Nhiều nước phản đối Mỹ chuyển Đại sứ quán về Giê-ru-xa-lem

Bất chấp sự phản đối của nhiều nước trên thế giới, đúng 16h (theo giờ địa phương) tức 20h (theo giờ Việt Nam) ngày 14-5, Mỹ chính thức mở Đại sứ quán tại Giê-ru-xa-lem.

Dù không tham dự, song Tổng thống Mỹ Đô-nan Trăm đã có bài phát biểu qua video trước các quan khách.

Nhiều nước trong đó có cả các đồng minh của Mỹ phản đối động thái trên của Mỹ. Bộ Ngoại giao I-xra-en cho biết có 86 đại sứ nước ngoài tại I-xra-en được mời tham dự buổi lễ, nhưng có tới 70% số khách mời từ chối tới dự.

Hàng chục nghìn người Pa-le-xtin tuần hành đến phía Đông dải Ga-da để tham gia cuộc biểu tình quy mô lớn nhằm phản đối lễ khai trương Đại sứ quán Mỹ tại Giê-ru-xa-lem vào cùng ngày, cũng như phản đối I-xra-en phong tỏa vùng đất duyên hải này suốt 12 năm qua. Các cuộc biểu tình diễn ra tại 5 khu vực chính của phía Đông dải Ga-da, dẫn đến các cuộc đụng độ với lực lượng an ninh I-xra-en tại khu vực này. Trước đó, do lo ngại căng thẳng leo thang, I-xra-en triển khai 3.000 cảnh sát tham gia ứng trực tại nhiều địa điểm ở Giê-ru-xa-lem. Cùng ngày, 10 nước trong tổng số 15 nước ủy viên Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc (HĐBA LHQ) bày tỏ "quan ngại sâu sắc" về việc nghị quyết năm 2016 của HĐBA, kêu gọi I-xra-en chấm dứt việc xây dựng các khu tái định cư trên vùng đất nơi người Pa-le-xtin dự kiến thành lập một nhà nước độc lập, không được thực thi.

Lá thư bày tỏ quan ngại trên được gửi tới Tổng Thư ký (TTK) LHQ An-tô-ni-u Gu-te-rết trong bối cảnh các vụ đụng độ giữa người Pa-le-xtin và các lực lượng an ninh I-xra-en tại dải Ga-da, liên quan quyết định Mỹ chuyển đại sứ quán về Giê-ru-xa-lem gây thương vong lớn nhất cho người dân Pa-le-xtin tính riêng trong 1 ngày kể từ năm 2014. Theo giới chức y tế Pa-le-xtin, ít nhất 58 người thiệt mạng và 2.700 người bị thương trong các vụ đụng độ.

Bạo lực kinh hoàng ở Ga-da trong ngày Mỹ khai trương Đại sứ quán ở Giê-ru-xa-lem. Ảnh: Reuters.

Lá thư nêu rõ HĐBA cần đứng sau và bảo đảm các nghị quyết có ý nghĩa, nếu không uy tín của hệ thống quốc tế này sẽ bị ảnh hưởng. Bên cạnh đó, các nước trên cũng đề nghị TTK LHQ ngày 14-5 bắt đầu trình báo cáo hàng quý về việc thực thi nghị quyết bằng văn bản.

Cùng ngày, TTK LHQ hối thúc cả I-xra-en và Pa-le-xtin cần hết sức kiềm chế để tránh gây thương vong, đồng thời nhấn mạnh giải pháp hai nhà nước là phương án duy nhất cho cuộc xung đột giữa I-xra-en và Pa-le-xtin.

Trong khi đó, các nhà ngoại giao cho biết, Mỹ ngăn cản HĐBA LHQ thông qua tuyên bố kêu gọi tiến hành một cuộc điều tra độc lập về tình hình bạo lực ở dải Ga-da liên quan việc Mỹ chính thức chuyển đại sứ quán về Giê-ru-xa-lem.

Hãng tin Pháp AFP dẫn bản sao dự thảo tuyên bố, theo đó "HĐBA LHQ bày tỏ sự phẫn nộ và đau buồn trước hành vi sát hại dân thường Pa-le-xtin đang sử dụng quyền được biểu tình trong hòa bình". HĐBA kêu gọi tiến hành cuộc điều tra độc lập và minh bạch đối với những hành động này. Cũng theo dự thảo trên, "HĐBA LHQ bày tỏ quan ngại sâu sắc những những diễn biến gần đây tại các vùng lãnh thổ Pa-le-xtin bị I-xra-en chiếm đóng từ năm 1967 trong đó có Đông Giê-ru-xa-lem, đặc biệt trong bối cảnh các cuộc biểu tình hòa bình ở dải Ga-da và mất mát lớn đối với dân thường". HĐBA kêu gọi tất cả các bên kiềm chế hành động nhằm tránh để căng thẳng leo thang hơn nữa, trong đó có các biện pháp đơn phương và bất hợp pháp hủy hoại triển vọng hòa bình. Dự thảo tuyên bố nêu rõ "mọi quyết định và hành động nhằm thay đổi hiện trạng, quy chế hoặc kết cấu nhân khẩu học của thánh địa Giê-ru-xa-lem đều không có kết quả pháp lý" - ám chỉ quyết định Mỹ công nhận Giê-ru-xa-lem là thủ đô của I-xra-en.

Chủ tịch Quốc hội I-ran A-li La-ri-gia-ni cảnh báo động thái của Mỹ sẽ thổi bùng lên những căng thẳng tại Trung Đông. Tuyên bố của ông La-ri-gia-ni nhấn mạnh hành động của Mỹ "sẽ làm gia tăng căng thẳng trong khu vực và thế giới". Ông kêu gọi các quốc gia Hồi giáo có những biện pháp nhiêm túc hơn để phản đối những quyết định của Mỹ.

Chánh Văn phòng Nội các Nhật Bản Y-ô-si-hi-đê Xư-ga cũng bày tỏ quan ngại này vào thời điểm Mỹ chuyển trụ sở Đại sứ quán từ Ten A-víp tới thành phố Giê-ru-xa-lem bất chấp sự phản đối của nhiều nước. Trong tuyên bố, ông Xư-ga lưu ý đến cam kết của Oa-sinh-tơn về vấn đề quy chế Giê-ru-xa-lem phải được giải quyết giữa các bên liên quan, đồng thời khẳng định lập trường của Tô-ki-ô cho rằng các vấn đề tranh cãi và quy chế của thành phố này phải được giải quyết thông qua đàm phán giữa người I-xra-en và Pa-le-xtin.

Tổng thống Thổ Nhĩ Kỳ Tay-íp Éc-đô-gan gọi hành động của lực lượng I-xra-en là "diệt chủng" và I-xra-en là "quốc gia khủng bố", sau khi binh lính I-xra-en bắn chết hàng chục người Pa-le-xtin tại khu vực biên giới với Ga-da khi biểu tình phản đổi Mỹ mở Đại sứ quán tại Giê-ru-xa-lem.

Phát biểu trước các sinh viên Thổ Nhĩ Kỳ tại Luân Đôn được truyền hình trực tiếp, Tổng thống Éc-đô-gan sử dụng ngôn từ mạnh mẽ nhất lên án các hành động của I-xra-en, đồng thời cho biết An-ca-ra kêu gọi một cuộc họp khẩn của Tổ chức Hợp tác Hồi giáo (IOC) vào ngày 18-5 tới. Ngoài ra, ông cũng tuyên bố 3 ngày quốc tang kể từ tối 14-5 nhằm tưởng niệm những người Pa-le-xtin thiệt mạng tại Ga-da cũng như lên kế hoạch tổ chức cuộc tuần hành lớn nhằm phản đối động thái của Mỹ và I-xra-en tại I-xtan-bun trong ngày 18-5.

Tổng thống Pháp Em-ma-nuy-en Ma-crông lên án các hành vi bạo lực của binh lính I-xra-en nhằm vào những người tuần hành Pa-le-xtin ở dải Ga-da, đồng thời tái khẳng định sự phản đối của ông đối với việc Mỹ chuyển Đại sứ quán tới thành phố Giê-ru-xa-lem, nơi Pa-le-xtin cũng tuyên bố chủ quyền đối với khu vực phía Đông.

(Theo TTXVN)