Thủ tục xây dựng: Làm sao để thông thoáng?
Một thực tế ai cũng thấy rõ là đối với các công trình đầu tư công, thủ tục xét duyệt giờ đây vô cùng chặt chẽ. Các dự án của năm sau phải được phê duyệt trước 31-10 năm trước, phải được nằm trong danh mục dự án đầu tư công trung hạn 5 năm 2016- 2020 được phê duyệt và dự án đầu tư công của năm; phải chỉ rõ nguồn vốn và muôn vàn thủ tục khác. Quy định này bị vướng bởi thông thường, các dự án đầu tư công của năm sau phải thông qua kỳ họp HĐND tỉnh, thành phố thường được tổ chức vào tháng 12. Trong khi đó, việc giao thẩm quyền phê duyệt cho Thường trực HĐND để có thể quyết định các vấn đề liên quan tới đầu tư công giữa 2 kỳ họp để kịp phê duyệt trước 31- 10 lại không được quy định. Thế nên, các dự án khi thực hiện đều gặp rất nhiều khó khăn, vướng mắc. Chưa kể các thủ tục liên quan tới quy hoạch, bố trí vốn, thẩm định dự án đầu tư, điều chỉnh quy hoạch, điều chỉnh vốn… phải trải qua không biết cơ man nào là thủ tục và thời gian thì kéo dài vài tháng, có khi cả năm, phải chạy lòng vòng từ hết bộ này tới bộ khác, từ cơ quan này sang cơ qua khác… 12 luật và hàng trăm nghị định, thông tư; hơn 20.000 tiêu chuẩn, quy chuẩn, định mức kinh tế kỹ thuật từ khâu xác định chủ trương đầu tư, nhu cầu vốn đầu tư, chuẩn bị đầu tư, thực hiện đầu tư xây dựng và kết thúc đầu tư xây dựng đưa dự án vào vận hành khai thác đã cho thấy rõ ràng nhất về sự chồng chéo, cứng nhắc, nhiêu khê, thủ tục rườm rà, rắc rối… trong đầu tư xây dựng khiến các dự án bị đội vốn, kéo dài.
Tại Hải Phòng, có không ít dự án ở trong tình trạng kéo dài vì đủ nguyên nhân, bao gồm cả thủ tục, thiếu vốn, khó giải phóng mặt bằng và do cả năng lực của Ban quản lý dự án. Đơn cử như dự án Phát triển Giao thông đô thị vay vốn Ngân hàng Thế giới lẽ ra theo cam kết phải hoàn thành vào năm 2016, nhưng rồi xin gia hạn tới năm 2018 và giờ đây kéo dài tới năm 2020. Do việc xác định quy mô, nội dung đầu tư không đầy đủ, phải bổ sung một số hạng mục, dẫn đến chi phí giải phóng mặt bằng của dự án thoát nước mưa, nước thải và quản lý chất thải rắn thành phố Hải Phòng giai đoạn 1 tăng từ 157,141 tỷ đồng thành 624,2 tỷ đồng và để được phê duyệt đầy đủ thủ tục cho sự điều chỉnh này tốn không ít thời gian, công sức, hồ sơ giấy tờ…
Trong khi đó, cũng ngay tại Hải Phòng, có các dự án do tư nhân đầu tư, trị giá hàng nghìn tỷ đồng được thực hiện rất nhanh chóng, thường chỉ 1- 2 năm. Điều hình là Khu đô thị Vinhomes Imperia, TTTM Vincom, Bệnh viện Vinmec, Sân gôn 36 hố Vũ Yên… của Tập đoàn Vingroup; các dự án của Tập đoàn LG (Hàn Quốc) tại Khu Công nghiệp Tràng Duệ… Mới đây nhất, dự án cầu Vũ Yên 1 và đường dẫn hai bên của Tập đoàn Vingroup và Công ty TNHH VSIP Hải Phòng với nguồn vốn gần 1000 tỷ đồng được giải ngân và thi công nhanh tới mức kỷ lục, chỉ trong 7 tháng.
Sở dĩ các công trình, dự án của doanh nghiệp tư nhân được thực hiện nhanh là bởi “đồng tiền liền khúc ruột”, họ được quyền quản lý, sử dụng đồng vốn của họ sao cho hiệu quả nhất, nhanh nhất. Tuy các dự án của doanh nghiệp tư nhân cũng phải chịu sự quản lý của các quy định, quy chuẩn, tiêu chuẩn, nhưng ít nhất họ không chịu sự ràng buộc bởi quá trình phân bổ vốn, quyết định dự án đầu tư, rồi giải ngân với rất nhiều tầng nấc. Đối với họ, tiến độ thời gian là tiền nên dốc toàn lực thực hiện dự án. Trong khi đó, nếu do các đơn vị thuộc nhà nước làm thì sự chủ động, thậm chí cả sự quyết tâm có khoảng cách khá xa, chưa kể tới những biểu hiện cố tình xà xẻo tiền ngân sách… Bởi thế, trong khi khối nhà nước cần 2,2 đồng vốn/1 đồng doanh thu thì khu vực tư nhân chỉ cần 1, 2 đồng. Vì vậy, mà mới đây, Bộ Kế hoạch và Đầu tư mạnh dạn đưa ra cơ chế mới có tính đột phá. Đó là khu vực tư nhân sẽđược tiếp cận và sử dụng vốn ODA, vốn vay ưu đãi từ các nhà tài trợ nước ngoài. Như vậy, thay vì việc ODA từ lâu nay vẫn gần như đặc quyền của khu vực nhà nước thì nay được chia đều cơ hội cho doanh nghiệp tư nhân. Đây có thể coi là sự khởi đầu ấn tượng trong quá trình cải cách thủ tục đầu tư xây dựng cơ bản đang được Chính phủ chỉ đạo rất quyết liệt để gỡ rối, tháo gỡ vướng mắc cho các dự án đầu tư.