Thức với miền hương

Nhà thơ Nguyễn Đình Di.

Tôi cũng như bao người đọc đều nghẹn ngào, thắt ngực đọc liền mạch tập thơ này, chứng kiến những cơn mê tỉnh chập chờn của nhà thơ, những cơn đau bệnh kéo ông lên – xuống giữa ranh giới cuộc đời. Tâm thần ông có lúc nhập nhòa giữa mê và tỉnh, bóng tối và ánh sáng. Từ những nguyên cớ ấy, nội lực sáng tạo, đặc biệt cảm xúc thi ca trong tập thơ “Miền hương thức” của Nguyễn Đình Di không còn mạnh mẽ, phát sáng như những tập thơ công bố trước đây*. Cũng không thấy bài thơ nào đặt ngang tầm với “Khấn gọi cây”, tác phẩm thơ làm nên tên tuổi Nguyễn Đình Di trong làng thơ Việt đương đại, đặc biệt thơ Hải Phòng sau 1975. Dù trong hoàn cảnh khó khăn, bệnh hiểm nghèo, nhưng Nguyễn Đình Di luôn giữ được phong thái và cốt cách thi sĩ trong từng trang viết. Cả trong cách sống, cách ứng xử với mọi người. Khi kết nối những câu thơ hay, ấn tượng của ông trong “Miền hương thức”, bạn đọc vẫn đủ hình dung chân dung nhà thơ Nguyễn Đình Di đắm mê, ngơ ngẩn, hết mực chân thành.

Trong lời đề từ tập thơ “Miền hương thức”, ông viết: “Với tôi, thơ là ân huệ nhận được ở miền thương yêu thức tỉnh”. Những câu thơ tràn ngập ánh sáng của lòng nhân từ, niềm khát khao hy vọng vào tương lai hạnh phúc an lành trong tập thơ cho tôi thấy được triết lý sống, triết lý sáng tạo của ông. “Xin một ngày biển động/ Gọi cánh trăng mở buồm” (Lời ngỏ). “Ngăm ngăm mặn gió vô thường/ Lênh thênh nắng mọc dọc đường lá bay” (Lời tạ mùa đông).

Phủ trong cõi thơ Nguyễn Đình Di từ tập thơ đầu tay (Giấc mơ cây. Nxb Hải Phòng, 2001) đến nay là tình thương yêu con người, thiên nhiên, vũ trụ. Tình yêu ấy giờ lắng lại trong thơ ông thành phù sa tươi tốt: “Lặng yên…/ Lặng yên…/ Lặng yên…/ Hình như ai gọi ở miền cỏ thơm” (Gọi). Lòng yêu thương con người, từ những người thân thương gần gũi trong gia đình, bạn bè, đồng nghiệp tới những người dưng xa lạ vẫn luôn là ánh sáng lan tỏa, là tiếng vọng từ trái tim tới trái tim trong “vương quốc” thơ của ông: “Liêu phiêu giăng sợi nắng vàng/ Buộc bao nhiêu gió vắt sang vườn người” (Chiều gọi); “Sau những lan man này/ Thương yêu còn thăm thẳm/ Tin lắm chốn an lành/ Ánh nhìn ăm ắp nắng” (Lan man Facebook). Ánh sáng ấy từ trái tim nhà thơ buông xuống như nắng sớm mùa đông ấm áp và yên bình “Câu thơ vừa nín gió/ Nắng đã hoe hoe vàng” (Màu xuân); mở ra một khoảng không vừa cô liêu vừa xa lạ, mà ở đó chỉ có tiếng gọi con người với con người, chỉ có những bàn tay chân thành tìm đến nhau, nắm chặt mới có thể xua tan được lòng thù hận, đố kỵ, sự hoang lạnh: “Ngậm ngùi ta gọi cỏ cây/ Che che dắt ngọn gió gày đi hoang/ Gọi mình ở cõi mang mang/ Thõng tay cùng với trăng vàng uống nhau” (Gọi). “Cập bến cạn trọn ân tình ăm ắp/ Mặc trái ngang đắng chát ở vườn đời/ Quả cay cực bóc vỏ mình để ngọt/ Hạt đau buồn buông thả xuống mây trôi” (Phiêu).

Tập thơ “Miền hương thức” mới xuất bản.

Có thể thấy, “miền hương” của Nguyễn Đình Di vẫn thức dậy khi chiều đã muộn. Như mỗi khi thủy triều lùi xa để lại bãi bờ trải dài thoai thoải, nhà thơ đặt từng bước chân mình lên đó, in rõ dấu vết, lún sâu xuống cát: “Mặt trời vùi vào ngực em tĩnh lặng” (Khoảng vắng). Đây là câu thơ tình hay và hiếm hoi trong tập thơ này. Đem tới bạn đọc sự nồng ấm, mặn mà ngỡ như được nhấp chén trà thơm ngon hương vị đất đai bên hiên một căn nhà vắng, hay trong góc khu vườn yên tĩnh chốn thôn quê. Viết đến đây, tôi bỗng nhớ câu thơ tình khác nữa của Nguyễn Đình Di in ở tập thơ trước: “Tôi lạy hoa trặc trìu đừng thơm day dứt nữa/ Anh sẽ nói được lời chưa kịp nói em nghe/ Trong hương trặc trìu tóc bạc đã như mê” (Hoa trặc trìu).

Hơn hai mươi năm trước đây, tôi thích bài thơ “Hoa trặc trìu” của Nguyễn Đình Di khi nhà thơ mới công bố. Thích nhất âm hưởng của bài thơ trong âm sắc tiếng Việt. Sau đó tôi cất công đi tìm loài hoa có tên rất lạ này. Ban đầu tôi cứ ngỡ loài hoa mà nhà thơ viết trong bài thơ là cây “chặc chìu” thường mọc ở miền Trung, có nhiều cành, lá hình bầu dục, mép có răng cưa, hoa màu trắng mọc thành chùm…

Nhưng không phải thế! Đến tháng 12-2016, trong bài “Tản mạn thơ” nhà thơ tâm sự: “có người quy kết tôi viết sai “chạc chìu” thành “trặc trìu”. Không phải đâu. Tôi đã viết “trặc trìu” với cảm thức về một chuyện tình lỡ dở (trắc trở, trục trặc) với cảm xúc tiếc thương trìu mến sau khi ngẫm ngợi về âm và nghĩa, sự diệu kỳ của tiếng Việt”. Vậy là “con trai” Nguyễn Đình Di ngậm được “viên ngọc” quý tuyệt đẹp, báu vật được hình thành và lớn dần lên bên trong thân thể loài nhuyễn thể. Đến mùa đông năm Tân Mão (2011) “hoa trặc trìu” của Nguyễn Đình Di lại tiếp tục nở: "Em có biết hoa trặc trìu ở đâu không?/ Cái loài hoa cơn mê tôi gọi được" (Hoa trặc trìu vẫn nở). Và, trong tập thơ “Miền hương thức” này, nhà thơ lại hai lần tặng “hoa trặc trìu” cho bạn đọc yêu mến thơ ông. “Rượu đời xót rễ cỏ hoa/ Trặc trìu thơ níu trăng và mây bay” (Bạn đời). “Trặc trìu hoa trái tim mình/ Nở từ thắt buộc nghĩa tình người xa/ Chạc chìu dây. Trặc trìu hoa/ Cây sương gió nhập thơ nhòa khói nhang/ Hương loài hoa xứ nhỡ nhàng/ Mượn thơ ngâm khúc dịu dàng gọi nhau” (Tên hoa).

Với cách viết dung dị, luôn trung thành với thi pháp truyền thống của thế hệ ông, “Miền hương thức” mang đến cho bạn yêu thơ lời tâm sự nhẹ nhàng, thấm sâu mà giản dị. Tập thơ cũng như lời tiên tri của nhà thơ ước đoán được cung mệnh mình. Trong bài thơ “Khúc tạ từ”, Nguyễn Đình Di thanh thản nhẹ nhõm cảm nhận về một đời sống khác khi ông phải rời xa cõi tạm, thấy được sự yêu tin nồng hậu của người thân, đồng nghiệp dành cho mình, thấy cả sức lan tỏa của những con chữ nóng ấm đầy thân phận đến được trái tim bạn đọc: “Mai rồi chiếc lá lìa cành/ Xác về tro bụi hồn xanh mây trời/ Câu thơ hoang hoải thảnh thơi/ Hoàn nguyên nhập trái tim người ngân nga”. “Miền hương” ấy mở ra với nắng vàng, mạn thuyền, bao nhiêu gió, rượu ngon, hoa giấy rụng, tiếng chim tu hú, tường rêu, dúm muối, nước mắt, viên thuốc, bờ cỏ lau, chân mây…, và với những bông “hoa trặc trìu” đáng yêu để làm nên một cõi thơ Nguyễn Đình Di mê đắm, nhân hậu, chân thành.

Tôi cũng như bao bạn đọc được thức cùng “miền hương” ấy, được chia sẻ và trải nghiệm cùng ông, biết ông luôn kiên nhẫn vượt lên mọi thử thách, khắc nghiệt của số phận để sống thật đẹp, để sáng tạo và dâng hiến. Phải chăng Nguyễn Đình Di luôn tự biết mình, bạn đọc cũng cảm nhận và chứng kiến, nhà thơ tựa một kẻ du ca đắm say, bàn chân đau mỏi “hát trên con thuyền kẹt lái” (Ai biết) để đến được cõi thơ.g

---------------------------------

• Nhà thơ Nguyễn Đình Di đã xuất bản 5 tập thơ, gồm: “Giấc mơ cây”(NXB. Hải Phòng, 2001), “Cỏ khát”(NXB. Hải Phòng, 2006), “Trường ca Lộ trình” (NXB. Hải Phòng, 2008),“Tín chấp” (NXB. Hải Phòng, 2011), “Vườn gió mặn”(NXB. Hải Phòng, 2015).

Nhà thơ Mai Văn Phấn