Khơi dậy tình yêu và truyền ngọn lửa đam mê hát xoan trong lớp trẻ
Việc khơi dậy tình yêu và truyền ngọn lửa đam mê hát xoan trong thế hệ trẻ góp phần không nhỏ giúp loại hình nghệ thuật dân gian độc đáo này thoát khỏi tình trạng cần bảo vệ khẩn cấp và trở thành Di sản văn hoá phi vật thể đại diện của nhân loại. Nhân dịp Giỗ tổ Hùng Vương- Lễ hội Đền Hùng năm 2018, phóng viên Hải Phòng cuối tuần có cuộc trò chuyện với bạn Nguyễn Hồng Nhung, sinh năm 1997, một trong những thành viên tích cực, nổi tiếng hát hay, múa giỏi của phường Xoan Thét, về tình yêu cũng như quyết tâm gìn giữ và truyền ngọn lửa đam mê hát xoan trong thế hệ trẻ vùng Đất Tổ.
Giao lưu hát xoan với du khách. Ảnh: Đỗ Hiền
- Phường Xoan Thét hiện có bao nhiêu thành viên?
- Phường có số lượng thành viên khoảng trên, dưới 100 người. Tuy nhiên, do nhiều người bận công việc, 40-45 thành viên thuộc 4-5 thế hệ thường xuyên tham gia tập luyện, biểu diễn. Nhỏ nhất là các bé 4-5 tuổi. Tiếp đó, lớp thanh niên như mình rồi đến các cô, bác, chú, dì. Lớn tuổi nhất là các ông, bà, có người 70-80 tuổi, nhưng đam mê hát xoan chẳng thua gì lớp trẻ.
- Cơ duyên nào đưa bạn tới hát xoan?
- Mình may mắn sinh ra và lớn lên trong gia đình có truyền thống gắn bó với loại hình nghệ thuật dân gian đặc sắc có từ thời Hùng Vương. Ông nội mình là trùm phường Xoan Thét Nguyễn Văn Đọc (đã mất- PV), bà ngoại mình là Nghệ nhân dân gian hát xoan Nguyễn Thị Ngọc. Hiện nhiều cô, dì, chú, bác và anh, chị, em họ của mình là thành viên của phường Xoan Thét. Ngay từ khi lẫm chẫm biết đi, mình được người thân dẫn tới những buổi biểu diễn hát xoan. Lúc đầu vui hát, múa theo người lớn, rồi yêu mến, gắn bó với hát xoan lúc nào chẳng hay.
- Trong khi khá đông bạn trẻ ưa thích và theo đuổi thể loại nhạc hiện đại, điều gì khiến bạn “đắm đuối” với hát xoan đến vậy?
- Không chỉ mình mà rất nhiều bạn đồng trang lứa ở Phú Thọ yêu thích hát xoan. Được theo học, biểu diễn và dạy hát xoan là điều tuyệt vời. Nhất là khi loại hình nghệ thuật dân gian độc đáo của quê hương được công nhận là Di sản văn hoá phi vật thể đại diện của nhân loại, mình càng ý thức gìn giữ và phát huy hát xoan không những là đam mê, sở thích, mà còn là trách nhiệm với ông cha, quê hương, đất nước.
- Gắn bó với hát xoan, các bạn trẻ, nhất là những bạn mà gia đình không có truyền thống gắn bó với hát xoan có gặp sự phản đối của người thân không?
- Khoảng 7-8 năm về trước, nhiều gia đình không đồng ý việc con em theo học hát xoan vì lo ngại ảnh hưởng đến học tập, công việc, trong khi chẳng đem lại khoản thu nhập nào. Với những thành viên trẻ bị gia đình phản đối, phường Xoan Thét cử đại diện giải thích, thuyết phục, thậm chí mời các bậc cha mẹ tham gia vài buổi sinh hoạt, biểu diễn. Nhiều người từ phản đối chuyển sang mê hát xoan. Đến nay, ở quê mình hầu như chẳng gia đình nào phản đối con em theo đuổi hát xoan.
- Bạn vừa nhắc tới việc hát xoan không đem lại khoản thu nhập nào?
- Đúng vậy. Hát xoan đơn giản là tình yêu, đam mê. Ngoài trẻ nhỏ, các bạn còn đi học, ai trong phường cũng có việc làm. Thi thoảng đi biểu diễn được “bồi dưỡng”, nhưng chẳng đủ chi phí đi lại, ăn uống.
- Nghề nào là “nghề tay phải” của bạn?
- Hiện mình là sinh viên năm cuối Khoa Giáo dục tiểu học và mầm non (Trường đại học Hùng Vương). Tương lai khi ra trường, mình là cô giáo dạy mầm non.
- Biểu diễn hát xoan thường vào những dịp nào trong năm?
- Theo truyền thống, mồng 3 Tết Nguyên đán biểu diễn tại cửa đình. Còn tại đền, chùa thì vào ngày rằm, ngày lễ. Đặc biệt trong dịp Giỗ tổ Hùng Vương- Lễ hội Đền Hùng hằng năm, cùng với các phường hát xoan khác, phường Xoan Thét tham gia biểu diễn rất nhiều buổi giao lưu, rồi biểu diễn trước du khách, đồng bào cả nước. Mỗi tháng khoảng 2-3 lần, phường chọn người tham gia biểu diễn tại nhiều tỉnh, thành phố trong cả nước theo lời mời. Ngoài biểu diễn, phường Xoan Thét và các phường hát xoan khác còn tham gia dạy hát xoan tại các trường học trên địa bàn tỉnh, từ mầm non đến đại học, mỗi tuần 2-3 buổi.
- Các phường hát xoan dạy những gì và như thế nào trong các trường học?
- Không chỉ dạy mà các phường còn giới thiệu, quảng bá hát xoan. Đầu tiên, tổ chức các buổi diễn cho học sinh xem, tiếp đó dạy và giao lưu với những điệu hát xoan dễ nghe, dễ học, như “Mời Vua, trồng bông luống đậu”; “Hát bỏ bộ”; “Bắc cầu”… rồi đến những điệu khó hơn. Con trai thì dạy đưa cách, đánh trống, con gái thì hát, múa. Tuỳ năng khiếu và cảm thụ âm nhạc của mỗi người, nhanh 2-3 buổi, còn lâu 5-7 buổi là các bạn có thể hát, múa, đưa cách, đánh trống. Phần đông các bạn rất thích và chăm chỉ tập luyện hát xoan. Nhiều bạn có năng khiếu còn tham gia các phường, câu lạc bộ hát xoan.
- Ngoài tham gia các phường hát, câu lạc bộ, truyền dạy trong các trường học và biểu diễn tại cửa đình, cửa chùa, đền miếu, giao lưu tại nhiều tỉnh, thành phố, bạn cũng như các bạn trẻ yêu và gắn bó với hát xoan ở Phú Thọ còn làm gì để tuyên truyền, quảng bá cũng như truyền ngọn lửa đam mê với hát xoan tới lớp trẻ nói riêng và mọi người nói chung?
- Bọn mình thường xuyên đưa ảnh, clip biểu diễn, dạy hát xoan lên mạng xã hội facebook, youtobe… Nhờ vậy, ngày càng nhiều người biết đến và thêm yêu loại hình nghệ thuật dân gian độc đáo trở thành Di sản văn hoá phi vật thể đại diện của nhân loại. Nhiều bạn trẻ bình luận thể hiện mong muốn được tham gia phường, câu lạc bộ và các buổi diễn. Có bạn còn gửi clip biểu diễn hát xoan xem có “đủ điều kiện” không!
- Cảm ơn bạn về cuộc trò chuyện!
Khi mới bắt tay vào bảo tồn và phát huy giá trị của hát xoan (năm 2012), toàn tỉnh Phú Thọ có khoảng 70 nghệ nhân hát xoan, trong đó chưa đến 10 người có khả năng truyền dạy. Trong số gần 100 người tham gia các phường hát xoan, chỉ khoảng 50 người biết hát và biểu diễn những làn điệu khó. Đến nay, toàn tỉnh có trên 30 câu lạc bộ với khoảng 1.200 người tham gia thực hành hát xoan và trên 1.100 người là thành viên. 4 phường xoan gốc (Thét, An Thái, Kim Đái và Phù Đức) được khôi phục và duy trì hoạt động mạnh mẽ với số lượng thành viên lên tới trên dưới 100 người/phường. Hát xoan được đưa vào giảng dạy tại các lớp học trong những buổi ngoại khoá. |