Căng thẳng "cơn bão" ngoại giao Nga – Mỹ

Mặc dù chiến tranh lạnh kết thúc từ lâu suốt gần 2 thập niên trở lại đây, mối quan hệ Nga – Mỹ chưa từng êm đẹp, kể từ khi Tổng thống V.Putin lên nắm quyền với mục tiêu trọng tâm là đưa nước Nga trở lại vị thế cường quốc. Đặc biệt, từ năm 2014 đến nay, căng thẳng liên tục leo thang sau hàng loạt sự kiện như cuộc khủng hoảng bạo lực tại Ukraine, Crimea sáp nhập vào Nga. Gần đây nhất, Mỹ cáo buộc Nga can thiệp đến cuộc bầu cử tổng thống và những diễn biến phức tạp chung quanh cuộc chiến tại Syria. Tuy nhiên, nguyên nhân đẩy căng thẳng Nga – Mỹ lên đỉnh điểm kể từ Chiến tranh Lạnh không nằm ở Ukraine hay Syria, mà nằm trong chính nội bộ nước Mỹ.

Căng thẳng lâu năm giữa Mỹ và Nga tiếp tục leo thang. (Ảnh: Reuters)

Ngày 25-7, Hạ viện Mỹ nhất trí thông qua dự luật mới tăng cường trừng phạt 3 nước, trong đó có Nga với lý do nước này can thiệp vào cuộc bầu cử Tổng thống Mỹ cuối năm 2016 và xung đột bạo lực tại Ukraine và Syria. Tuy nhiên, đây chỉ là cái cớ để Quốc hội Mỹ đưa Tổng thống Trump vào thế “tiến thoái lưỡng nan”: hoặc là ký phê duyệt dự luật trừng phạt và ảnh hưởng xấu đến nỗ lực hòa giải giữa Nga và Mỹ, hoặc là phủ quyết dự luật và hứng chịu sự tức giận từ các nghị sĩ Mỹ vì nhân nhượng Nga. Với tỷ lệ nhất trí cao từ hai viện của Quốc hội Mỹ, dự luật trừng phạt chống Nga không thể bị Tổng thống phủ duyệt. Quan điểm cứng rắn với Nga vốn là trung tâm chính sách ngoại giao của đảng Cộng hòa, do đó, theo Chủ tịch Ủy ban Đối ngoại Thượng viện Mỹ Bob Corker, ông Trump không còn cách nào khác ngoài phê duyệt dự luật nhằm tránh sự chỉ trích mạnh mẽ từ chính đảng mình.

Đúng như dự đoán, ngày 2-8, ông Trump miễn cưỡng đặt bút ký duyệt luật tăng cường trừng phạt chống Nga, khẳng định chỉ làm điều này “vì đoàn kết quốc gia”.

Luật mới cũng nêu rõ, mọi quyết định nới lỏng hoặc dỡ bỏ lệnh trừng phạt Nga của Tổng thống Mỹ cần sự thông qua của Quốc hội nước này. Việc tạo sức ép chung quanh lệnh trừng phạt Nga để buộc ông Trump phải phê chuẩn cho thấy những rạn nứt càng ngày càng rõ trong nội bộ chính giới Mỹ, giữa nhánh lập pháp và hành pháp. Thua cuộc ngay trên “sân nhà”, ông Trump cần nhìn nhận lại những “mộng tưởng” về ngoại giao cũng như chính sách đối nội của mình.

Hệ lụy sâu rộng

Động thái của Mỹ dẫn tới phản ứng mạnh mẽ từ phía Nga. Ngày 2-8, Thủ tướng Nga Dmitry Medvedev khẳng định quan hệ Nga – Mỹ “vô cùng căng thẳng”, đồng thời đe dọa đưa vấn đề này lên các tòa án quốc tế. Trước đó, ngày 30-7, Tổng thống Nga Putin tuyên bố trục xuất 755 nhân viên ngoại giao người Mỹ khỏi nước này. Không chỉ gây áp lực lớn lên quan hệ Nga – Mỹ, luật trừng phạt mới còn ảnh hưởng lớn đến cộng đồng quốc tế. Các lệnh trừng phạt do Mỹ cùng quốc tế áp đặt lên Nga và ngược lại từng thiệt hại lên tới 100 tỷ euro cho một số quốc gia EU. Đến nay, khủng hoảng mới giữa Nga và Mỹ lại khiến EU “nóng ruột” trước những nguy cơ tác động xấu tới châu Âu.

Ngày 27-7, Hiệp hội Doanh nhân châu Âu (AEB) tuyên bố cho rằng các lệnh trừng phạt mới của Mỹ chống Nga có thể khiến sản xuất sụt giảm và nhiều việc làm bị mất. AEB bày tỏ lo ngại rằng các biện pháp trừng phạt mới ảnh hưởng đến lợi ích của các công ty châu Âu và các nước EU trong ngành năng lượng và một số lĩnh vực khác. Một số quốc gia châu Âu chỉ trích Washington về ảnh hưởng của những biện pháp trừng phạt, cho rằng chúng ngay lập tức gây phương hại tới các công ty châu Âu tham gia dự án “Dòng chảy Phương Bắc 2” đưa khí đốt Nga qua khu vực Baltic tới các nước Trung Âu. Với đạo luật này, các doanh nghiệp thầu xây dẫn khí đốt từ Nga đến châu Âu khó có cơ hội tham gia vào các cuộc gọi thầu của Mỹ, từ đó Mỹ loại bỏ được các đối thủ, giành chỗ cho công ty Mỹ.

Không chỉ tạo thêm “sóng gió” cho tình hình kinh tế, ngoại giao giữa hai bờ Đại Tây Dương, sự gia tăng đối đầu giữa hai ủy viên thường trực có tiếng nói quan trọng trong Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc như Mỹ và Nga là bước kìm hãm nỗ lực chung tay giải quyết các “điểm nóng” trên thế giới như căng thẳng về chương trình hạt nhân tại Triều Tiên và Iran, xung đột bạo lực tại Syria, bất ổn tại Ukraine, và cuộc chiến chống khủng bố toàn cầu.

Sự kiện luật tăng cường trừng phạt mới của Mỹ có hiệu lực tạm thời thỏa mãn mong muốn “khóa tay” Tổng thống Trump của Quốc hội Mỹ. Giới quan sát đang chờ phản ứng tiếp theo từ ông Trump để xoa dịu tác động của các biện pháp trừng phạt mới lên quan hệ với Mát-xcơ-va, nhưng khi khả năng của ông bị bó hẹp bởi quy định chặt chẽ, tương lai không mấy sáng sủa của cục diện ngoại giao Nga – Mỹ nói riêng và hai bờ Đại Tây Dương nói chung là điều khó tránh khỏi.

Trần Ngọc (tổng hợp)