Doanh nghiệp hào hứng, người tiêu dùng thờ ơ

Hải Phòng là địa phương thứ 3 cả nước, sau thành phố Hồ Chí Minh và Hà Nội triển khai thí điểm “chương trình sản xuất nông sản an toàn, liên kết tiêu thụ, truy xuất nguồn gốc sản phẩm” vào cuối năm 2016. Theo ông Đinh Công Toản, Phó giám đốc Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn (NN&PTNT), toàn thành phố thành lập 10 vùng sản xuất nông sản và thủy sản áp dụng quy trình sản xuất an toàn tại các huyện An Lão, Kiến Thụy, Tiên Lãng, Vĩnh Bảo. Hiện, 10 sản phẩm nông nghiệp chủ lực được gắn tem truy xuất nguồn gốc gồm: gạo nếp cái hoa vàng Đại Thắng, nấm Quang Phục (Tiên Lãng), dưa vàng Tân Hưng (Vĩnh Bảo), rau ăn lá xã An Thọ (An Lão), Tú Sơn (Kiến Thụy), nếp xoắn Tân Trào (Kiến Thụy)…

Người tiêu dùng chưa hình thành thói quen truy xuất nguồn gốc thực phẩm bằng tem truy xuất. Ảnh: Trung Kiên

Giám đốc Trung tâm Khuyến nông Hải Phòng Đào Thị Hà (đơn vị trực tiếp triển khai chương trình) cho biết, tem truy xuất nguồn gốc phục vụ ba nhóm: người tiêu dùng, nhà quản lý và cơ sở sản xuất. Với điện thoại thông minh, người tiêu dùng có thể quét mã trên sản phẩm để tra cứu thông tin chi tiết về sản phẩm, cơ sở sản xuất và cơ sở phân phối cùng các giấy tờ chứng nhận liên quan và gửi phản hồi, ý kiến tới cơ quan quản lý và cơ sở sản xuất. Nhà quản lý dễ dàng tìm kiếm thông tin nhà sản xuất, tiếp nhận phản hồi từ người tiêu dùng. Qua đó, giúp minh bạch thông tin sản phẩm, tăng cường công tác quản lý chất lượng nông sản và ngăn chặn hàng giả, hàng “nhái”.

Trong khi đó, các cơ sở sản xuất hưởng nhiều lợi ích khi việc truy xuất nguồn gốc sản phẩm giúp tăng đáng kể hiệu quả kinh tế, nâng cao giá trị thương hiệu. Đơn cử, nhóm rau ăn lá, quả, củ có giá tăng từ 1,5 đến 1,8 lần; dưa vàng tăng 1,8 lần; gạo chất lượng tăng 1,5 lần so với sản xuất đại trà. Ông Nguyễn Văn Ngọc, Giám đốc Hợp tác xã nông nghiệp Đại Thắng (Tiên Lãng) cho biết, từ khi gắn tem truy xuất nguồn gốc, sản xuất gạo nếp cái hoa vàng có giá trị tăng gấp 1,5 lần so với sản xuất đại trà. Quan trọng hơn, sản phẩm tạo dựng chỗ đứng trên thị trường, được nhiều người tiêu dùng tin tưởng, lựa chọn.

Nâng cao nhận thức người tiêu dùng

Tuy nhiên, phần lớn người tiêu dùng thành phố tỏ ra khá thờ ơ với việc truy xuất nguồn gốc thực phẩm. Dạo quanh một số siêu thị lớn như: BigC, Metro, Vinmart, Intimex…, dễ dàng nhận thấy khách hàng thường đọc lướt qua thông tin sản phẩm, mà chủ yếu quan tâm đến giá cả. Hầu như rất ít người thực hiện quét mã truy xuất nguồn gốc. Chị Nguyễn Ngọc Anh (ở đường Miếu Hai Xã, quận Lê Chân) cho biết, số lượng sản phẩm gắn tem truy xuất không nhiều, lại không phải loại thực phẩm gia đình chị hay sử dụng nên chị không để ý đến tem truy xuất.

Một trở ngại là trình độ sử dụng điện thoại thông minh để quét mã điện tử của các bà nội trợ, nhất là người cao tuổi còn hạn chế nên khó thực hiện truy xuất nguồn gốc. Bà Trần Thị Hiền (ở phường Cầu Tre, quận Ngô Quyền) cho biết: “Trước đây, tôi lựa chọn thực phẩm bằng kinh nghiệm, chứ không biết đến việc truy xuất nguốc gốc bằng tem”. Không ít người còn hoài nghi về nguồn gốc tem truy xuất khi tình trạng làm giả tem nhãn thủ đoạn ngày càng tinh vi.

Trên thực tế, việc gắn tem truy xuất nguồn gốc hiện mới thực hiện trên một số sản phẩm trồng trọt như rau, gạo, khoai tây, dưa vàng…, mà chưa phổ biến đối với các sản phẩm chăn nuôi như: thịt gia súc, gia cầm, trứng, thủy hải sản… Theo lý giải của ngành NN&PTNT, các cơ sở giết mổ gia súc, gia cầm khó đáp ứng tiêu chí an toàn vệ sinh lò giết mổ, khâu bảo quản, vận chuyển…, nên việc gắn tem bị chậm trễ, kéo dài. Hiện, thành phố Hồ Chí Minh và Hà Nội, có đến hàng trăm sản phẩm được gắn tem truy xuất, trong khi tại Hải Phòng mới dừng lại ở hơn 20 sản phẩm, chủ yếu trong siêu thị, cửa hàng tiện lợi, còn tại các chợ tuyệt nhiên vắng bóng. Do đó, chưa gây chú ý và tạo thói quen cho người tiêu dùng.

Giám đốc Trung tâm Khuyến nông Hải Phòng Đào Thị Hà cho biết, tạo thuận lợi cho các cơ sở sản xuất tham gia truy xuất nguồn gốc, đơn vị hỗ trợ các cơ sở sản xuất hơn 300.000 tem truy xuất, logo, 2,5 tấn túi đựng sản phẩm, 5.000 tờ gấp giới thiệu sản phẩm, 10 biển hiệu… Từ nay đến cuối năm, ngành phối hợp các đơn vị chức năng đẩy nhanh triển khai kế hoạch hỗ trợ xây dựng 34 mô hình chuỗi sản xuất, cung ứng thực phẩm nông sản, thủy sản có truy xuất nguồn gốc, gồm 24 mô hình trồng trọt, 5 mô hình chăn nuôi, 5 mô hình thủy sản. Có 40 sản phẩm chủ lực xây dựng nhãn hiệu gắn với truy xuất nguồn gốc như: táo Bàng La, na Liên Khê, dưa hấu Tiên Cường, trứng vịt Tứ Hưng, trứng gà và gà ri lai Lượng Huệ, cá vược Mắt Rồng, nước mắm Quang Hải, nước mắm Cát Bà, tôm thẻ chân trắng Tiên Lãng… Việc gắn tem truy xuất bảo đảm thủ tục, trình tự theo quy định, tuyệt đối không buông lỏng quản lý, nhất là ở khâu cấp phép kinh doanh, cấp giấy chứng nhận đủ điều kiện an toàn thực phẩm. Từ đó, giúp đa dạng hóa thị trường nông sản và thủy sản an toàn, người tiêu dùng có nhiều cơ hội lựa chọn sử dụng sản phẩm an toàn cũng như dần hình thành thói quen thực hiện truy xuất nguồn gốc.

Việc tạo thói quen cho người tiêu dùng không thể “một sớm, một chiều”, do đó, ngành NN&PTNT cần đẩy mạnh tuyên truyền bằng nhiều hình thức để người dân nâng cao nhận thức về tầm quan trọng của tem truy xuất nguồn gốc, coi đây là công cụ để người tiêu dùng tự bảo vệ quyền lợi.

An Nhiên