Nhà báo Phan Quang đọc sách

Nhà báo Phan Quang và tập sách mới xuất bản “Thời gian không đổi sắc màu”.

Khác với những tập sách khác mà nhà báo Phan Quang từng gửi đến bạn đọc trước đây, cuốn tiểu luận phê bình này khá đặc biệt. Ở chỗ, đây là tập hợp những bài viết như ghi chú sâu về những cuốn sách ông từng đọc. Ông coi hành động ghi chú ấy như cách để tri ân với sách, người bạn muôn đời của ông. Và đó cũng chính là cách ông tri ân bạn đọc yêu thích sách ông. Như chính ông nói với bạn đọc của mình: “Tập sách này gộp lại một số bài đọc sách phần lớn mới viết gần đây có chỉnh trang đôi chút trước khi trình bạn đọc, coi như tấm lòng của một người suốt đời cầm bút bày tỏ lòng tri ân sách, người bạn muôn đời”.

Có đọc sách của Phan Quang mới thấy ông yêu sách đến mức nào. Và ở cuốn “Phan Quang – thời gian không đổi sắc màu” này, không chỉ dừng ở tình yêu mà còn là sự trân trọng, coi sách như tri kỷ. Bởi thế ông mới gọi sách là “Người bạn muôn đời” của mình.

Phan Quang đọc nhiều thể loại sách của nhiều tác giả. Trong nước có, nước ngoài có. Tên tuổi có, bình dị cũng có. Trong số đó có những bạn hữu của ông. Và ở mỗi cuốn sách ông đều thấy được những nét riêng của người viết sách. “Sách của các danh gia đã đành, có nhiều cuốn của bằng hữu, lẽ dĩ nhiên không phải cuốn nào cũng tuyệt tác, nhưng dù hay nhiều hoặc không hay mấy vẫn mang tâm huyết và công phu của tác giả, vẫn cung cấp cho mình một số thông tin, nhất là nghĩ đến nghĩa tình bè bạn với nhau. Tôi nhớ mãi câu nói của nhà thơ Chế Lan Viên: “Chúng mình sống với nhau bốn mươi năm, chẳng lẽ không viết cho nhau được bốn trăm dòng”. Đọc những dòng như vậy của Phan Quang, hẳn là nhiều người có thêm những ngẫm suy về sự trân trọng sách của mình. Trân trọng sách, đọc sách cũng chính là thể hiện tình cảm với người tặng sách nữa. Như cách mà nhà báo tên tuổi của làng báo cả nước chia sẻ với bạn đọc yêu mến ông.

Đọc sách hộ mọi người

Có thể nói nôm na đó là cách mà Phan Quang làm khi tập hợp những bài viết để xuất bản cuốn sách này. Từ bài viết “Người bạn muôn đời” với hai tiểu luận “Sách không chỉ là tập giấy” và “Văn minh loài người hình thành từ sách”, bài viết về “Người đánh thức một thế hệ thanh niên” cho tới những bài viết khác như “Thời gian ơi sao không đổi sắc màu”, “Tâm huyết vì nữ quyền”, “Ba tính cách trong một con người”, “Cỏ độc lập”, “Ước mơ và hoài niệm”…

30 bài viết là 30 ghi chú mà Phan Quang viết lại khi đọc sách hộ mọi người. Tất nhiên, không vì thế mà bạn đọc lười đi. Ông nhặt ra những chi tiết đắt, chi tiết hay mà những gì ông đọc để gửi đến bạn đọc. Và từ đó, đọc sách của ông, bạn đọc lại đi tìm những phần họ muốn tìm hiểu thêm. Đó hẳn là cách mà Phan Quang ngầm nuôi dưỡng nguồn dinh dưỡng văn hóa đọc truyền thống đang có chiều hướng mai một.

Cách đọc sách hộ mọi người của Phan Quang cũng đặc biệt vậy. Như trong bài viết “Cá lóc, cá quả, cá tràu” ông viết khi đọc cuốn “Việt Nam thế kỷ 20” (NXB Đại học Pháp, Paris, 1979). Ông không chỉ ghi lại những chi tiết về cuốn sách, nội dung chính, giá trị mà ông còn dẫn dắt đưa người đọc tới những mối liên kết giữa ông và tác giả hay giữa ông và cuốn sách cũng chính là tri kỷ của ông. Hay trong bài viết “Lũy tre, cổng làng, giếng xóm” ông viết khi đọc công trình chuyên khảo đồ sộ của nhà địa lý học nổi tiếng thế giới Pierre Gourou mang tựa đề “Người nông dân châu thổ Bắc Kỳ”. Cuốn sách được xuất bản nguyên tác bằng tiếng Pháp năm 1936 ngay lập tức trở thành tài liệu tham khảo không thể thiếu đối với những ai muốn nghiên cứu địa lý nhân văn Bắc bộ và Việt Nam, muốn hiểu rõ đất nước và con người Việt Nam.

Đọc những bài viết trong “Phan Quang – Thời gian không đổi sắc màu”, mới thấy nể cái sự đọc hộ mọi người của nhà báo Phan Quang. Và đó cũng chính là cách ông tri ân với sách và nuôi dưỡng văn hóa đọc để làm giàu thêm những bài viết, tiểu luận, phê bình trên các diễn đàn gắn với tên tuổi của ông.

Phong Linh