cách tính lãi quá hạn theo quy định mới cũng có nhiều khác biệt, các hợp đồng tín dụng cũ lại phải áp dụng cách tính cũ, nên chắc chắn trong thời gian đầu các CTTC vẫn phải duy trì 2 hệ thống tính toán khác nhau dẫn đến nhiều sự xáo trộn.

- Vậy theo ông trách nhiệm từ cơ quan nhà nước, CTTC và cả người tiêu dùng là gì để thị trường này phát triển hiệu quả và minh bạch?

- Đối với cơ quan nhà nước thì việc cấp thiết nhất là hoàn thiện hành lang pháp lý để dịch vụ này phát triển tốt hơn, hài hòa lợi ích của khách hàng, các ngân hàng và công ty tài chính.

Về phía CTTC, tôi cho rằng việc cần thiết là phải giảm lãi suất, tăng chất lượng dịch vụ, đầu tư cho công nghệ, phát triển các điểm giao dịch cũng như các phương thức giao dịch hiện đại, thuận tiện hơn.

Còn đối với khách hàng, tôi cho rằng những người có nhu cầu đi vay cần cung cấp thông tin đầy đủ về tình hình tài chính để giúp CTTC có cơ sở để giảm lãi suất cho vay đồng thời đảm bảo khả năng thanh toán để được hưởng các ưu đãi về lãi suất, tránh các nguy cơ bị phạt do chậm thanh toán.

- Xin cảm ơn ông!

Ngọc Linh thực hiện