Nổi bật giá trị văn hóa độc đáo của người dân miền biển

Phần lễ của Lễ hội chọi trâu Đồ Sơn luôn được các phường tổ chức trang trọng và bài bản.

Theo Phó chủ tịch UBND quận Đồ Sơn Hoàng Trung Hiếu, vòng chung kết Lễ hội chọi trâu truyền thống Đồ Sơn năm 2017 gồm 17 kháp đấu (2 kháp chưa đấu ở vòng loại cùng 15 kháp vòng chung kết). Hội bắt đầu từ 7 giờ 30 phút ngày 28-9 (9-8 âm lịch) tại sân vận động trung tâm quận để chọn ra các trâu nhất, nhì và ba. Tại vòng chung kết năm nay, UBND quận Đồ Sơn tiến hành sửa đổi, bổ sung một số quy định của Quy chế tổ chức lễ hội theo hướng tập trung làm nổi bật ý nghĩa truyền thống và trang trọng của phần lễ. Theo đó, quy định rõ phần lễ gồm: dâng hương, rước nước, lâm trận và tống thần. Đồng thời, bổ sung các quy định mới đối với Ban tổ chức (BTC) lễ hội chọi trâu 7 phường như: các phường không có trâu đoạt giải vẫn chuẩn bị lễ vật dâng Thành hoàng vào ngày mồng 10 tháng 8 âm lịch. BTC lễ hội phường phải tham gia các hoạt động lễ của BTC lễ hội quận, có trách nhiệm hướng dẫn, đôn đốc các chủ trâu thực hiện đầy đủ các nghi lễ truyền thống của lễ hội. Quy chế quy định rõ các chủ trâu tham gia lễ hội phải tham gia đầy đủ các phần lễ cùng với BTC quận và phường theo hướng dẫn, rước trâu tới đình của phường làm lễ trình, báo cáo với Thành hoàng việc trâu tham gia lễ hội; tuyệt đối tuân thủ quy định về trang phục, số người dắt trâu và hướng dẫn của BTC khi dắt trâu vào sới…

Lễ rước trâu từ đình làng ra sới chọi với sự tham gia đông đảo của người dân.

Những sửa đổi, bổ sung này rất cần thiết trong bối cảnh phần hội đang át dần phần lễ tại lễ hội chọi trâu Đồ Sơn những năm qua. Sau giai đoạn khá dài bị gián đoạn, từ khi Lễ hội chọi trâu Đồ Sơn được khôi phục năm 1990 và Nhà nước công nhân là Di sản văn hóa phi vật thể cấp quốc gia, công tác tổ chức lễ hội không ngừng được nâng cao và hoàn chỉnh dần. Tuy nhiên, theo thời gian và để thích ứng nhịp sống hiện đại, những nghi lễ truyền thống dần lược bỏ theo hướng giản tiện song những nét cơ bản của tập tục cũ gắn với quan niệm tín ngưỡng thể hiện lòng biết ơn những ngư dân đầu tiên có công lập 8 vạn chài bên cửa sông Lạch Tray và Văn Úc, khát vọng cuộc sống ấm no, hạnh phúc vẫn giữ nguyên. Từ khi khôi phục lại lễ hội đến nay, người dân Đồ Sơn thực hiện những nghi lễ đó song không quảng bá nên ít du khách biết đến phần lễ đặc sắc và độc đáo này. Sau sự cố tại vòng loại vừa qua, ở vòng chung kết này, việc tuyên truyền về phần lễ đậm đà hơn để người dân cả nước biết đến lễ hội chọi trâu Đồ Sơn với nét văn hóa đặc sắc của người dân miền biển.

Theo nghệ nhân dân gian Hoàng Đình Phúc, một trong số những người góp phần khôi phục lễ hội chọi trâu Đồ Sơn, với người Đồ Sơn, phần lễ mang màu sắc tâm linh kỳ diệu. Lễ hội chọi trâu không chỉ đơn thuần “hai con trâu chọi” mà trở thành tục lệ, tín ngưỡng độc đáo ở vùng đất duyên hải này, gắn với tục thờ cúng thủy thần và tục hiến sinh, thể hiện tinh thần thượng võ của người dân ven biển miền Bắc. Người Đồ Sơn gắn lễ hội chọi trâu với việc thờ cúng thành hoàng làng, ước muốn những chuyến đi biển thuận buồm, xuôi gió. Trước kia, lễ tế thần diễn ra ở các giáp của tổng Đồ Sơn với sự linh đình về vật lễ tế cũng như các thủ tục hành lễ. Giờ đây, lễ tế thần được tổ chức ở từng phường, phần lớn do các già làng làm chủ lễ, để cầu xin khí thiêng của sông núi, đất trời và vùng biển này cho trâu thắng cuộc tại vòng chung kết.

"Dù ai buôn đâu, bán đâu/ Mồng chín tháng tám chọi trâu thì về/ Dù ai bận rộn trăm bề/ Mồng chín tháng tám nhớ về chọi trâu". Theo câu ca dao cổ, cứ vào mồng 9, tháng 8 (âm lịch), không hẹn mà về, hàng vạn người lại tìm đến Đồ Sơn để được cùng với người dân nơi đây thưởng thức những trận đấu “ngưu” sôi nổi, quyết liệt và tìm hiểu về một lễ hội với những nghi lễ mang đậm văn hóa truyền thống, thể hiện tính gắn kết cộng đồng bền chặt, phản ánh lối sống, cách xử thế của người dân vùng biển “ăn sóng, nói gió”. Điều đó cũng làm nên giá trị của lễ hội và trở thành Di sản văn hóa sống mãi trong lòng người dân.

Nguyễn Dương