Bàn giải pháp cải cách bộ máy hành chính Nhà nước và tinh giản biên chế

Mặc dù báo cáo của Chính phủ, báo cáo giám sát của Quốc hội đề cập khá rõ, khá chi tiết những kết quả đạt được, những hạn chế, yếu kém nhưng tại phiên thảo luận, đại biểu Quốc hội vẫn tiếp tục chỉ ra nhiều thực trạng đáng quan tâm trong cải cách bộ máy hành chính Nhà nước và tinh giản biên chế.

Đại biểu Nguyễn Thị Kim Thúy (Đà Nẵng) cho rằng kết quả cải cách tổ chức bộ máy tuy đạt nhiều kết quả nhưng chưa vững chắc, còn tình trạng cấp trên ôm đồm, cấp dưới đẩy việc lên cấp trên. Việc gì cũng xin phép, dẫn đến quá tải ở Trung ương, cấp dưới bị động, ỷ lại, cơ chế xin - cho bị lạm dụng, cơ chế trách nhiệm không rõ ràng, và cuối cùng công việc của dân, của nước bị ách tắc... Đại biểu phản ánh, đạo đức công vụ của một bộ phận công chức còn hạn chế, chưa ý thức mình là công bộc của dân. Nguyên nhân công chức vô cảm, quan liêu, hách dịch là do họ ít phụ thuộc vào dân, bởi từ tuyển dụng, bổ nhiệm, nâng lương chỉ phụ thuộc vào cấp trên. Bên cạnh đó là công chức không thạo việc (dù bằng cấp rất đầy đủ) nên không giải quyết được nhanh công việc; tình trạng phân cấp, phân nhiệm thiếu triệt để, rõ ràng dẫn tới cấp trên phải làm thay cấp dưới...

Đại biểu Quốc hội tỉnh Hải Dương giao lưu bên lề phiên họp. Ảnh: TTXVN

Đại biểu Trần Văn Lâm (Bắc Giang) nhấn mạnh, mặc dù quy định về tổ chức bộ máy ở địa phương rất cụ thể, chi tiết với yêu cầu ngặt nghèo nhưng không gắn với yêu cầu cuối cùng là nâng cao trách nhiệm, hiệu quả quản lý, thực thi nhiệm vụ. Vì thế, khi những khó khăn, phức tạp, yếu kém, buông lỏng quản lý nảy sinh lại đùn đẩy trách nhiệm cho nhau, có chỗ đổ thừa cho quy định cấp trên. “Chúng ta chưa thực sự gắn được trách nhiệm của chính quyền địa phương với đổi mới tổ chức, nâng cao hiệu quả quản lý của bộ máy hành chính cấp tỉnh và cấp Trung ương...” – đại biểu phân tích.

Theo đại biểu Lê Xuân Thân (Khánh Hòa), quá trình thực hiện sắp xếp bộ máy theo quy định của Chính phủ tiến bộ đáng kể, cơ bản giảm đầu mối trực thuộc cấp tỉnh, cấp huyện, tuy nhiên theo hướng dẫn của Trung ương, một số sở, ngành của tỉnh chia nhỏ lĩnh vực quản lý nên vẫn tăng bộ máy bên trong của từng sở, ngành, dẫn đến tình trạng cồng kềnh, nhiều tầng nấc và kém hiệu quả.

Đại biểu Cao Thị Xuân (Thanh Hóa) cho biết, khi vào website của một tỉnh thấy lãnh đạo của UBND tỉnh có 4 đồng chí, trong đó, Chủ tịch UBND tỉnh phải kiêm nhiệm Trưởng ban hoặc Chủ tịch của 27 tổ chức liên ngành, 3 Phó chủ tịch còn lại phải kiêm nhiệm - người ít nhất 10 tổ chức, người nhiều 25 tổ chức. Hệ lụy này được báo cáo giám sát phân tích rõ là: tạo nên sự chồng chéo, làm mờ chức năng, nhiệm vụ của cơ quan quản lý nhà nước, lãng phí thời gian, kinh phí, số lượng lãnh đạo đã ít còn phải chia sẻ thời gian quản lý điều hành cho quá nhiều tổ chức, hội nghị…

Theo đại biểu Mai Thị Phương Hoa (Nam Định), có tình trạng các văn bản quy phạm pháp luật về nội dung chuyên môn “lấn sân” sang các văn bản quy định về tổ chức bộ máy. Thông qua các quy định về chuyên môn có hiện tượng quy định việc thành lập một loạt các tổ chức bộ máy mới từ Trung ương xuống địa phương. Ví dụ, Nghị định 55 của Chính phủ quy định thành lập tổ chức pháp chế tại các bộ, ngành, địa phương. Theo đó, các bộ, ngành đều thành lập Vụ Pháp chế, ở UBND, các tỉnh, thành phố thành lập 291 phòng pháp chế, với tổng số biên chế chuyên trách và kiêm nhiệm 5.177 người. Một ví dụ khác là việc thành lập Ban Chỉ đạo các Chương trình mục tiêu quốc gia cấp tỉnh dẫn đến tổ chức một loạt Văn phòng điều phối nông thôn mới ở các cấp hoạt động chuyên trách. Việc thành lập hệ thống các cơ quan nêu trên không phải là sai nhưng rõ ràng là như vậy sẽ không kiểm soát được về mặt tổng thể tổ chức bộ máy hành chính nhà nước, gián tiếp làm tăng đầu mối, tăng biên chế.

Hiến kế cải cách

Theo đại biểu Trần Văn Lâm (Bắc Giang), thời gian tới, việc quyết định thay đổi tổ chức bộ máy phải dựa trên cơ sở vững chắc, nghiên cứu khoa học bài bản, đánh giá, tổng kết thấu đáo, như tinh thần Nghị quyết Trung ương 6 yêu cầu, bảo đảm kết hợp hài hòa sự kế thừa ổn định, đổi mới phát triển, thực hiện các bước đi vững chắc, có thí điểm. Câu thần chú “khắc nhập, khắc xuất” không còn ứng nghiệm trong việc chia tách, sáp nhập cải cách tổ chức bộ máy hành chính của đất nước.

Đại biểu Quốc hội tỉnh Quảng Ninh Đỗ Thị Lan phát biểu ý kiến.

Đại biểu Lê Anh Tuấn (Hà Tĩnh) cho rằng, không chỉ rà soát kỹ, sắp xếp hợp lý chức năng, nhiệm vụ của các Bộ về quản lý kinh tế mà còn rà soát cả trong lĩnh vực quản lý Nhà nước về khoa học - công nghệ. Việc tổ chức Bộ quản lý đa ngành, đa lĩnh vực với quy mô mở rộng hợp lý hơn cũng cần gắn với tiếp tục nghiên cứu, kiện toàn, sắp xếp lại các Ban chỉ đạo liên ngành theo hướng nhiệm vụ của các Ban này sẽ chuyển về cho các Bộ tương ứng sau khi sắp xếp, hợp nhất một số Bộ có chức năng gần nhau, đối tượng, phạm vi khu vực liên quan quản lý với nhau để khắc phục tình trạng cắt khúc, chồng chéo. Có như thế mới bảo đảm thực hiện đầy đủ nguyên tắc mỗi việc chỉ giao cho một cơ quan chủ trì thực hiện, chịu trách nhiệm chính và các cơ quan khác chịu trách nhiệm phối hợp thực hiện theo thẩm quyền. Không nhất thiết cấp trên có cơ quan tổ chức nào, cấp dưới có cơ quan tổ chức đó. Không nhất thiết các đơn vị, địa phương phải có tổ chức, bộ máy giống nhau. Tuy nhiên, việc này cần xác định lộ trình và thời gian cụ thể. Đồng thời, chú ý làm rõ quy trình giới thiệu nhân sự của các Bộ quản lý ngành đối với việc bổ nhiệm người chịu trách nhiệm quản lý ngành, lĩnh vực tại địa phương trong trường hợp không có sự thống nhất về mô hình, tổ chức, bộ máy, cơ quan quản lý ngành giữa Trung ương và địa phương. Ngay cả việc tinh giản biên chế cũng cần gắn với đặc điểm của từng loại đơn vị hành chính, không nên mang tính cơ học, cần bám sát quy mô dân số, đặc điểm, lợi thế so sánh của từng địa phương, các nhiệm vụ Trung ương ủy quyền cho địa phương thực hiện và quy hoạch phát triển KT - XH của địa phương được Trung ương phê duyệt.

Đại biểu Phùng Đức Tiến (Hà Nam) kiến nghị khẩn trương, xây dựng hoàn thiện áp dụng đồng bộ Chính phủ điện tử. Các bộ, ngành khẩn trương xây dựng, rà soát đề án vị trí việc làm sát thực tế và có lộ trình thực hiện. Có tiêu chí đánh giá cán bộ dựa trên năng lực, việc làm để có cơ sở để sắp xếp tinh giản biên chế. Giảm tối đa bộ máy, khẩn trương chuyển các đơn vị sự nghiệp sang tự chủ tự chịu trách nhiệm để áp dụng ngân sách. Rà soát các đơn vị chỉ để lại các đơn vị thực sự cần thiết không thể giao cho tư nhân, giải thể các đơn vị hoạt động không hiệu quả. Đồng thời, quy định cụ thể vai trò vị trí chức năng nhiệm vụ của các tổ chức, các thôn, tổ dân phố để xác định rõ số lượng và cơ chế quản lý, chế độ phụ cấp hợp lý; xây dựng cơ chế tương tác của người dân với hệ thống hành chính quốc gia, lấy sự hài lòng của người dân làm thước đo đánh giá hiệu lực, hiệu quả của cải cách bộ máy hành chính, xây dựng nền hành chính kiến tạo, phục vụ.

Theo đại biểu Nguyễn Ngọc Phương (Quảng Bình) cho rằng, việc tinh giản cấp phó phải làm ngay. Ví von "cái bánh ngân sách dù có nở như nồi cơm Thạch Sanh cũng khó mà nuôi đủ bộ máy như hiện nay", đại biểu Nguyễn Minh Sơn (Kiên Giang) đề nghị quán triệt phương châm tinh giản và tinh nhuệ, theo đó bộ máy phải gọn nhẹ, nhưng bảo đảm chất lượng.

Đại biểu Phạm Trọng Nhân (Bình Dương) cho rằng tiến trình cải cách đang đứng trước nhiều thử thách, trở lực cần phải vượt qua. Do vậy cần đề cao tinh thần trách nhiệm và quyết tâm cải cách trong thời gian tới. Theo đó, đại biểu đề nghị xử lý nghiêm các khuyến điểm, sai phạm, buông lỏng quản lý, tình trạng vô cảm của người đứng đầu ở địa phương, nhất là sai phạm làm nhân dân bức xúc. Đại biểu đề nghị cần có giải pháp mạnh mẽ về tinh thần để có đủ dũng khí vượt qua trở ngại và phải có "bàn tay sắt" như Đảng đang làm trong công tác cán bộ để quyết tâm tinh gọn bộ máy, tin giản biên chế.

Đại biểu Lê Xuân Thân (Khánh Hòa) đề nghị, việc sắp xếp tổ chức bộ máy cần có bước đi thích hợp. Theo đó, mô hình nào đã có từ trước nay sáp nhập lại cần tiến hành ngay, không nên thí điểm. Trên cơ sở rà soát toàn bộ hệ văn bản về công tác tổ chức các ban, bộ, ngành, văn bản nào phù hợp tiếp tục áp dụng, “cái nào mâu thuẫn, chồng chéo, kịp thời sửa đổi, cái nào cần kịp thời ban hành”. Đề nghị Trung ương, các cấp phân cấp mạnh mẽ hơn nữa quản lý nhà nước. Phân cấp phải gắn với phân quyền trên 4 phương diện về tổ chức, bộ máy, quyền hạn, kinh phí, và giao chính quyền địa phương cùng cấp quản lý.

Liên quan đến cơ chế phân cấp, phân quyền,đại biểu Lưu Thành Công (Vĩnh Long) đề nghị Chính phủ cần có những giải pháp để phân cấp quản lý triệt để hơn cho địa phương. Chính phủ phân định rõ, phần việc nào của Trung ương, phần việc nào của địa phương, giao thẳng cho địa phương quyết định trên cơ sở tuân thủ các quy định của pháp luật. Chính phủ tăng cường công tác kiểm tra, giám sát và kiên quyết xử lý những nơi nào thực hiện sai các quy định của pháp luật. Có như thế mới phát huy được tính chủ động, sáng tạo của các địa phương, tránh tình trạng trông chờ như hiện nay.